AK de gerilemeden sorumlu 

• AKPM üyesi HDP milletvekilleri Hişyar Özsoy ve Feleknas Uca’ya göre Türkiye’nin demokrasi ve insan haklarında gerilemesinde rapor çıkarmakla yetinerek Ankara’ya yaptırım uygulamayan Avrupa Konseyi de sorumlu.

SERHAT ARARAT / STRASBOURG

AKPM’nin 2022 Türkiye raporu, AKP döneminde ülkenin demokrasi ve insan haklarında ciddi bir gerileme yaşadığını ortaya koydu. 
Avrupa Konseyi Parlementerler Meclisi (AKPM) Denetim Komitesi tarafından hazırlanan 2022 Türkiye raporu ve buna bağlı tasviye karar tasarısı 12 Ekim’de Strasbourg’daki Genel Kurul oturumunda oy çokluğuyla kabul edildi. Türk devletine yönelik sert eleştirilerin yer aldığı rapora ilişkin AKPM üyesi AKP ve MHP’li temsilcilerin tüm değişiklik önergeleri ise reddedildi.

Demokratik gerileme sürüyor
Çarşamba günü açıklanan rapora göre, Türkiye’nin demokratik kurumlarının işleyişinde ciddi eksikler var ve başkanlık sistemi hükümetin hesap verirliliğini ortadan kaldırdı. Raporda, Kürt kentlerindeki durumun kaygı verici olduğu, hukukun üstünlüğü, demokrasi, insan hakları ve ifade özgürlüğündeki gerilemenin ise ciddi şekilde sürdüğü belirtildi. Rapora göre, Türkiye’de yargı da bağımsız değil. 

Raporda, Türkiye’nin mevzuat ve uygulamalarını taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadıyla uyumlu hale getirmesi gerektiği uyarısında bulunuldu. Ayrıca AİHM kararlarının da uygulanması istendi. 

Yargının, ‘terörle bağlantılı’ olduğu iddia edilen suçlarla ilgili olarak, meclisteki muhalefet partili vekilleri sistematik olarak hedef almaya devam ettiği de dile getirildi. Zira HDP’li vekiller hakkında açılmış yüzlerce dava bulunuyor. Raporda, zorla görevden alınan HDP’li belediye başkanlarının yerine hükümet tarafından kayyum atanması da eleştirildi. Rapora göre, insan haklarında ve demokraside gerileme yaşayan Türkiye, AB’den gittikçe uzaklaşıyor. 

Türkiye izleme sürecinde
AKPM üyesi HDP milletvekilleri Hişyar Özsoy ve Feleknas Uca da Strasbourg’daki Genel Kurul oturumlarında hazır bulundu. Hişyar Özsoy gazetemize yaptığı açıklamada Türkiye’nin 5,5 yıldır Avrupa Konseyi’nin izleme sürecinde olduğunu hatırlatarak, “Türkiye raportörleri, muhalefet üzerindeki baskılar, genel seçime yönelik kaygılar ve HDP’nin kapatılmaya çalışılması gibi birçok konuyu içeren raporu Genel Kurul’a sundular” dedi.

AKP-MHP’nin önerileri reddedildi
Özsoy, rapora ilişkin AKP ve MHP’li üyelerden oluşan Türkiye delegasyonunun bütün değişiklik önerilerinin reddedildiğini belirterek “Azeri delegasyon dışında da kimse rapora karşı oy kullanmadı" bilgisini de verdi.

Tuğluk’un durumu rapora girdi
Özsoy, 6 yıldır cezaevinde rehin tutulan ve demans hastalığına rağmen halen tahliye edilmeyen HDP’li vekil Aysel Tuğluk’un durumunun da raporda yer aldığını bildirdi.

AİHM kararları uygulanmalı
Ayrıca oylama sırasında bir önergeyle karar metnine Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş’ın durumuyla ilgili bir paragraf eklendiğini de söyledi. Paragrafta, "Türkiye'nin Kavala hakkındaki AİHM kararını yerine getirmemekte ısrar etmesi halinde eldeki tüm imkanların kullanılması" çağrısı yer alıyor. Demirtaş'ın Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı başvurunun da AİHM kararları ışığında ivedilikle ele alınması isteniyor. 

Bu kararlara dair görüşünü sorduğumuz Özsoy, "Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne aykırı hareket ettiğine dair Kavala ile ilgili AİHM karar aldı. Benzer karar Demirtaş ile ilgili de çıkabilir. Eğer Türkiye adım atmazsa, bir takım düzenlemeler, reformlar yapmazsa, değişiklikler yapıp AİHM kararını uygulamazsa Türkiye’yi Konsey’den atılacak noktaya götürecek bir sürecin önünü açabilirler” dedi.

AK tereddütünü aşmalı
Avrupa Konseyi’nin tüm kurumlarının Türkiye’de ne olup bittiğinin farkında olduğunu vurguyan Özsoy, “Fakat asıl mesele pratik anlamda harekete geçme konusu. Bunda da biraz tereddütlü davranıyorlar. Yakın zamanda Rusya, Ukrayna işgali yüzünden Konsey’den atılmıştı. Şu an Türkiye için de benzer bir sürecin başlaması durumu olabilir” diye konuştu. 

Türkiye’ye baskı yapılmalı
"Türk devletinin muhalefete, Kürtlere, HDP’ye yönelik bütün argümanlarını bu rapor boşa çıkarıyor. Türkiye delegasyonunun değişiklik önergeleri kabul görülmedi. Bu açıdan bu bir başarıdır" diyen Özsoy şunları söyledi: "Ama raporda belirtilen sorunların giderilmesi ve AKP hükümetinin adım atması için daha fazla uluslararası baskıya ihtiyaç var."

Rapor çıkarmak yetmez
AKPM’nin HDP’li diğer üyesi Feleknas Uca da “Türkiye’nin bu halinden Avrupa Konseyi’nin de sorumlu olduğunu bilmemiz lazım. Rapor çıkarmak yeterli değil, sonuçlarının izlenmesi gerekiyor. Bu geçtiğimiz süreçte çok az yapıldı ve Türkiye’deki otoriter sistem daha da derinleşti. Öyle bir aşamaya geldi ki; baskılar HDP’nin kapatılmak istenmesine kadar vardı” diyerek, AK’den rapora uygun adımlar beklediklerini ifade etti.