Tirkiye nezdiyê jew hefte yo bi behaneyê Ezaz êrişê dewanê Efrîn kena. Cayê ke bi ‘vatişê’ Ezaz’î yê bombevaran kena dewê Kibarê, Qitmê, Keferjanê, Maranaz, Meryemîn yê Efrîn ê. Nayî ra piya, cayê Deyîr Jemal, Tel Rifat û dewê ci yê ke mavêna (benatê) Efrîn û Helep de yê.
Xeylê kes bi rojano persa ‘çima Heleb û Efrîn yenê bombevornayen’ cewab geyrenê. Ser hesabê Heleb de, sebebê Tirkiye yê tarixî, civakî, sosyal, kiltûrî û ekonomîk estê. Sebebê tarixî yê bombevornayişê çormeyê Heleb û Efrîn yê Tirkiye herbê Mercidabik o. Muxarebeyê Mercidabik yê Yavûz Sûltan Selîm’î ke wextê seferê Misirî de dûştê dewleta Memlûk viraziya, netîceyê ci giranî bi. Herbo ke 24ê Tebax 1516î de, mavêna artêşê Osmanî û Memlûk de, Vakûrê Heleb de viraziya de Osmanijî serkewtî. Badê muxarebe hardê Sûriye, Lubnan û Filîstîn tewrê hardê Osmanijan bî. Dewleta Tirk ewro pey eynî hedefî de ya. Çike mintiqeyê Mercidabik kewno Rojhelatê Ezaz’î.
Xeta Heleb û Dîlok
Sebebê bîn zî ekonomîk o. Heleb û Dîlok (Entep) di navendê (merkez) esasî yê tîcaret (bazirganî) ê Rojhelatê miyanî yê. Efrîn û Ezaz zî mavêna nê hurdî merkezanê tîcaret de yê. Dewleta Tirk nêwazena navendê tîcaret vinî bikero. Nayî ra bi polîtîkayanê nikayî wazena wayirê pêrokînan bo. La nika bi vinîkerdiş ra rî bi rî ya.
‘Birayê Misilmanî’
La sebebê esasî sîyasî yo. No zî têkiliyê (eleqe) ci yê bi Birayê Misilmanî ra yena. Cayê ke nika dewleta Tirk bi behaneyê ‘Ezaz’ê êriş kena merkezê Birayê Misilmanî yê. Cayê zey Anadan, Harîtan, Marea ûsb. yê ke çormeyê Heleb de yê, merkezê Birayê Misilmanî yê. Bado ke qûwetanê QSD û Ceyş-El Sûwar (Artêşê Şoreşgeran) teyaregeya Minix, cayanê zey Deyîr Jemal, Tel Rifat ûsb. girot dest, rayê Marea, Anadan û Harîtan birniyay. Nayî ra sermiyanê dewleta Tirk vanê ma birnayişê rayanê xo ra temaşekar nêmanenê. Çiyo ke nêwazenê temaşekar bê, birnayişê rayanê ci bi merkezanê Birayê Misilmanî yê. Tarixê Sûriye de cayê Birayê Misilman esto. ’79î de Birayê Misilman serheweday (serwedarnay). Bado ke ’82 de vistiyay (çewisiyay), kadroyê ci yê ke pey de mendî şî Tirkiye. Nînan ra jew zî Şêx Yusif Anadanî yo ke Anadan de cuwyeno. O bîn zî Kaplan Cebellî Şeyh Tevfîk, bi nameyê silasnayî Tevfîk Şahabettîn o. Yo bîn zî zey malbata Xalît yeno silasnayiş û malbatanê dewlemend yê Harîtan o.
Mozaîkê şaran
Jew sebebê bîn yê hedef girotişê Heleb û Efrîn zî yê dewleta Tirk zî, biyayişê herem yê mozaîkê şaran o. No mintiqe cayo ke, Tirkmen, Ermenî, Ereb û Kurdî piya cuwyenê yo. Cayo ke zey heremê Şehba yeno silasnayiş o. Şehba de 117 dew û sûkekî estê. Xeyliyanê nînan de Kurd, Ereb û Tirkmenî piya cuwyenê. Herema Şehba de aşîretê tewr gird ‘Dimilya’ esto. Yeno vaten ke no eşîret yê Dimilijan (zaza) o. Ceyş-El Sûwar
Sebebê bîn yê sereştişanê Tirkiye zî qûwetê ke na mintiqe çeteyanê El-Nusra û Ehrar-Şam ra pak kenê domanê (qeçekê) na heremî yê. Giraniyê qûwetê Ceyş-El Sûwar qeçekê (doman) dewanê Dudyan, Tel Şehîr, Karagoz, Çobanbey û Şed Şehaba yê Ezazî yê. Xeylê fermandarê ci zî nê dewan ra yê.
‘Xeta sûr’
Mi sebebê (meqsed) êrişanê dewleta Tirk, Fermandarê Ceyş-El Sûwar Ebû Omer, o ke dewa Tel Şehîr ra yo pers kerd. Ebû Omer’î vist vîrî ke o û xêlê imbazê ci yê ke piya tekoşîn kenê zî na dew ra yê û wina va: “Erdogan û Davûtoglu ameyê, serva (qandê) dewa mi vanê ‘xeta ma ya sûr a’. Ez qeçekê na dewî ya. Serva ke dewa xo destê DAIŞ ra bixelesna mi lej kerd. Nika zî serva ke destê DAIŞ ra bixelesna herb kena. Ez teber ra nêameya na dew. Tirkiye teber ra însanî ardî, dewa mi de bi ca kerdî û nika zî wazena dewa mi vera nê însanan mi ra bipawo.” Ebû Omer’î bi persa ‘Çiyê do winayîn (hin) dinya de ameyo diyayiş?’ hêrsê xo damusna.
Jûbiyena şaran Tirkiye tersna
Meqsedê êrişanê Tirkiye yo bîn zî destkewtiş û bi şaran ra pêhet ameyişê Kurdan o. Çike Kurdan bi Şoreşa Rojawa ra piya xo îspat kerdî. Bi bedelê giran hardê xo û pêrokîn şaran sereştişanê çeteyan ra pawit (sevekna). Bi dayişê bedelê giran bi şaranê Rojawa û Sûriye resyay pê. Nayî ra Qûwetê Sûriye ya Demokratîk roniya. Pey coy Meclîsê Sûriye ya Demokratîk îlan bi. Na jûbiyena şaran damusna ke çarekerdişê meseleya Sûriye bi rayanê demokratîk mimkun o. Îspat kerd ke çarekerdişê mesele, bi qûwetanê teber nê, bi şaranê Sûriye mimkun o.
Tirkiye wazena herbê heremî vejo
Welatanê imbiryan (cîran) no dirûm serva xo zey taloke vîna. Menfeatanê dewletanê zey Tirkiye û Siûdî derbe werd. Cok ra Tirkiye, rexmê îqazanê qûwetanê mavênneteweyî êrişanê xo ramena. Tewr peynî de Konseyê Tîvarî yê Mîletê Jûbiyayî zî serva ke Tirkiye peyniyê êrişan biyaro damustayin da. La, dewleta Tirk goş nêdana nê îqaz û damustayinan û sereştişanê xo ramena. Meqsedê ci vetişê herbê heremî yo û no hethe xeylê çormeyan yeno ser ziwan.
Teqînayişê Enqera
AKP, şexs dê YPG û PYD de şaranê Rojawa hedef damusnena. La heta nika vera Tirkiye qe jew hewldayenê YPG zî nêbi. No, hetê fermandaranê YPG bi desan reynî (finî) deklare bi. La heta bîn ra, dewleta Tirk serva (qandê) ke YPG raya pêroyî de terorîze û krîmînalîze bikero çi destê ci ra yeno ey kena. Verikîn ser Dewletê Jûbiyena Amerîka û xeylê welatan de zext kerd. Tirkiye ya ke nê hewldayenan ra netîce nêgirot, nika destpa metodê (raybaz) herbê psîkolojîk kerd. Teqînayişê Enqera ra YPG sûcdar kerdiş zî leteyê herbê psîkolojîk o. Wexto ke YPG qadê mavênneteweyî de îtibar vînena da, hewldayen û vatişê winayîn meqsedê esasî yê Tirkiye rafîneno ver çiman.
Bi nê hewldayenan dewleta Tirk wazena operasyonê îşgalkerdişê Rojawa bido destpa kerdiş û qetlîamê ke Vakûr de virazena meşrû damusno. La, mûm a zûrkeran heta wextê eşa veşena. Herkes zano ke dewleta Tirk, rejîmekê herbê leymin (qilêrîn) a senîn a.?
SEYÎT EVRAN/ROJAWA