Şililer yeni anayasayı reddetti

• Şili’de Pazar günü yapılan anayasa referandumunda seçmenler, gayriresmi sonuçlara göre, yüzde 38’e karşı yüzde 62 oyla yeni anayasayı reddetti. 

Böylece diktatör Augusto Pinochet dönemine ait anayasa yürürlükte kalmaya devam edecek. Oysaki Ekim 2019’da başlayan ve 5 aydan fazla süren hükümet karşıtı gösterilerde, eşitsizliğin temel kaynağı olarak görülen anayasanın yeniden yazılması protestocuların başlıca taleplerindendi. Ekim 2020’de ise anayasanın yeniden yazılması bir referandumla kararlaştırılmış, 2021’deki belediye seçimlerinde de Anayasa Meclisi halkın oylarıyla seçilmişti. 154 kişilik Meclis bir yıl boyunca yeni anayasa metnini yazmıştı. 

Kabul edilse ne değişecekti?

Yeni anayasayla Şili “çok uluslu ülke” olarak tanımlanarak, nüfusun yüzde 13’ünü oluşturan yerli topluluklara özerklik tanınacak ve kaderini tayın hakkı ile kendi yetki alanlarına kavuşacaklardı. Ayrıca kürtajın yasal hale gelmesini ve çevrenin korunmasının anayasa ile güvence altına alınmasını öngörüyordu. Metin, kamu çalışanlarının yarısının kadınlardan oluşması, cumhurbaşkanı adayı olma yaşının 35’ten 30’a düşürülmesi, Senato’nun kaldırılması ve yerine Bölgeler Meclisi kurulması, su kriziyle mücadele için su kaynaklarına “sahiplenilemez” statüsü verilmesi ve Ulusal Sular Ajansı kurulmasının da aralarında bulunduğu 388 maddeden oluşuyordu. 

Kararsızlar sonucu etkiledi

Peki bu ilerici anayasa taslağı neden reddedildi? Uzmanlar, anketlerin belirsizlik yaymada etkili olduğunu ve bunun da kabulden çok ret oyları için elverişli bir atmosfer yarattığında birleşiyor. Son iki haftadaki anketlerde seçmenlerin yüzde 47’sinin “ret”, 38’inin “kabul” eğiliminde ve yüzde 17’sinin kararsız olduğu görülüyordu. Referandum sonucunu kararsızların verdiği ret oylarının değiştirdiği belirtiliyor.

Reddettim çünkü paylaşmak istemiyorum

54 yaşındaki seçmen Rosemarie Williamson ve 85 yaşındaki annesi de katılımın zorunlu olduğu referandumda yeni anayasaya “hayır” diyenlerden. Reuters’a konuşan Williamson en önemli çekincelerinin yerlilere kendi kaderini tayin hakkı tanıyan “çokulusluluk” ve “emeklilik” ile ilgili maddeler olduğunu söyleyerek “Hayatım boyunca çalıştım ve bunu paylaşmaya istekli değilim” dedi.

Evet daha fazla hak demekti

Güney Santiago’nun yoksul Puente Alto bölgesinden iki çocuk babası 35 yaşındaki Diego Uribe ise referandumda “evet” oyu vermiş. Uribe, Reuters’taki demecinde “Zorunlu olmasaydı dahi referandumda oy kullanırdım. Çünkü ‘kabul’, gelecek için gerçek bir değişim, ücretsiz eğitim, onurlu sağlık hizmetleri ve daha fazla hak demek” dedi.

Bundan sonra ne olacak?

Önümüzdeki birkaç gün içinde yeni bir anayasa için müzakerelerin başlaması bekleniyor. Mart ayında göreve başlayan Şili Devlet Başkanı Gabriel Boric anayasa sürecini desteklemeye devam etme sözü verdi. 36 yaşındaki solcu lider, dün siyasi parti liderleriyle de görüşmeye başladı. Boric TV’de yaptığı konuşmada ise yenilgiyi kabul ederek, “Şili halkı anayasa taslağından tatmin olmadı ve dolayısıyla oylamada açıkça ret kararı verdi. Bu önemli sonuçlarla yüzleşmek açısından kabinede hızlıca değişikliğe gitmek ve yeni dönemi yenilenmiş bir azimle karşılamak zorundayız” dedi.   SANTİAGO