ABD-İran ateşkesiyle ilgili 5 yanıtsız soru

• Hizbullah'a operasyon sürerken ilerleyebilir mi?
• Hürmüz Boğazı’nı kim kontrol edecek?
• İran’ın nükleer programı ne olacak?
• İran füzelerini elinde tutabilecek mi?
• ABD yaptırımları kaldıracak mı?

* JOHN HALTIWANGER-Çeviri: Yeni Özgür Politika

Taraflar, ateşkes koşullarına ilişkin çelişkili açıklamalar yaparken, ateşkes ve barış süreci üzerinde asılı duran 5 büyük soru yanıt bekliyor.

Hizbullah'a operasyon sürerken ilerleyebilir mi?

İsrail ve ABD, Lübnan’ın ateşkesin dışında olduğunu belirtti. İran ise içinde olduğunu söylüyor. Bu kafa karışıklığı, kırılgan ateşkesi şimdiden çözme tehdidi yaratıyor. İran destekli Hizbullah ile İsrail arasındaki uzun süreli çatışma, İran savaşıyla eş zamanlı olarak Mart başlarında yeniden alevlendi. Hizbullah’ın İsrail’e yönelik saldırılarına karşılık,  İsrail ordusu Lübnan’da kara operasyonları ve hava saldırıları düzenliyor. İsrail, Çarşamba günü savaşın başından beri Hizbullah’a yönelik en büyük hava saldırısı dalgasını başlattı. İsrail Savunma Kuvvetleri’ne (IDF) göre 10 dakika içinde 100’den fazla hedef vuruldu.

Hürmüz Boğazı’nı kim kontrol edecek?

İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki boğma operasyonu, dünya ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu kritik su yolunu kontrol etmesi nedeniyle küresel enerji piyasalarını altüst etti ve savaş boyunca Trump için büyük bir baş ağrısı oldu. Bu yüzden ABD ateşkesi, boğazın yeniden açılmasına bağladı. Tahran ise boğaz üzerindeki kontrolünü sürdürmeyi öngörüyor; bu durumun ABD’nin kabul etmesi pek olası değil. Tahran ayrıca boğazdan geçen gemilerden geçiş ücreti alınması fikrini de ortaya attı. Bir muhabirin Çarşamba günü İran’ın boğazdan ücret toplamasını ABD’nin neden kabul edeceğini sorması üzerine Sözcü Karoline Leavitt, Trump’ın önceki geceki açıklamasında “boğazın hiçbir sınırlama olmadan derhal açılmasını istediğini” söyledi.

İran’ın nükleer programı ne olacak?

Trump, Tahran’ın nükleer silah edinmesini engellemeyi defalarca ana hedeflerden biri olarak gösterdi. Trump, Çarşamba günü İran’ın “uranyum zenginleştirmeyeceğini” söylerken, Tahran ise uranyum zenginleştirme hakkının kabul edilmesini açıkça talep ediyor. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Çarşamba günü İran’a HEU stokunu teslim etme çağrısında bulundu ve Tahran iş birliği yapmazsa ABD’nin “onu etkisiz hale getirme fırsatını” saklı tuttuğunu söyledi. Eski ABD’li yetkililer ve askeri uzmanlar, böyle bir operasyonun kara kuvvetleri gerektireceğini ve son derece büyük, karmaşık ve riskli olacağı konusunda uyarıyor.

İran füzelerini elinde tutabilecek mi?

Trump yönetimi, savaşın ana hedeflerinden biri olarak İran’ın füze programını yok etmeyi ve İran’ın sınırları dışında güç projeksiyonu yapmasını engellemeyi defalarca vurgulamıştı. ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği saldırılar sonucunda İran’ın ordusunun ve özellikle füze programının önemli ölçüde zayıflatıldığı tartışmasız bir gerçek, ancak bölgedeki hedeflere füze fırlatma kabiliyetini hâlâ koruyor. ABD ve müttefik güçler için büyük zorluk yaratan İran İHA’ları da tehdit olmaya devam ediyor.

ABD yaptırımları kaldıracak mı?

ABD’nin, uzun yıllardır yürürlükte olan tüm yaptırımları kaldırmaya istekli olması son derece düşük bir ihtimal. Yaptırımlar, 1979 Devrimi’nden beri ABD’nin İran politikalarının temel unsurlarından biri olmuştur. Trump, “İran’la Gümrük Vergisi ve Yaptırım Hafifletme” konusunun önümüzdeki görüşmelerde ele alınacağını söyledi, ancak bunun neye benzeyeceği ve mevcut yaptırımları ne ölçüde hafifletmeye hazır olduğu belirsizliğini koruyor.

 

* John Haltiwanger'ın Foreign Policy'deki makalesi çevrilerek kısaltıldı.