• Affetme, yalnızca bazı insanların sahip olduğu özel bir yetenek değil. Tıpkı bir kas gibi zamanla geliştirilebiliyor.

Richard G. Cowden*

Sonuçları The Conversation’da yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, affetmek her zaman kolay olmasa da insanların daha iyi bir yaşam sürmesine katkı sağlayabiliyor.

Başkaları tarafından incitilmek hayatın en yaygın ve en sarsıcı deneyimlerinden biri. Bu tür durumlara nasıl tepki verdiğimiz ise yalnızca kendimizi iyi hissedip hissetmediğimizi değil, toplumsal ilişkilerimizi ve ortak yaşamı da etkiliyor. Tam da bu noktada affetme kavramı önem kazanıyor.

Son yıllarda yapılan çalışmalar, insanların affetmeyi nasıl deneyimlediğini ve bunun yaşam üzerindeki etkilerini daha iyi anlamamızı sağladı. Global Flourishing Study (Küresel İyi Yaşam Araştırması) ise bu alana daha geniş bir perspektif kazandırmayı amaçlıyor. 2021’de başlatılan çalışma, insanların zaman içinde nasıl bir yaşam sürdüğünü takip ederek “iyi yaşamın” hangi unsurlardan oluştuğunu inceliyor. Sağlık, mutluluk, anlam duygusu, ilişkiler, karakter gelişimi ve maddi güvence gibi birçok başlık araştırmanın kapsamına giriyor. Aynı zamanda bu çalışma, affetmeyi farklı kültürlerde ve geniş ulusal örneklemlerde ölçen ilk araştırmalardan biri olma özelliğini taşıyor.

Psikoloji alanında çalışan akademisyenlerin araştırmalarının önemli bir kısmı insanların “iyi yaşama” deneyimine odaklanıyor. Bu kapsamda Küresel İyi Yaşam Araştırması’nın verilerini inceleyen araştırmanın ilk veri toplama sürecinde, 22 ülkeden 200 binden fazla katılımcının yanıtları değerlendirildi. Yapılan analizlerde, katılımcıların yaklaşık yüzde 75’inin kendilerini inciten kişileri “çoğunlukla” ya da “her zaman” affettiğini söylediği ortaya çıktı.

Ancak bu oran ülkeden ülkeye ciddi farklılık gösteriyordu. Türkiye’de bu oran yüzde 41 seviyesindeyken, Nijerya’da yüzde 92’ye kadar çıkıyordu.

Araştırmaya dahil edilen beş Afrika ülkesinin (Mısır, Kenya, Nijerya, Güney Afrika ve Tanzanya) tamamı affetme eğiliminin en yüksek olduğu ilk altı ülke arasında yer aldı. Bu durum, bir bölgenin diğerinden “daha iyi” olduğu anlamına gelmiyor. Ancak affetmenin Afrika toplumlarında güçlü bir insani değer olarak merkezi bir rol oynadığını düşündürüyor.

Kültür, inanç ve toplumsal normlar etkili

Ülkeler arasındaki bu farklılıklar, affetmenin kültürel yapıdan ve toplumsal koşullardan etkilendiğini gösteriyor. Toplumsal uyumu koruma anlayışı, dini öğretiler ve yanlış davranışlara nasıl karşılık verilmesi gerektiğine dair normlar da bu süreçte önemli rol oynuyor.

Affetme ile iyi yaşam arasında güçlü bağ

Araştırmacılar, yaklaşık bir yıl arayla toplanan iki veri setini kullanarak affetme eğilimi yüksek olan kişilerin zaman içinde daha iyi bir ruh hali ve yaşam deneyimi bildirip bildirmediğini de inceledi.

Sonuçlar, affetme eğilimi yüksek bireylerin yaklaşık bir yıl sonra ruh sağlığı, yaşam amacı, ilişki memnuniyeti ve umut gibi pek çok alanda daha yüksek iyilik hali bildirme eğiliminde olduğunu gösterdi.

Aslında onlarca yıldır yapılan araştırmalar benzer sonuçlara işaret ediyor. Ancak bu çalışma, çok sayıda ülkeyi kapsaması ve geniş ölçekte veri sunması nedeniyle affetme ile iyi yaşam arasındaki ilişkiye dair şimdiye kadarki en kapsamlı analizlerden biri olarak görülüyor.

Bağışlayıcılık doğuştan gelen bir özellik değil

Çoğumuz haberlerde olağanüstü affetme hikâyeleriyle karşılaşıyoruz. Ağır şiddete maruz kaldıktan sonra failini affeden insanlar büyük dikkat çekiyor. Ancak günlük hayatta affetmek çoğu insan için oldukça zor bir süreç olabiliyor.

Araştırmaların umut verici tarafı ise şu: Affetme, yalnızca bazı insanların sahip olduğu özel bir yetenek değil. Tıpkı bir kas gibi zamanla geliştirilebiliyor.

Kolombiya, Endonezya, Hong Kong, Güney Afrika ve Ukrayna’dan 4 bin 500’den fazla kişinin katıldığı geniş çaplı bir deneyde, araştırmacılar katılımcılara belirli bir kırgınlığı aşmalarına yardımcı olacak üç saatlik bir çalışma programı uyguladı. Programda yazı egzersizleri, düşünme çalışmaları ve eğitici materyaller yer aldı.

Sonuçlar dikkat çekiciydi: Katılımcıların affetme düzeyleri artarken kaygı ve depresyon belirtilerinde azalma görüldü; genel iyilik halleri ise yükseldi.

Elbette bazı travmalar yalnızca kısa süreli bir programla çözülebilecek kadar basit değil. Yine de araştırma, küçük ölçekli ve bireysel olarak uygulanabilen affetme çalışmalarının bile birçok insan için fayda sağlayabileceğini gösteriyor.

Affetmek ne anlama geliyor?

İnsanların affetmeye mesafeli yaklaşmasının önemli nedenlerinden biri, affetmenin yanlış davranışı mazur görmek ya da adaletten vazgeçmek anlamına geldiğinin düşünülmesi. Oysa affetmek bunların hiçbiri değil.

Affetme; intikam arzusunu bırakmayı, içimizde biriken öfke ve kini azaltmaya çalışmayı ve bizi inciten kişiye karşı daha fazla anlayış geliştirmeyi içeren bir süreç.

Bu süreç aynı zamanda kişinin güvenliğini, sınırlarını ve adalet duygusunu koruyarak ilerleyebilir.

Araştırmanın ilk verilerine göre, dünya genelinde insanların yaklaşık dörtte biri kendilerini inciten kişileri “nadiren” ya da “hiçbir zaman” affetmediğini söylüyor.

Bu da affetmek isteyip zorlanan insanlar için daha fazla destek ve kaynağa ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Özellikle ruh sağlığı hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu toplumlarda bu tür desteklerin yaygınlaştırılması büyük önem taşıyor.

Bu amaçla geliştirilen girişimlerden biri de Global Forgiveness Movement (Küresel Affetme Hareketi). Ancak affetme konusunda farkındalık yaratmak ve insanlara destek sunmak; sağlık sistemlerinden okullara, işyerlerinden dini topluluklara kadar pek çok kurumun ortak çabasını gerektiriyor.

İnsanların güvenliğini, özerkliğini ve adalet duygusunu gözeterek affetmeye dair araçlara erişimini artırabilirsek, bunun bireysel iyilik halinden toplumsal yaşama kadar geniş bir etki yaratması mümkün olabilir.

Belki de asıl soru şu: Dünyayı biraz daha affedici bir yer haline getirmek için her birimiz ne yapabiliriz?

Kaynak: The Conversation, uzman görüşlerini ve akademik analizleri haberle buluşturan, 2011'de Avustralya'da kurulmuş küresel düzeyde faaliyet gösteren bir medya ağı

Kaynak: https://theconversation.com/forgiveness-isnt-always-easy-but-studies-show-it-can-help-you-flourish-275868