Aborjinlerin mezarları buradaydı

• Rottnest Island, Noongar inancında “ruhların ölümden sonra gittiği kutsal bir mekân” olarak kabul ediliyor. 93 yıl boyunca Aborjin erkek ve çocuklar için cezaevi olarak kullanılan ada, bugün turistik mekâna dönüştürüldü.

Rottnest Island (Rottnest Adası), yerli Noongar halkı için “Wadjemup” adıyla biliniyor. Batı Avustralya kıyılarında yer alıyor ve her yıl yüz binlerce turisti ağırlıyor.  Beyaz kumlu plajları ve turkuaz sularıyla ünlenen ada, aynı zamanda Avustralya tarihinin en büyük Aborjin tutuklu ölümlerinin yaşandığı yerlerden biri.

Perth açıklarında, Fremantle’ın yaklaşık 19 kilometre batısında bulunan ada, Noongar inancında “ruhların ölümden sonra gittiği kutsal bir mekân” olarak kabul ediliyor.  Akademisyen Len Collard’a göre Wadjemup, kolonyal dönemde Aborjin erkek ve çocuklar için cezaevine dönüştürüldükten sonra daha da derin bir ruhani anlam kazandı.

CNN International’in merceğe aldığı ada, 1838’den 1902’ye kadar 93 yıl boyunca Aborjin erkek ve çocuklar için cezaevi olarak kullanıldı. Yaklaşık 4 bin Aborjin burada hapsedildi. Resmî kayıtlara göre en az 373 kişi adada hayatını kaybetti; çoğu isimsiz mezarlara gömüldü.

Failin adı sokağa verildi

Tutukluların büyük bölümü hayvan çalmak ya da un rasyonlarını almak gibi suçlamalarla yargılandı. Ancak yargı süreci, dilini ve hukuk sistemini bilmedikleri bir düzen içinde yürütüldü. Bazıları, 2 bin kilometreden fazla uzaklıktaki Kimberley bölgesinden zincirlenerek getirildi. Aborjinler, adada kireçtaşı çıkarma ve altyapı inşasında zorla çalıştırıldı. Onlara işkence ve kötü muamele yapan dönemin yöneticilerinden Henry Vincent hiçbir zaman yargılanmadı. Hatta adadaki bir sokağın adı 2022’ye kadar Vincent’ın adını taşıdı.

Cezaevinden tatil cennetine

Cezaevinin 1902’de kapanmasının ardından ada hızla turizm merkezine dönüştürüldü. Eski ana hücre bloğu 1911’de tatil konaklamasına çevrildi. Zamanla elektrik ve su tesisatı eklenirken, yapının özgün tarihsel dokusu büyük ölçüde tahrip edildi. Daha çarpıcı olan ise, tutukluların gömüldüğü ve işaretlenmemiş mezarları barındıran alanın uzun yıllar “Tentland” adıyla kamp alanı olarak kullanılmasıydı. Kamp alanı 2007’de kapatıldı; eski cezaevi yapısı ise 2018’de turistik konaklama işlevini tamamen yitirdi.

Toprak ve atalarımız için

2020’de Rottnest Island yönetimi, adadaki Aborjin tutukluluğu ve gözaltında ölümlerle yüzleşmek amacıyla “Wadjemup Project”i başlattı. Proje; mezarlık alanının onurlandırılması, eski hapishanenin korunması ve kültürel törenlerle anma sürecini içeriyor. 2024’te düzenlenen Wadjemup Wirin Bidi (Ruh Yolu) töreninde, ülkenin farklı bölgelerinden yaklaşık 200 Aborjin temsilci adada özel anma etkinliklerine katıldı. Bugün adayı ziyaret edenler Wadjemup Müzesi’ni gezebiliyor veya yerli rehberler eşliğinde kültürel turlara katılabiliyor. Noongar temsilcileri, ziyaretçilere adaya vardıklarında basit bir ritüel öneriyor; iskeleden denize bir avuç kum atarak “Country”ye, yani toprağa ve atalara kendini tanıtmak. FREMANTLE