Türkiye ve Kuzey Kürdistan'da çocukların yüzde 37'si yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında

  • Eğitim Sen, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü açıklamasında çocuk işçiliği, yoksulluk ve eğitimde eşitsizliğe dikkat çekti. Sendika, ana dilde eğitim hakkının altını çizdi.

 

20 Kasım, 1989’dan beri dünya genelinde çocukların hak ihlallerini gündeme taşımak için Dünya Çocuk Hakları Günü olarak kutlanıyor. 20 Kasım 1989’da BM Genel Kurulu’nda imzalanan ‘Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin imzacılarından biri de Türkiye. Çocuk hakları, tüm çocukların doğuştan sahip olduğu hakların hepsini birden tanımlamak için kullanılan evrensel bir kavram. Haklar şunlar: “Sağlık, barınma, yaşama, oyun, fiziksel/psikolojik veya cinsel sömürüye karşı korunma.”

Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen), 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, çocukların yaşam, eğitim, sağlık ve sosyal koruma haklarının ihlal edildiğini belirtti. Çocuk işçiliğinin Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) aracılığıyla yaygınlaştırıldığını savunan sendika, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) verilerine göre bu kapsamda çalışan 37 çocuğun hayatını kaybettiğini açıkladı.

Eğitim Sen, çocukların şiddet, istismar ve sömürüden korunmasını, okullarda ücretsiz yemek verilmesini ve ana dilde eğitim hakkının güvence altına alınmasını istedi. Eğitim Sen, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 17, 29 ve 30. maddelerine koyduğu çekincelerin, farklı anadillere sahip çocukların eğitim ve kültürel kimlik haklarını sınırlandırdığını hatırlattı.

6,7 milyon çocuk yoksul

Türk Tabipleri Birliği (TTB), Türkiye'nin ‘Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi imzalanmasının üzerinden 37 yıl geçmesine rağmen Türkiye’de çocukların en temel insan haklarından yoksun bırakıldığını vurguladı. Veriler şöyle:

* TÜİK'in 2025 yılı verilerine göre 0-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 36,8’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındadır.

* Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’nın (TEPAV) 9 Kasım 2026'da yayımladığı araştırmaya göre ise yaklaşık 6,7 milyon çocuk, yani çocukların yüzde 31’i yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Bu veriler, çocuk yoksulluğunun yapısal ve süreklilik gösteren bir sorun olduğunu ortaya koyuyor.

* TÜİK’in 2024 Çocuk Sağlığı ve Yoksunluğu araştırmasına göre 15 yaş ve altındaki çocukların bulunduğu hanelerin yüzde 10’unda çocuklar ekonomik yetersizlik nedeniyle günde en az bir kez taze meyve ve sebze tüketememektedir.

* Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) Eylül 2026 tarihli araştırmasına göre; 15-17 yaş grubunda çalışan çocuk sayısı 2021'de 520 binken, 2025'te 882 bine yükseldi. Bu dönemde çalışan çocuk sayısındaki artış yaklaşık yüzde 70’tir.

* İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre; 2024’te en az 71, 2025'te ise en az 94 çocuk çalışırken yaşamını yitirdi. İSİG Meclisi’nin 2025-2026 eğitim-öğretim dönemine (1 Eylül 2025-31 Ağustos 2026) ilişkin verilerine göre ise en az 95 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi.

Amed Barosu’ndan çağrı

Amed Barosu Çocuk Hakları Merkezi, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla baro binasında basın toplantısı yaptı. Çok sayıda avukatın katıldığı toplantının basın metnini Amed Barosu Çocuk Hakları Merkezi Başkanı Nursel Sarıoğlu okudu. Çocuklara yönelik hak ihlallerine dikkat çekilen açıklamada, şu hususlara vurgu yapıldı:  

*Ana dilde yaşam ve eğitim hakkı: Çocukların sağlıklı psiko-sosyal gelişiminin, kimlik inşasının ve kültürel bütünlüğünün ön koşulu ana dilde yaşam ve eğitim hakkıdır. Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmedeki çekinceleri derhal kaldırmaya ve çocukların ana dilleriyle bağlarını koparmadan tüm kamusal hizmetlerden eşit yararlanmasını sağlayacak adımları atmaya davet ediyoruz.

* Çocuk işçiliği ve MESEM sömürüsü: Çocukların eğitim hakkından mahrum bırakılarak riskli çalışma ortamlarına sürüklenmesine karşı acilen etkin denetim mekanizmaları kurulmalı, aileleri destekleyecek sosyal koruma ağları güçlendirilmelidir. 

* Çocuk yoksulluğu ve beslenme hakkı: Yetkili mercileri çocuk yoksulluğuyla mücadelede kalıcı sosyal politikalar üretmeye ve okullarda ücretsiz yemek uygulamasını derhal hayata geçirmeye çağırıyoruz.

* Devletin temel görevi; çocukları suç ortamlarından uzak tutacak önleyici risk politikaları geliştirmek, sosyal destek mekanizmalarını güçlendirmek ve onarıcı adalet ilkelerini tavizsiz uygulamaktır.

* Tüm yetkilileri okullardaki şiddet sarmalına karşı etkin koruyucu tedbirler almaya, okulları şiddetten arındırmaya ve rehberlik mekanizmalarını işlevsel kılmaya çağırıyoruz.  

* İlgili kurumları dijital mecralarda çocukları koruyacak yasal düzenlemeleri ve denetim mekanizmalarını etkin biçimde işletmeye davet ediyoruz. HABER MERKEZİ