Wezaretê Perwerdeyî yê Tirkîya kitabêde derse yê bi lehçaya ma kirmanckî (zazakî) ya veto. Kitab bi fekê Çewligî ya yo û seba sinifa 5. yo. No kitab hem dibistananê dewlete rê ameyo riştene hem zî bi formatê PDF înternet de ameyo neşrkerdene û belaş yeno vilakerdene. 

Kitab 140 rîpelî yo, labelê hîrê rîpelê verênî bi tirkî yê. Nê rîpelan ra yewî de marşê tirkan yê neteweyî (îstiklal marşî) û alaya tirkan, yê dîyinî de xîtabetê Ataturkî yo seba gencan, yê hîrêyînî de zî resmêde Ataturkî ca gêno. Baş o, kitab qaşo bi zazakî yo, nê hîrê rîpelî çirê bi tirkî yê? 

Mi gore şenê çend sebebê ci estbê. Ê sebeban ra yew û o sereke o yo ke wazenê nameyê zazakî sey reklamî bigurênê û propagandaya nasyonalîstîya tirkan bikerê. Di nê hîrê heme rîpelanê bi tirkî de xulasayê hîmê îdeolojîyê nîjadperest yê netewedewleta tirkan esto. Dewlete zana, kurdî, bi taybetî kurdê zazayî, kişta ziwanî ya xeylê asîmle bîyê û nêşenê bi ziwanê xo ya biwanê. Cora wazenê ziwanê ma sey reklamî bigurênê ke kurdê zazayî tekstanê înan ê nîjadperestan biwanê û kurdîye ra hewna dûrî kewê. 

Sebebna zî şeno sewîyeyê zazakîzanayîşê qaşo nuştoxanê nê kitabî bo. Nuştoxan nêşayo tekstanê marşê tirkan yê neteweyî û xîtabetê Ataturkî açarnê zazakî. Ez texmîn nêkena ke tayê “nuştox”ê nê kitabî herfanê zazakî zî weş zanê. Mi no kitab pêro wend. Nuştoxan seba nê kitabî alfabe û tayê qaydeyê ûcûbey yê nuştişî keşf kerdê ke ê bi xo zî ci ra fehm nêkenê. Herinda herfanê kurdkî de yê tirkî xebitnayî. Çirê wina kerdê? Çike ê wazenê kurdanê zazayan kurdan ra dûrî fînê û bikerê tirkî. 

No kitab, bi form û muhtewayê xo ya kopyayêko xerab yê kitabanê dewleta kemalîst, yê BAASa nîjadpereste û yê dîktatoranê welatanê bînan o.  

Hîrê rÎpelê ke min cor de behs kerd, hema-hema kitabanê dewlete pêrune de estê. Heta kitabanê fizîk, kîmya, matematîk, muzîk û yê bînan de zî. Çi elaqeyê fizîk, kîmya û matematîk bi marşî esto? Kesê ke tenekê zî haya ci bi îlmê pedagojîya esto, wexto ke nê kitaban vînenê, vanê “rihê nînan de nêweşîya nasyonalîstîye esta û ganî nê tedawî bibê!” 

Çend serrî verê ney, seba eynî sinife, yanî sinifa 5. Unîversîteya Artûklûyî bi kirmanckî (zazakî) kitabê derse amade kerd. Kişta ziwan, muhtewa û formî ya o kitab hezar rey nê kitabê dewlete yê tayê bîngolijan başêrî yo. Pekî, çirê herinda ê kitabî de kitabêndo wina îdolojîk û kişta ziwanî ya felaket ame hazirkerdene?  

Çike, kitabê Artûklûyî de alfabeya kurdkî ameya xebitnayene, kirmanckî (zazakî) sey lehçeya kurdkî ameya qebûlkerdene. Cora heqê hazirkerdene kitabanê dersanê weçînayîyan day “Unîversîtaya Bîngolî”. 

No projeyê kitabanê dersan zî parçeyê senaryoyê letekerdişê kurdan o û bi wesitayê çend kurdanê “zazayan”yê ke AKPî mîyan de yê û seba menfeetê xo yê şexsî nasnameyê xo yê kurdîye û tarîxê xo înkar kenê ya raya şino. Demê îktîdarê AKPî de, nê projeyî bi awankerdişê komela Zaza-Der, konferansê Anqareyî, awankerdişê “Partîya Şarê Zazayan” a dest pêkerd û o yo bi amadekerdişê kitabê dersan dewam keno. Labelê kurdî bi kirmanc (zaza), kurmanc, soran, goran û heme grûbanê xo yê bînan a kurd ê. Bi kayanê wina ecemîyan a û xebitnayîşê çend kurdanê zazayan yê menfeetperestan û xo înkarkerdoxan a kes nêşeno kurdan lete bikero.