Bir yılda bin 858 idam

• İran rejimi, günlerdir 22 şehirde protestolarını sürdüren halka saldırdı en az 15 kişiyi tutukladı. Eylemlerin büyümesiyle üniversiteleri ve kamu kurumlarını kapattı.
• Rejimin 2025 yılında işlediği suçlar arttı. En az bin 858 kişi idam edildi, 74 kişi infaz edildi, 59 kişi gözaltında katledildi ve en az bin 552 kişi tutuklandı veya zorla kaybettirildi.

İran’da halk, Jîna Amînî’nin 2022’de katledilmesinin ardından son üç yılın en büyük protestolarını gerçekleştiriyor. Rejimin ekonomik krizi yönetememesine ve milyonları açlığa sürüklemesine karşı geçtiğimiz günü Pazar günü esnafa, öğrenciler ve farklı kesimlerden yurttaşlar da destek oldu. Tahran’da başlayan ve bu hafta boyunca Karac, Kirmanşah, Şiraz, İsfahan, Meşhed, Kirman ve Keşm’e yayılan eylemlerde, ekonomik krizin yanı sıra idam cezalarına, tutuklamalara ve özgürlüklerin yasaklanmasına da tepki gösteriliyor.

Protestolar, yerel para birimi olan riyalin dolar karşısında yaklaşık 1 milyon 420 bin seviyesine gerilemesiyle patlak vermiş, enflasyon ise 2025 yılının son ayında yüzde 42,5’e ulaşmıştı. Halkın tepkisi üzerine Merkez Bankası Başkanı Muhammed Rıza Farzin istifa etmiş, yerine  Ekonomi Bakanı Abdolnasır Hemmati atanmıştı.

Üniversiteler kapatıldı 

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan hafta başında, “Protestoları resmen tanıyoruz. Seslerini duyuyoruz ve bunun insanların geçim koşulları üzerindeki baskıdan kaynaklanan doğal bir tepki olduğunu biliyoruz” sözleriyle halka “diyalog” çağrısı yaptığını iddia etse de sahada yaşananlar aksini gösteriyor.

Londra merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, Salı gününden bu yana 22 şehirde süren protestolarda en az 15 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. İran devlet televizyonu ise dün ülkenin batısındaki Lorestan eyaletine bağlı Kouhdasth’ta bir güvenlik yetkilisinin hayatını kaybettiğini açıkladı ve halkı ölümün suçlusu olarak gösterdi. Rejim medyası ayrıca halkı resmi kurumları yağmalamak ve hırsızlık yapmakla suçluyor. Protestoların Perşembe günü de sürmesi üzerine ülke genelinde üniversiteler kapatıldı. Mesud Pezeşkiya, kamu kurumları ve üniversitelerin “enerji tasarrufu” gerekçesiyle kapatıldığını iddia etti.

 

Durmadan suç işledi

Halk, 2026 yılının ilk günü de protestolarını sürdürürken, Hengaw 2025 yılı raporunda rejimin işlediği suçları açıkladı. Rapora göre, 2025’te ülke genelinde idam cezaları, keyfi tutuklamalar, sistematik şiddet ve diğer ciddi insan hakları ihlallerinde belirgin bir artış yaşandı. Bu kapsamda, en az bin 858 kişi idam edildi, 74 kişi rejim güçlerinin doğrudan ateş açması sonucu infaz edildi, 59 kişi gözaltı merkezlerinde fiziki ve psikolojik işkence sonucu hayatını kaybetti, en az bin 552 kişi tutuklandı veya zorla kaybettirildi.

Öte yandan, kolberler de 2025 yılında hedefteydi; en az 25 kolber katledildi, 34’ü rejimin silahlı saldırısı sonucu yaralandı. Yine kadınlara yönelik baskılarını sürdüren ve katilleri koruyan rejimin politikaları sonucu 207 kadın katledildi. TAHRAN