• Son iki haftada iki işçinin katledildiği İzmir/Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında dün şiddetli patlama meydana geldi; ilk belirlemelere göre 10 işçi yaşamını yitirdi, 15 işçi yaralı, enkaz altındaki 4 işçi de kurtarılmaya çalışıldı.

 

İzmir’in sanayi merkezlerinden Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ (Habaş Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi AŞ) demir çelik fabrikasında şiddetli bir patlama meydana geldi. Patlamada 10 kişi hayatını kaybetti, 15 kişi de yaralandı. Enkaz altında kalan 4 kişiyi arama çalışmaları, dün akşam saatlerinde de sürüyordu.

Olay, Aliağa'daki demir çelik üretim tesisinde meydana geldi. Büyük bir gürültüyle yaşanan patlamanın ardından tesisten gökyüzüne yoğun duman tabakası yükseldi. Patlamanın şiddeti çevrede paniğe neden olurken, ihbar üzerine bölgeye çok sayıda itfaiye, sağlık, polis ve arama-kurtarma ekibi sevk edildi. İlk belirlemelere göre; patlama sebebiyle fabrikada çalışan 6 kişi hayatını kaybetti, 13 kişi yaralandı. Olay yerinde sağlık ekiplerince ilk müdahaleleri yapılan yaralılar, Aliağa’daki çevredeki hastanelere kaldırılarak tedavi altına alındı. Patlamanın etkisiyle tesiste ağır yapısal hasar oluşurken, olay sonrası başlayan yangına itfaiye ekipleri müdahale etti. İtfaiyenin söndürme ve soğutma çalışmalarının yanı sıra arama-kurtarma ekipleri de tesis içerisinde olası can kayıpları veya mahsur kalanlar için  enkaz alanında kapsamlı arama çalışması başlattı.

Tavan vincinin kopması

İzmir Valiliği, patlamayla ilgi yaptığı açıklamada, "İlimiz Aliağa ilçesi Bozköy Mahallesi’nde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik A.Ş. tesislerinde, saat 12.00 (TSİ) sıralarında patlama meydana gelmiştir. İlk belirlemelere göre olayın, sıvı çelik döküm işlemi sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi sonucu meydana geldiği değerlendirilmektedir."

Valilik açıklamasına göre; 10 işçi hayatını kaybetti, 15 işçi yaralandı, patlama sonrasında enkaz altında kalan 4 işçinin kurtarılmasına çalışıldı.

Başmüfettiş ve savcılar

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, patlamayı araştırmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başmüfettiş görevlendirildiğini bildirdi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek de şu açıklamayı yaptı: "Olayla ilgili Menemen Cumhuriyet Başsavcılığımızca ivedilikle soruşturma başlatılmış, 4 Cumhuriyet savcımız görevlendirilmiştir. Cumhuriyet savcılarımız ve bilirkişi heyeti tarafından olay yerinde incelemeler yürütülürken enkaz altında bulunan işçilerimize ulaşılması için arama kurtarma çalışmaları devam etmektedir."

Görgü tanıkları anlattı

Görgü tanıklarından Deniz Ülker, şiddetli bir patlama meydana geldiğini belirterek, "Sanki yer kabuğu altımızdan kaydı, ben deprem zannettim. Karşımızdaki fabrikaya baktığımda simsiyah dumanlar çıkıyor. Yer altımızdan kaydı resmen. Bacanın olduğu yerde yangın çıktı" diye konuştu. Turan İlbay ise patlamanın yaşandığı fabrikada TIR şoförü olarak çalıştığını, aracıyla fabrikadan çıkmak üzereyken patlama yaşandığını anlatarak, "Bomba etkisinde bir patlama oldu. Arabayı kenara çektim" dedi.

Cinayetler yeni değil

İSİG Meclisi, son iki haftada HABAŞ'ta çalışan Hakan Doğan ve Eyüp Eğinli isimli iki işçi hayatını kaybettiğini hatırlatarak, "Bu sabah Ege İşçi Birliği pankartı fabrika duvarına asmış ve patron apar topar pankartı kaldırtmıştı... Öğlen fabrikada tavan vincinin kopup ark ocağı patladı..." dedi. Taşeron işçi 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, 5 Kasım'da hava basılan iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu yaşamını yitirmişti. 21 Ekim'de ise taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, merdivenden 8 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetmişti. Son 10 yılda yaşamını yitiren 7 işçiden 5'i taşeron işçisiydi. İşçiler, üretim durmasın diye bakım ve revizyonun ertelendiğini, arızaların yamayla kapatıldığını, eskimiş ve tamir görmüş ekipmanla yeni hatlar kurulduğunu yıllardır anlatıyor. Fabrikaya sürekli giren çıkan yeni işçilerin deneyimli işçi gibi çalıştırıldığını da söylüyorlar. Kadir Özdemir davasında işçilerin güvenli yaşam hattı olmadan yüksekte çalıştırıldığı gündeme geldi ve mahkeme HABAŞ'ı yüzde 70 asli kusurlu buldu. Raif Çatan dosyasında ise denize düşme riskinin HABAŞ personelinin tuttuğu tutanaklarda kayıtlı olduğu, buna karşın önlem alınmadığı dile getirildi. Sorumlulara verilen ceza 2 yıl 6 ayda kaldı.

Ortak nokta, çalışma koşulları

Patlamayı, Evrensel'e değerlendiren A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, fabrikada yıllardır yaşanan iş cinayetleri ve ağır yaralanmalı kazaların birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek, üretim organizasyonunun ve patronların sorumluluğunun araştırılması gerektiğini söyledi. İpek, şunları paylaştı: “Bunların her birini ayrı bir talihsizlik olarak değerlendirmek mümkün değil. Farklı işlerde, farklı nedenlerle yaşanan bu ölümlerin ortak noktası, işçilerin çalışma koşullarıdıır. 2018'de çelik ocağında kırılan elektrotların çıkarılması sırasında meydana gelen patlamada 5 işçi yaralandı. Aynı yıl sürekli döküm makinesindeki patlamada üç işçi ağır yaralandı. 2019'da ise 120 tonluk potanın devrilmesi sonucu yaklaşık 80 ton sıvı çelik çalışma alanına döküldü, 11 işçi yaralandı. Eylül 2025’te çelikhane ocağında yaşanan bir başka patlamada da biri ağır 7 işçi yaralandı. Yıllardır benzer tehlikelerle karşılaşan bir işletmede, önceki kazalardan sonra hangi önlemlerin alındığı ve bunların neden yeterli olmadığı sorgulanmalıdır.”

Bir operatör hatası değil

Bugünkü patlamaya ilişkin işyerinden aktarılan ilk bilgilerin, vinçle pota indirilirken doğal gaz borusuna çarpıldığı yönünde olduğunu belirten İpek, şöyle devam etti: “Bu bilgi doğrulanırsa olayın yalnızca bir vinç operatörünün hatası üzerinden açıklanması kabul edilemez. Ağır yüklerin taşındığı bir tesiste doğal gaz hatlarının konumu, mekanik darbelere karşı korunması, kaldırma operasyonlarının planlanması ve gaz kaçağı halinde devreye girmesi gereken güvenlik sistemleri birlikte incelenmelidir. Gaz hattının hasar görmesiyle başlayan bir olayın patlamaya ve yangına dönüşmesini önlemek için mühendislik önlemleri alınmalıdır. Gazın nasıl tutuştuğu, acil kesme sistemlerinin bulunup bulunmadığı ve varsa neden patlamayı önleyemediği araştırılmalıdır. Asıl mesele yalnızca boruya neyin çarptığı değil, böyle bir olayın büyük bir felakete dönüşmesini engelleyecek güvenlik önlemlerinin yeterliliğidir.”

Cinayetlerden sonra değişen

Geçmiş iş cinayetlerine ilişkin yargı süreçlerine de dikkat çeken İpek, şunları söyledi: “2020'de 10 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitiren Kadir Özdemir’in ailesinin açtığı tazminat davasında HABAŞ yüzde 70 oranında kusurlu bulundu. Aynı yıl HABAŞ Limanı’nda denize düşerek yaşamını yitiren taşeron işçi Raif Çatan’ın davasında ise tehlikenin önceden bilindiği halde gerekli önlemlerin alınmadığı gündeme geldi. Bu dosyalar, iş cinayetlerinin yalnızca kaza anındaki davranışlarla açıklanamayacağını gösteriyor. Bugün sorulması gereken, bu ölümlerden sonra işletmenin çalışma koşullarında neyin değiştiğidir. İşçiler üretimin her aşamasında ölüm riskiyle karşı karşıya kalırken patronların sorumluluğu yalnızca kaza sonrasında hazırlanan tutanaklarla sınırlandırılamaz. Bakım ve revizyonların üretim gerekçesiyle ertelenip ertelenmediği, eski ekipmanların kullanımı, taşeron firmalar arasındaki koordinasyon ve denetimlerin etkinliği araştırılmalıdır. İşçi sağlığı ve güvenliği patronlar tarafından üretimin maliyetini artıran bir yük olarak görüldüğü sürece, aynı fabrikada farklı nedenlerle işçiler ölmeye devam eder. HABAŞ’ta değişen kazaların biçimi, değişmeyen ise işçilerin yaşamını tehdit eden üretim koşullarıdır.” İZMİR

***

Katliama tepki de yasak

HABAŞ'taki katliama tepki gösteren Ege İşçi Birliği'nden Yücel Memiş ile Sonay Tezcan, hastane önündeki açıklamanın ardından gözaltına alındı.

Ege İşçi Birliği, yaralıların tedavi edildiği Aliağa Devlet Hastanesi önünde açıklama yaptı. Ege İşçi Birliği Dönem Sözcüsü Sonay Tezcan, fabrikadaki iş cinayetlerine ve alınmayan iş güvenliği önlemlerine tepki göstererek, “Binlerce ton demir üretiyorsunuz, on binlerce işçi çalıştırıyorsunuz, dünyanın parasını kazanıyorsunuz. Bir önlem alın ya! Bu kadar zor mu? Bu sene içinde onlarca işçi öldü o alanda. Her gün 12 saat, 16 saat, 17 saat, 20 saat. Yeter ya, yeter! Canımız çıkıyor ay sonunu getirmek için. Ne kiraya yetiyor, ne alışverişe yetiyor, ne çoluğa yetiyor, ne çocuğa yetiyor. Biraz insan gibi yaşamak istiyoruz” dedi. 

Açıklamanın ardından Yücel Memiş ve Sonay Tezcan darp edilerek gözaltına alındı.