Borç batağında zam yağmuru

• Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da halkın yüzde 64’ü borçlu olduğunu, yüzde 90’ı ise borçlarını ödemekte zorlandığını belirtiyor. İktidar ise yılın ilk ayında vatandaşı zam yağmuruna tuttu. Doğalgaz iki defa zamlanırken, elektrik yüzde 6 arttı. Gıda fiyatları kontrolden çıktı. Köprü ve otoyollara da büyük zamlar geldi. Zam yapılmayan tek kalem kalmadı.

ADA Araştırma’nın Ocak’ta 26 ilde 3 bin 245 kişiyle yaptığı ankette “Covid-19 salgını iş hayatınızı nasıl etkiledi” sorusuna yanıt arandı. Ankete katılanların yüzde 35.7’si ‘Herhangi bir işte çalışmıyorum’ cevabını verdi. Yüzde 25’lik kesim işe gitmeye devam ettiğini, yüzde 16.2’si ise ‘işsiz kaldım’ derken, yüzde 10.3’lük bölüm ise ‘maaşım düşürüldü’ yanıtını verdi.

Ankete göre; hükümetin ekonomi politikası büyük bölüm tarafından başarısız görülüyor. Sadece yüzde 29’luk kesim ‘başarılı’ derken, halkın yüzde 65’i ekonomi politikasını başarısız görüyor. “Son bir yılda sizin/ailenizin geçim şartları ne yönde değişti” sorusuna yüzde 62.8’lik kesim ‘kötüleşti’, yüzde 28 ‘aynı kaldı‘ ve yüzde 9 ise ‘iyileşti’ cevabını verdi.

En önemli sorun konusunda ilk üç sırada; ekonomi, işsizlik ve sağlık yer aldı. Ankete katılanların yüzde 28.9’u Türkiye’nin en önelim sorunu ekonomi, yüzde 16.8’i işsizlik, yüzde 7.8’si sağlık-pandemi şeklinde cevapladı.

Borç ödenemiyor

Ankete katılanların yüzde 64’ü ‘borcum var’ derken, yüzde 36’sı ise borcu olmadığını bildirdi. “Borcu ödemekte zorluk çekiyor musunuz” sorusuna yüzde 64’ü ‘çok zorluk çekiyorum’ ve yüzde 25’i de ‘az zorluk çekiyorum’ derken, yüzde 10’luk kesim zorluk çekmediğini kaydetti.

“Türkiye’nin yönetim sistemi ne olmalı” sorusuna ise mevcut Cumhurbaşkanlığı sistemine yüzde 39.8’lik kesimden destek geldi.

Hükümet zamda cömert

Hükümet ise yılın ilk ayını hemen hemen herşeye büyük zamları sığdırdı.

Vatandaşlar yeni yılın ilk gününe elektriğe gelen yüzde 6 zamla uyandı. Resmi Gazete’deki tarife tablolarından yapılan hesaplamaya göre, elektrik tarifelerinde mesken, sanayi ve ticarethane abone grupları için vergi ve fonlar dahil ortalama yüzde 6 artışa gidildi.

Ayda iki defa zam

Doğalgaz fiyatlarına ise Ocak’ta iki defa zam yapıldı. Yeni yılın ilk günü elektrik fiyatları ile birlikte doğalgaz fiyatlarına da yüzde 21 zam yapılmıştı. Önceki gece fiyatlarda yine yüzde bir artışa gidildi.

Alkollü içecekler fırladı

Alkollü içkilerden alınan özel tüketim vergisinde (ÖTV) yüzde 17.07 oranında artış yapıldı. ÖTV cetvelindeki değerlere göre biradaki maktu ÖTV tutarı 2,0442 TL’den 2,3933 TL’ye, rakıdaki ÖTV 279,29 TL’den 326,99 TL’ye çıkartıldı. Alkol derecesi yüzde 18 ve daha az olan şaraplardaki ÖTV tutarı 81,38 TL’den 95,29 TL’ye, alkol derecesi yüzde 22 ve fazla olanlarda 279,29 TL’den 326,99 TL’ye yükseltildi.

Köprü ve otoyollar yüzde 25

Otoyol ve köprü geçiş ücretlerine ortalama yaklaşık yüzde 25 oranında zam yapılmıştı. Bir otomobilin geçiş ücreti 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nde 10,50 TL’den 13,25 TL’ye, Osmangazi Köprüsü’nde 117,90 TL’den 147,50 TL’ye yükseldi. Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde ise bir otomobilin geçiş ücreti yüzde 25,5 artışla 21,90 TL’den 27,50 TL’ye yükseldi.

Yap-işlet devret modeli ile yapılan geçiş garantili Avrasya Tüneli’nin geçiş ücretine bugün itibarıyla büyük zam geldi. Yüzde 26’lık fiyat artışıyla otomobiller için Avrasya Tüneli tek yön geçiş ücreti 46 lira, minibüsler için ise 69 lira oldu. Sözleşmeye göre, her yıl iki kez hesaplanan Avrasya Tüneli geçiş ücretine, araç başı 4 dolar araç geçiş ücretinin yanı sıra ABD enflasyon artışı (Birikimli 10 yıllık enflasyon yüzde 23 dolayında hesaplanıyor) ve yüzde 8 KDV ilave ediliyor. Toplam 1.2 milyar dolara mal olan Avrasya Tüneli, 20 yıl süreyle daha Türk-Güney Kore ortaklı ATAŞ şirketince işletilecek.

Gıda fiyatların dizginsiz

Gıda fiyatları ise kontrolden çıktı. Bir çok temel gıda ürününe zam gelirken vatandaşlar da sosyal medyadan gelen zamlara isyan ediyor. Özellikle ayçiçeği yağı fiyatları gündemin ilk sıralarında yer alıyor. Aralık 2020 itibarıyla yılda yüzde 14.6’ya ulaşan tüketici ve yüzde 20.6’ya ulaşan gıda fiyatları artışıyla Türkiye gelişmekte olan ülkeler arasında Arjantin’in ardından ikinci sıraya yerleşirken, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ülkeleri arasında lider konumuna yükseldi. Gıda fiyatları, özellikle yağ fiyatlarıyla ilgili sosyal medyada binlerce video paylaşılarak, hükümete tepki gösteriliyor.

Geçici vergiydi 22 yıl oldu

Kamuoyunda ‘deprem vergisi’ olarak bilinen Özel İletişim Vergisi’ne (ÖİV) zam geldi. Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile ÖİV oranı yüzde 7,5’ten yüzde 10’a çıkarıldı. 1999’da Gölcük Depremi’nin ardından “geçici” olarak getirilen Özel İletişim Vergisi, 2003’te AKP hükümeti döneminde kalıcı hale getirilmişti. 20 yılda bu kalemden toplamda 70 milyar TL’nin üzerinde gelir elde edilirken, son yıllarda kamuoyunda “deprem vergilerine ne oldu” sorusu sıkça soruluyor.

Hükümet ücretlerde cimri

Yıl başında memur ve emeklilere yapılan zamlar ise diğer zamların çok çok altında kaldı. Memurlara yüzde 7.36, SSK ve BAĞKUR emekli maaşlarına ise yüzde 8,36 zam yapıldı. İşçi esnaf ve çiftçi emeklilerinin maaşlarına ise yüzde 8,36 zam yapıldı.