Haida dilinin ilk filmi

• Kanada'nın uzak adalarında yok olmak üzere olan Haida dilinde çekilen ilk uzun metrajlı “Bıçak Sırtı” bir dilin ve kültürün direnişine odaklanıyor. Yönetmen Gwaai Edenshaw, “Dilimizi kaybettiğimizi biliyoruz, ama biz bunu kabul etmeyeceğiz” dedi.

Pasifik Okyanusu’ndaki Haida Gwaii adalarında yaşayan Haida halkının dili Haida (X̱aat Kíl), UNESCO tarafından yok olmakla yüz yüze olan diller arasında yer alıyor. Bugün bu dili 24 kişi konuşuyor; büyük çoğunluğu 70 yaş üstü büyükler.

Haida dilinin yok olmasına karşı “SGaawaay K’uuna” (Bıçak Sırtı) filmi ortaya çıktı. 2018 yapımı film, tamamen Haida dilinde çekildi ve bu yönüyle sinema tarihinde bir ilk oldu. Çekim döneminde 20’den az akıcı konuşanı olan dil, bugün 24 kişiyle hayatta kalmaya çalışıyor.

Filmin hikayesi

19 yüzyılda Haida Gwaii’de geçen hikaye, iki ailenin yıllık balıkçılık kampında yaşanan trajik bir kazayı merkezine alıyor. Soylu ama sorumsuz Adiits’ii, en yakın arkadaşı Kwa’nın oğlunun ölümüne neden olur. Suçluluk duygusuyla ormana kaçan Adiits’ii, açlık ve delilikle boğuşarak geleneksel Haida mitolojisindeki Gaagiixiid (Vahşi Adam) adlı doğaüstü varlığa dönüşür.

Bıçak Sırtı, intikam, gurur, affetme ve toplumun iyileştirici gücünü işlerken Haida kültürünün doğa, ruhlar ve topluluk ilişkilerine dayalı zengin dünyasını beyazperdeye taşıyor.

Dilimizi kaybettik ama kabul etmeyeceğiz

Filmin oyuncularının çoğu profesyonel aktör değil, Haida topluluğundan gelen gönüllülerdi. Çekim öncesi iki haftalık dil kampı düzenlendi; yaşlı akıcı konuşanlar, gençlere telaffuz, kelime ve cümle yapılarını öğretti.

Yönetmenler Gwaai Edenshaw ile Helen Haig-Brown, projeyi tamamen topluluk odaklı yürüttü. Edenshaw, filmin amacını,  “Dilimizi kaybettiğimizi biliyoruz ama kabul etmeyeceğiz. Bu film, gençlere motivasyon, yaşlılara umut oldu” sözleriyle anlatıyor.

Sömürgecilik ve asimilasyon

1774’te Avrupalılarla ilk temas sırasında Haida nüfusu yaklaşık 15 bin civarındaydı ve herkes anadilinde konuşuyordu. Ancak çiçek hastalığı gibi salgınlar, sömürgecilik, asimilasyon politikaları ve özellikle yatılı okullarda çocuklara Haida dilini konuşmanın yasaklanması, dili ve nüfusu hızla eritti.

Kanada’nın en iyi 10 filmi

Bugün Haida Gwaii’de yaşayan birkaç bin Haida, kültürlerini yaşatmaya çalışıyor. Film, asimilasyona karşı karşı bir direniş ve umut sembolü olarak değerlendiriliyor.

Toronto Uluslararası Film Festivali’nde (TIFF) dünya prömiyerini yaptı ve Kanada’nın En İyi 10 Filmi listesine girdi. FRANKFURT