• Son olarak 9 Kasım’da 19 işçinin katledildiği HABAŞ’ta 27 yılda 35 işçi hayatını kaybetti. Binlerce işçinin çalıştığı HABAŞ’ta yetkili sendika, Türk-İş’e bağlı Türk Metal Sendikası.
  • HABAŞ işçileri, “Sendika, patrondan yana tutum aldığı için işçilerin çalışma ve yaşam koşulları düzelmiyor. Her toplu iş sözleşmesi döneminde işçi satılıyor, patron korunuyor” diyor.

ERDOĞAN ALAYUMAT / İSTANBUL

Her yıl 2 binin üzerinde işçi ve çalışan, iş cinayetlerinde hayatını kaybediyor. Alınmayan önlemler, verilmeyen koruyucu ekipmanlar, özellikle ağır iş kollarında çalışanlar, iş cinayetlerine uğramasa bile işçi sağlığı ve iş güvenliğinin sağlanmaması nedeniyle kalıcı, kronik hastalıklara maruz bırakılıyor. İş cinayetlerinin sonuncusu ise İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım'da meydana geldi. Öğle saatlerinde meydana gelen patlama nedeniyle 19 işçi hayatını kaybetti, 11 işçinin ise hastanelerdeki tedavileri sürüyor. Fabrikadaki işçi ölümleri ilk kez bu patlamayla gündeme gelmiyor. Basına yansıyan haberler, sendika açıklamaları ve işçilerin anlatımları, aynı fabrikada yıllardır farklı nedenlerle çok sayıda işçinin yaşamını yitirdiğini ortaya koyuyor.

HABAŞ’ın 2025'te hazırladığı “Sürdürülebilirlik Raporu”nda yer alan veriler incelendiğinde, bugün yaşanan katliamın adeta göz göre göre geldiği görülüyor. Rapora göre; 2024'te 147 iş kazası yaşanırken bu sayı 2025’te 229’a yükseldi. Böylece bir yılda yaşanan iş kazalarında yüzde 56’lık artış meydana geldi. Raporda iş güvenliği eğitimlerine ilişkin veriler ise dikkat çekici. Şirketin bildirdiği eğitim saatleri 2024’te 65 bin 700 iken 2025’te yüzde 87 azalarak 8 bin 697’ye düştü.

Öte yandan şirket, temel iş güvenliği eğitimi alan taşeron işçi sayısının aynı dönemde 269’dan 615’e yükseldiğini bildiriyor. Eğitim alan işçi sayısı artarken toplam eğitim saatlerinin neden bu kadar azaldığı ise raporda açıklanmıyor. Şirket raporunda, 2025'te kendi çalışanları ve taşeron işçiler arasında ölümlü iş kazası yaşanmadığı belirtiliyor. Aynı yıl iki stajyer işçi iş cinayetinde yaşamını yitirdi. Yaşanan bu iş cinayeti, DEM Parti tarafından Meclis gündemine taşındı.

Türkiye’nin en zenginlerinden

Son 27 yılda 35 işçinin yaşamını yitirdiği, onlarca işçinin ise önlenebilir iş kazaları nedeniyle engelli kaldığı HABAŞ’ta patronun serveti dudak uçuklatıyor. Forbes listesinde Türkiye’nin en zengin 35’inci kişisi olarak gösterilen HABAŞ’ın sahibi Mehmet Rüştü Başaran, dünyanın önde gelen lüks otomobil koleksiyoncuları arasında yer alıyor. Agent4Stars sitesinde yer alan bilgilere göre; 80’den fazla araçtan oluşan koleksiyonunun değerinin 30 milyon euroyu aştığı tahmin ediliyor. Koleksiyonda Ferrari F40, Ferrari F50, Ferrari Enzo, LaFerrari, Bugatti, Lamborghini, McLaren ve Porsche gibi nadir bulunan, milyonlarca euro değerindeki modeller yer alıyor. Koleksiyonun en dikkat çekici parçalarından biri ise dünyada yalnızca 38 adet üretildiği belirtilen Ferrari FXX.

Türk Metal patronun yanında

Binlerce işçinin çalıştığı HABAŞ’ta yetkili sendika, Türk-İş’e bağlı Türk Metal Sendikası. İşçilerin haklarını savunmakla görevli sendikanın, fabrikada yıllardır yaşanan haksızlıklar ve iş cinayetleri karşısındaki tutumuna bakıldığında ise kocaman bir sıfırla karşılaşılıyor. Sendikanın işverenle kurduğu ilişkiyi ortaya koyan en çarpıcı örneklerden biri, 2015'te düzenlenen Genel Kurul’da yaşandı. HABAŞ’ın neredeyse tüm üst düzey yöneticileri katıldı. Bugün de HABAŞ’ta üst düzey görevlerde bulunan Fabrika Müdürü Haşim Ayten, Kalite Müdürü Orhan Şaman, Ticari Müdür Fikri Çelik, Personel Şefi Salih Özel ve Genel Müdür Bülent Kurtarıcı, Genel Kurul’da yer aldı. Üstelik dönemin Fabrika Müdürü Haşim Ayten, Genel Kurul’da bir de konuşma yaptı.

Haşim Ayten ölümlerden sorumlu

HABAŞ Fabrika Müdürü Haşim Ayten, 20 yılı aşkın süredir fabrikada yöneticilik yapıyor. Ayten’in siyasi geçmişinde AKP Bornova Belediye Meclis Üyeliği de bulunuyor. 2009'da yapılan yerel seçimlerde Ayten, AKP listelerinden Bornova Belediye Meclis Üyesi seçildi. Ayten, 2020'de fabrikada yaşanan bir iş cinayetiyle ilgili soruşturma kapsamında tutuklandı. Kısa süre sonra tahliye edilen Ayten, HABAŞ’taki görevine geri döndü ve fabrika müdürlüğünü sürdürdü. Ayten hakkında açılan dava da bir süre sonra düşürüldü.

Sendika, patronu koruyor

Görüştüğümüz HABAŞ işçileri, iş cinayetlerinden yalnızca işverenin değil, sendikanın da sorumlu olduğunu belirtiyor. İşçiler, fabrikada yaşanan her işçi ölümünün ardından sendikanın adeta olayın üzerini örtmek için elindeki tüm gücü kullandığını aktarıyor. İşçiler, “Sendika patrondan yana tutum aldığı için işçilerin çalışma ve yaşam koşulları düzelmiyor. İşçiler, kendi fabrikalarındaki sorunların ve taşeron çalışma düzeninin görüşmelerde yeterince gündeme getirilmediğini düşünüyor. Her toplu iş sözleşmesi döneminde MESS (Türkiye Metal Sanayicileri Sendikası) ile yapılan görüşmelerde işçi satılıyor, patron korunuyor” diyor.

Deneyimsiz işçilerle

İşçiler, fabrikada yüksek sıcaklık, eriyik çelik, ağır makineler, vinçler ve basınçlı ekipmanlarla çalıştıklarını hatırlatarak, makinelerin düzenli bakımının yapılmadığını ve üretimin tam anlamıyla bir kara düzen içinde sürdürüldüğünü anlattı. Bazı işçiler, fabrikadaki yoğun personel sirkülasyonuna ve rotasyon uygulamalarına da dikkat çekerek, “Fabrikaya yeni alınan çalışanlar, yeterli işbaşı eğitimi ve deneyim kazanmadan ustalık ve tecrübe gerektiren bölümlerde görevlendiriliyor” diye belirtiyor. Ağır sanayi üretiminin yapıldığı fabrikada, deneyim ve mesleki birikim gerektiren işlerin yeterli eğitim almamış işçilere verilmesinin ciddi iş güvenliği riskleri yarattığını kaydeden işçiler, “Bu çalışma düzeni yalnızca yeni başlayanların değil, birlikte çalıştığımız diğer işçilerin de yaşamını tehlikeye atıyor” diyor.

İSGÜM denetimi kağıt üzeri

Son yıllarda fabrikada kaç denetim yapıldığı, hangi eksikliklerin tespit edildiği ve geçmiş kazaların ardından hangi önlemlerin alındığı yönündeki sorularımıza, işçilerin verdiği yanıt ise şöyle: “İşveren, İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü İzmir Bölge Müdürlüğü (İSGÜM) ile işbirliği içinde. Görevlilerin hiçbiri fabrikaya gelmez. Daha çok müdürlerle görüşür, raporlarını onların anlattıkları üzerinden hazırlarlar. O nedenle resmi kayıtlarda denetimler yapılmış gibi görünür ama hiçbir zaman gerçek anlamda bir denetim olmaz.”

Atılacakları sendika belirliyor

İşçiler, fabrikada yetkili olan Türk Metal Sendikası’nın bu konuda da hiçbir şey yapmadığını söylüyor. Sendikaya şikayetlerini ilettiklerinde ise genellikle dikkate alınmadıklarını ifade ediyorlar. İşçiler, fabrikada sık sık işten çıkarmaların yaşandığını ve bu uygulamanın özellikle yıl sonlarında yoğunlaştığını belirtiyor. İşten çıkarmalarda “daralma” ve “küçülme” gerekçelerinin öne sürüldüğünü, bazı işçilerin ise herhangi bir gerekçe gösterilmeden işten çıkarıldığını aktarıyor. İşten çıkarılacak işçilerin belirlenmesinde sendikanın rol oynadığına dikkat çeken işçiler, uygulamanın nasıl yürütüldüğünü ise şöyle anlatıyor: “Burada kimin işten çıkarılacağını, kimin kalacağını belirleyen sendika. Sendika temsilcileri her yıl sonunda işten çıkarılacakların listelerini yaparlar ve bunları personel müdürüne ya da insan kaynaklarına verirler. Listede ismi olan işçiler, yıl başına doğru işten çıkarılır.”

AKP iktidarında 36 bin işçi

HABAŞ’ta yaşanan iş cinayetinin ardından görüştüğümüz Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) İstanbul Bölge Temsilcisi Asaletin Aslanoğlu, Türkiye’de her gün ortalama 5 işçinin iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiğini hatırlattı. İş cinayetlerinin önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınmadığını belirten Aslanoğlu, HABAŞ’ta yaşanan tablonun iktidarın sermayeden yana politikalarının sonucu olduğunu söyledi. Yalnızca AKP iktidarı döneminde 36 bin işçinin iş cinayetlerinde hayatını kaybettiğine dikkat çeken Aslanoğlu, işçi ölümlerinin önlenmesinin mümkün olduğunu vurguladı.

Denetim patronun kontrolünde

Denetim mekanizmasının üç temel ayağı olduğunu belirten Aslanoğlu, şöyle devam etti:

* İşçi sağlığı ve iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri. Bu kişiler patronlar tarafından işe alınıyor, maaşları patronlar tarafından ödeniyor ve rahatlıkla işten çıkarılabiliyor. Bu koşullarda görevlerini bağımsız biçimde yapamıyorlar. DİSK olarak, iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerinin Tabipler Odası ve TMMOB bünyesindeki bir havuzdan görevlendirilmesini, ücretlerinin de ortak bir fondan ödenmesini öneriyoruz. Böylece işveren baskısı altında kalmadan görev yapabilirler.

*  Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Bakanlık, AKP iktidarı döneminde saha denetimlerini tamamen kaldırdı. Şikayet bulunan işyerlerinde bile evrak üzerinden denetim yaparak tercihini sermayeden ve işverenden yana kullandı.

* Sendikalar. İşverenler ve iktidar, işçilerin özgür iradesiyle seçmediği sarı sendikaları tercih ediyor.

Hal böyle olunca denetim mekanizmasının üç ayağında da ciddi sorunlar yaşanıyor. Bu nedenle her ay yüzlerce işçi iş cinayetlerinde yaşamını yitiriyor, yüzlerce ailenin ocağı sönüyor.

Sınıf hareketi güçlenmeli

Uluslararası İşçi Dayanışması Derneği (UİD-DER) Başkanı Feremez Tuncay ise iş cinayetlerinin temelinde patronların işçileri bir maliyet unsuru olarak görmesinin bulunduğunu söyledi. İşçilerin yaşamını yitirmesinin kader olmadığını vurgulayan Tuncay, sendikaların ve emek örgütlerinin bu konuda güçlü bir mücadele yürütmesi gerektiğini dile getirdi.

İş cinayetlerinin önlenmesinde sendikaların belirleyici bir rolü olduğunu söyleyen Tuncay, sorunun yalnızca sol ve sosyalist kesimlerin duyarlılığıyla çözülemeyeceğini vurgulayarak şunları kaydetti: “İş cinayetleri, sınıf hareketinin ve sendikaların bu soruna yaklaşımıyla doğrudan bağlantılı. Bu sorun yalnızca sol ve sosyalist kesimlerin duyarlılığıyla çözülemez. Sendikaların da devreye girmesi ve işçi sınıfının mücadelesinin yükselmesi gerekiyor. Genel olarak sınıf hareketinin geldiği durumla bağlantılı bir mesele bu. Sınıf hareketi güçlenmediği sürece iş cinayetlerinin önüne geçilemez.”

***

27 yılda 35 cinayet, şirket ödüllendirildi

HABAŞ’ta 1999’dan 2026’ya kadar 35 işçi hayatını kaybetti. Yaşanan bu ölümlerin tümü oksijen patlaması, pota düşmesi, vinç kazası, yüksekten düşme ve ağır makinelerden kaynaklandı. Görüştüğümüz İş güvenliği uzmanları bahsedilen ölümlerin tümünün önlenebilir iş kazalarından kaynaklı olduğunu söylüyor. Alınması gereken basit ve hayati önlemler alınmadığı için fabrikanın yıllardır işçilerin mezarı olduğunu vurguluyorlar. HABAŞ’ta yaşanan işçi cinayetleri:

* 1999’da tesiste meydana gelen pota kazasında dört işçi yaşamını yitirdi, yaklaşık 20 işçi yaralandı. Şirket aynı yıl Avrupa Endüstriyel Gazlar Birliği tarafından iş güvenliği ödülüne layık görüldü.

* 16 Kasım 2007'de hurda deposunda meydana gelen patlamada İlyas Kırdı yaşamını yitirdi, 10 işçi yaralandı.

* 2008’de bir işçi demir blok altında kalarak hayatını kaybetti.

* 2013’te vinçle kaldırılan parçanın halatı koptu. 24 yaşındaki Olgar Öner yaşamını yitirdi. Aynı yıl Engin Solmaz da fabrikada çalışırken hayatını kaybetti.

* 26 Temmuz 2018'de çelik ocağında meydana gelen olayda eriyik demir işçilerin bulunduğu alana saçıldı. Beş işçi yaralandı. Yaralanan işçilerden Evren Erik, aynı yılın 3 Ağustos'unda yaşamını yitirdi.

* 2018’de Hasan Bostancı adlı işçi toz toplama bacasını temizlemek için çıktığı kuleden düşerek hayatını kaybetti.

* 2020’de fabrika ve liman sahasında yaşanan kazalarda üç işçi hayatını kaybetti.

* 2022'de vinç kazasında bir işçi hayatını kaybetti.

* 2024'te ise limanda metal bobinin düşmesi sonucu bir işçi yaşamını yitirdi.

* 21 Ekim 2026’da 55 yaşındaki taşeron işçi Hakan Doğan, yaklaşık 8 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirdi.

* 5 Kasım 2026’da 20 yaşındaki taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesinin lastiğine hava basıldığı sırada lastiğin patlaması sonucu hayatını kaybetti.

* 2026’nın ekim ve kasım aylarında yaşanan bu ölümlerin hemen ardından 9 Kasım'daki patlamada 18 işçinin daha yaşamını yitirmesiyle 2026 yılındaki ölü sayısı 20'ye çıktı.

***

Üç yılda 11 milyar TL kâr

Aliağa'daki tesisindeki patlamayla 19 işçinin yaşamını yitirdiği HABAŞ 2023-2025 döneminde Gelir İdaresi Başkanlığına 11 milyar TL’yi aşkın kazanç beyan ettiği ortaya çıktı.

BirGün'den Mustafa Mert Bildircin'in haberine göre; demir-çelik sanayisinden sınai ve tıbbi gaz üretimine, finans sektöründen lojistik, liman işletmeciliği ve otomotive kadar pek çok alanda faaliyet gösteren HABAŞ’ın fabrikasındaki işçi katliamı, denetimsizlik gerçeğini de gün yüzüne çıkardı. İş cinayetleriyle tartışılan şirkete AKP döneminde milyarlarca liralık vergi indirimleri sağlandığı ve şirketin kamudan çok sayıda teşvik aldığı belirlendi. Şirketin, fahiş kazancına karşın iş ve işçi güvenliğine yönelik gerekli adımları atmadığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ise denetim zafiyeti gösterdiği anlaşıldı.

Patlama, gözlerin HABAŞ’ın kazancına çevrilmesine yol açtı. Şirketin Gelir İdaresi Başkanlığına bildirdiği vergilendirilebilen kazancı dahi fahiş tutarları gözler önüne serdi. Gelir İdaresi Başkanlığının verilerine göre; HABAŞ’ın 2023, 2024 ve 2025 yıllarında elde ettiği safi kazanç toplamı, 11 milyar 91 milyon 800 bin TL olarak hesaplandı.

***

Veriler, Işıkhan'ı yalanlıyor

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın iş cinayetlerinin kendi döneminde yüzde 50 azaldığı iddiası, verilerle yalanlanıyor.

HABAŞ'taki katliam sonrası “Çok ciddi anlamda sıkıntıların yaşanmadığı belirlendi müfettişlerimiz tarafından. Ancak yaşanan bu iş kazası ciddi anlamda bir sıkıntıya sebep oldu” açıklamasını yapan Işıkhan döneminde en az 7 bin 102 işçi çalışırken yaşamını yitirdi. 3 Haziran 2023’te göreve atanan Işıkhan döneminde İliç’ten Gayrettepe’ye, Hendek’ten Dilovası’ya, ZSR’den HABAŞ’a çok sayıda işçi katliamı yaşandı, günde ortalama 6 işçi hayatını kaybetti. Işıkhan her seferinde başsağlığı dileyip müfettiş görevlendirildiğini ve sürecin takipçisi olacaklarını söyledi ama ne patronlar ceza aldı ne iş cinayetlerini önlemek için bir adım atıldı. Hiçbir zaman denetimlerin neden katliam yaşanmadan yapılmadığına yanıt vermedi, denetim yapılan az sayıdaki iş yeri için ise “Sorun görülmedi” açıklaması yapmakla yetindi.

Işıkhan’ın iş cinayetlerinin kendi döneminde yüzde 50 azaldığı iddiasını bizzat SGK verileri yalanlıyor. 2023’te iş kazası geçiren sigortalı sayısı 681 bin 655’e yükseldi. Bu sayı 2022’de 589 bin 276, 2021’de ise 511 bin 639’du. 2023’te hayatını kaybeden sigortalı sayısı da bir önceki yıla göre yüzde 30 artarak 1972 olarak açıklandı. 2023 yılında 2 milyon 179 bin 123 iş yerinden yalnızca 8 bin 591’inin denetlenmiş olması da işçi sağlığı ve iş güvenliği alanındaki denetimlerin sınırlılığını ortaya koyuyor. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) verilerine göre ise Işıkhan’ın göreve başlamasından kasım 2026’ya kadar geçen sürede en az 7 bin 102 işçi iş cinayetlerinde hayatını kaybetti.