KURDİ STORE açılıyor

• Almanya’nın Duisburg kentinde 16 üyenin bir araya gelmesiyle kurulan tüketim kooperatifi KURDİ STORE, 25 Nisan’da açılışını yapıyor.
• Kooperatifin kuruluş sürecinde de kolektif katılım esas alındı, hisse oranlarının düşük tutulmasıyla daha geniş kesimlerin sürece dahil olması sağlandı.

ALİ BİLEN

Kapitalist modernite ile birlikte ekonomi, toplumsal ihtiyaçları karşılayan bir alan olmaktan çıkarılıp azami kâr üzerine kurulu, bireyi ve toplumu piyasa ilişkilerine bağımlı kılan bir denetim aracına dönüştü. Bu dönüşüm, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda zihinsel ve toplumsal bir kopuş yarattı. Kâra dayalı bu sistem, her şeyi metalaştırıp toplumsal değerleri aşındırarak insanı üretim ve tüketim döngüsüne sıkıştırdı.

Oysa insanlık tarihinin erken dönemlerinde ekonomi, dayanışma ve ortaklaşma temelinde şekillendi; ev ekonomisi ve kolektif üretim biçimleri yaşamın doğal bir parçası oldu. Potlaç gibi hediyeleşme ve paylaşım pratikleri bu anlayışın tarihsel derinliğini ortaya koyar. Sınıflı devletçi hiyerarşik sistemle birlikte bu yapı çözüldü, metalaşma ve özel mülkiyet egemen hale geldi. Böylece ekonomi, toplumun ihtiyaçlarını karşılayan bir alan olmaktan çıkarak toplum üzerinde tahakküm kuran bir araca çevrildi.

Kolektif bütünlük

Kapitalist sistem yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve ekolojik bir yıkım üretiyor. Kadın emeğinin görünmez kılınması, doğanın sınırsız bir kaynak olarak tüketilmesi ve toplumsal bağların çözülmesi bu sistemin temel sonuçlarıdır. Özellikle kadın emeğinin karşılıksızlaştırılması, kapitalist birikimin en görünmez ama en güçlü dayanaklarından biridir. Bu durum, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştiriyor. Buna karşılık komünal ekonomi, insanlık tarihinin dayanışmacı mirasına dayanarak toplumsal ihtiyaçları esas alan bir yaklaşım sunuyor. Bu modelde üretim ve tüketim birbirinden kopuk değil, kolektif bir bütünlük içerisinde ele alınır ve toplumun ihtiyaçları doğrultusunda örgütlenir. Ekonomi, bu çerçevede yalnızca maddi ihtiyaçların karşılandığı bir alan değil, aynı zamanda toplumsal ilişkilerin yeniden kurulduğu bir yaşam pratiğidir.

Kooperatifleşme

Komünal ekonomi, yalnızca teorik bir yaklaşım değil, pratikte somutlaşması gereken bir yaşam modelidir. Bu noktada kooperatif sistemi, bu anlayışın en güçlü araçlarından biri olarak öne çıkıyor. Kooperatifler, üretimi, tüketimi ve emeği toplumsallaştırarak kapitalist sistemin sömürü mekanizmalarına karşı farklı bir örgütlenme biçimi geliştirir. Bu yapının gerçek anlamını bulabilmesi, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve politik bir örgütlenme olarak ele alınmasına bağlıdır.

Mağazadan fazlası

Bu bağlamda KURDİ STORE deneyimi, komünal ekonominin güncel ve somut bir ifadesi olarak ortaya çıkıyor. Almanya’nın Duisburg kentinde 16 üyenin bir araya gelmesiyle kurulan bu tüketim kooperatifi, 25 Nisan’da açılışını gerçekleştirerek faaliyetlerini genişletmeyi hedefliyor. Bu, yalnızca bir mağaza değil, üretimi teşvik eden, emeği örgütleyen ve toplumsal dayanışmayı ekonomik bir zeminde kuran komünal bir örgütlenmedir.

Bu yapı, diasporada yaşayan halkın ihtiyaçları temelinde “emeğimize ve kültürümüze sahip çıkalım, toplumsal yaşamı inşa edelim” şiarıyla örgütlendi. Burada ekonomi, salt sermaye olarak ele alınmıyor; emek, kültür ve toplumsal değerler üretimin temelini oluşturuyor. Komünal ekonomide üretim,  aynı zamanda toplumsal bir anlam taşır ve kolektif yaşamın yeniden inşasına hizmet eder. Bu çalışma da bireysel kârı değil, toplumsal faydayı esas alıyor. Kürdistan’ın dört parçasında üretim yapan emekçilerin değerlerini korumayı, özellikle kadın emeğinin sömürülmesine karşı kolektif bir zemin yaratmayı hedefliyor. Aynı zamanda üretimi teşvik ederek komünal üretim anlayışını güçlendirip üretici ile tüketici arasında doğrudan bağ kuruyor. Bu bağ, aynı zamanda politik ve kültürel bir anlam taşıyor.

Dayanışma ağı

Bu örgütlenmenin önemli bir yönü, Bakur’da şehit ve tutsak ailelerinin ürettiği el örgüsü ürünleri toplumsal dayanışmaya dahil etmesidir. Bunun yanı sıra Mexmûr, Cizîr, Silopiya, Farqîn ve Nisêbîn başta olmak üzere Kürdistan’ın farklı bölgelerinde faaliyet yürüten yurtsever esnafların ürettiği yöresel kıyafetler de bu yapı aracılığıyla tüketiciye ulaştırılıyor. Bu durum yalnızca bir ticaret ilişkisi değil, aynı zamanda toplumsal bir dayanışma ağıdır.

Aynı zamanda Amed, Zaxo ve Duhok başta olmak üzere Kürt futbol takımlarının formaları da bu yapı içerisinde yer alıyor. Kürt futbol takımlarının ürünlerini tek bir çatı altında toplayarak emeği örgütlemeyi hedefliyor. Böylece spor alanında kapitalist sistemin yarattığı parçalanma ve ticarileşmenin önüne geçilerek, daha demokratik ve toplumsal bir örgütlenme zemini oluşturulmak isteniyor. Bu durum, aynı zamanda Kürt ulusal ve bölgesel takımlarının ürünlerini bir araya getirerek kolektif bir bütünleşmeye katkı sunuyor.

Bu model, Kürdistan’daki üreticiler için diaspora içinde doğrudan bir pazar alanı oluşturup ekonomik ilişkileri toplumsal dayanışmanın bir parçası haline getiriyor. Aynı zamanda bu yapı, kültürel bir buluşma ve örgütlenme zeminidir. Düzenlenecek festival ve etkinlikler yalnızca ekonomik faaliyetlerin değil, toplumsal bağların güçlenmesinin de aracı olacaktır. Avrupa’nın ve dört parça Kürdistan’da düzenlenecek olan festivaller, hem üretim değerlerinin görünür kılınmasını sağlayacak hem de komünal ekonomi pratiğinin yaygınlaşmasına katkı sunacaktır. Rojava, Rojhilat, Bakur ve Başûr’un üretim değerleri bu yapı içerisinde bir araya getiriliyor; ekonomi ile kimlik arasındaki kopuş giderilip kültürel üretim, ekonomik yaşamın merkezine taşınıyor.

Kuruluşu da öyle

Kooperatifin kuruluş süreci de bu anlayışın somut bir göstergesidir. Kolektif katılım esas alındı, hisse oranlarının düşük tutulmasıyla daha geniş kesimlerin sürece dahil olması sağlandı. Bu durum ekonomik yapının toplumsallaşmasını mümkün kıldı.

Üretim ve tüketimi birlikte ele alıyor. Tekstil üretimi, yöresel kıyafetler ve kolektif markalaşma bu kapsamda yürütülüyor. Online satış ağlarıyla üretim genişletilerek diaspora ile üretim alanları arasında bağ kuruluyor.