Koronavirüs nedeniyle her ülke maske sıkıntısı yaşıyor. Kamuoyu tepkili. Devletler korkunç bir yarışa girdi. Çin maske yapımında dev sparişler alırken, Türkiye ve batılı ülkeler birbirinden mal kaçırıyor. Yeni Özgür Politika yazarı Ferda Çetin maske rekabeti konusunda 4 Nisan'da kendi sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda şunları belirtiyordu: "Efendilerin maske Savaşları: - ABD, Almanya'nın satın aldığı maskelere el koydu - Fransa, İtalya ve İspanya'ya gidecek maskelere el koydu - Türkiye, İspanya'ya gidecek maskelere el koydu. Hayli zaman oldu, kapitalizm veya vahşi kapitalizmden söz edenlere deli muamelesi yapılıyordu." Sağlık maskesinde üretmede acizlik ANF'de yer alan habere göre en büyük üretici Çin ve bir ayda 4 milyara yakın maske ihraç etti. Başlangıçta ekonomisi Koronavirüs nedeniyle tökezleyen Çin şimdi ise sağlık maskesi ve Covid-19'a karşı dışarıya tıbbi malzeme satışını önemli bir ihracaat geliri olarak ele alıyor. Öte yandan sağlık hizmetlerini neoliberal politikalara kurban eden çok sayıda ülke ise, salgın karşısında kendi meskelerini üretemez hale geldi. Aralık ayında ortaya çıkan yeni koronavirüs salgını nedeniyle maske takılması yaygınlaşıyor. Başlangıçta, hasta olmayanların takması yönünde herhangi bir tavsiyede bulunulmazken, hükümetler ve uzmanlar maske zorunluluğu yönünde eğilim göstermeye başladı. Mevcut durumda tüm gezegende maske arayışı var. Mevcut küresel sistemin bir sonucu olarak beraberinde devletler arası, şirketler ve hatta yerel yönetimler arası rekabete yol açtı. Hepsi de acil ihtiyaç duyuyor, zira maske kıtlığı var. Rekabet boyutu ise korkunç noktalara ulaştı. En fazla parayı veren, daha önce başkaları tarafından satın alınan maskeleri elde edebiliyor. Diğer bir ifadeyle korsanvari bir şekilde gasp ediyor. Ürkütücü rekabet Çin’deki fabrikalarda bir çok ülkeden temsilciler aynı anda tıbbi malzeme satın almak için bir arada bulunabiliyor. Ukraynalı milletvekili Andriyi Motovylovets, Facebook hesabında yaptığı paylaşımda, Rusya, ABD ve Fransa gibi ülkelere işaret ederek “Onların daha fazla parası var ve nakitleri var. Her kargo için mücadele ediyoruz” dedi. Fransa’nın Provence-Alpes-Côte d'Azur Bölgesi Başkanı, Çin havalimanları, fabrikaların etrafı ve lojistik platformlarında gerilimin yüksek olduğunu belirterek, “Dolandırıcılar fazla ve çeşitli” diye tepki gösterdi. Çin’de az sayıda üreticinin ihraç lisansı bulunuyor. Diğerlerinin de ihraç için aracın şirketler üzerinden iş yapmak durumunda kalıyor. Bu nedenle çok sayıda aracı sözkonusu. Tedarik pazarları çökmek üzere AFP’ye konuşan Washington Üniversitesi’nden Christopher R. Yukins, “Covid-19 için tedarik pazarları çökmek üzere” derken, rekabet ve şeffaflığın bunun bedelini ödediğine dikkat çekti. Belçikalı Thomas More Enstitüsünden Jean-Sylvestre Mongrenier, “Devletler birbiriyle yarış, hatta rekabet halinde” dedi. Le Monde gazetesine konuşan Nouvelle-Aquitaine bölgesi başkanı Alain Rousset, “Çin’de bir maske yarışı var, sipariş vermek için kılıcı kınından çıkarmaya hazır olmak gerekiyor” diyerek durumu özetliyor. Fransa, Çin’den 600 milyon maske ithal etmek için yüksek maliyetlerde bir hava köprüsü oluşturdu. Mevcut durumda Avrupa Birliği’nde sadece dört ülkede maske, eldiven veya koruyucu kıyafetlerin üretimi yoğunlaşıyor. Ancak hiç bir ülke tek başına tüm tıbbi malzemeleri karşılayabilecek durumda değil. ABD'nin korsan faaliyetleri Yetkililer artık yavaş yavaş tüm vatandaşları maske takma yönünde teşvik etmeye başlarken, maske savaşı tedirginliği arttırıyor. Deutsche Welle’ye göre Berlin kenti FFP2 tıbbi maskelerden polislere yönelik olarak 200 bin adet sipariş ettiklerini ancak kargonun Bangkok’tan geçerken Amerikalılar tarafından durdurulduğunu belirtti. Bu durumun diplomatik gerilime de yol açması bekleniyor. Berlin yönetimi, “korsanlık” olduğu tepkisinde bulundu. Küresel hale gelen bu rekabet içerisinde başını ABD’nin çektiği büyük güçler, Çin’de açık arttırmayı yükseltirken, kargolara el koyanlar sadece Amerikalılar değil. Çek Cumhuriyeti de İtalya’ya yönelik koruma malzemelerine el koydu. Fransa, tepki gösterse de sadece mağdur değil. İsveçli bir şirkete ait 4 milyon maske, Fransa’dan geçerken kısmen el konuldu. Fransa bu maskelerin geçişinden kısa bir süre önce kendi topraklarındaki tüm maske stoklarına el koyma yönünde kararname çıkarmıştı. Müzakereler ardından maskeler adreslerine ulaştı. Geçen Perşembe günü Fransa’ya yönelik milyonlarca maske, Çin’den hareket etmeye hazır durumda iken Amerikalılar üç katı para vererek hepsine el koydu. Kanada Başbakanı Justin Trudeu, Radio Canada’ya yaptığı açıklamada, Quebec’e yönelik maskelere ABD tarafından el konulması nedeniyle çok endişeli olduklarını belirtti. Partiküllerin yüzde 95’ini filtreleyen N95 tipi maskeler böylece dört katı değer kazanırken, havadan kargo taşımacılığı bedeli de benzer şekilde üçte katlandı. Bir başka tartışma da Türkiye ile İspanya arasındaki solunum cihazı tartışmaları... İspanya'ya gidecek olan solunum cihazlarına Türkiye'nin el koyduğuna dair haberler yansındı. İspanya Dışişleri Bakanlığı, Çin’den  satın aldıkları suni solunum cihazları taşıyan kargo uçağının, Türkiye’de alıkonulduğunu duyurdu. 150 adet suni solunum cihazı taşıyan uçağın geçen cumartesi günü konaklama için Ankara Esenboğa Havalimanı’na iniş yaptığı, Türk makamların uçağa yeniden kalkış izni vermediği bildirildi.   İspanya Dışişleri Bakanı Arancha Gonzalez, açıklamasında Türkiye’nin kendi topraklarında sağlık sisteminin ihtiyaçlarını gözeterek tıbbi cihaz ihracaatıyla ilgili kısıtlamalar uyguladığını da kaydetti. Uçağın gümrük denetimine bağlı bürokratik gerekçelerle tutulduğu belirtiliyor. Türkiye sadece Çin'den İspanya'ya gitmesi gereken solunum cihazlarına değil, kendisinin göndermesi gereken solunum cihazlarının İspanya'ya ulaşmasını da engelliyor. İspanya'nın Castilla y La Mancha ve Navarra özerk yönetimleri, önceki haftalarda bir Türk şirketinden 3 milyon euro karşılığında 150 adet solunum cihazı satın almıştı. Ancak yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınıyla mücadele kapsamında birçok ülkede olduğu gibi Türkiye de sağlık ekipmanlarının ülkeden çıkışına kısıtlama getirmiş ve bundan dolayı bu cihazların İspanya'ya gönderilmesi engelleniyor. Çin 4 milyara yakın maske sattı Çin’de vaka sayısı gerilemesine rağmen, tıbbi malzeme üretimi için fabrikalar teşvik edildi. Çinli gümrük servislerinin sorumlularından Jin Hai, 1 Mart’tan bu yana 50’yi aşkın ülkeye 3,86 milyar maske, 37,5 milyon koruyucu kıyafet, 16 bin solunum cihazı ve 2,84 milyon test kiti ihraç ettiklerini açıkladı. Toplamda bu ihracatın maliyetinin 10,2 milyar yen (1,33 milyar euro) olduğu bildirildi. Bazı ülkeler Çin’den ithal edilen sağlık malzemelerinin kalitesinden şikayetçi. Hollanda, 28 Mart günü Çin’den gelen 600 bin maske için şikayette bulundu. Hollanda’ya göre, maskeler kalite kurallarına uymuyor, yüzü uygun bir şekilde kapatmıyor ve filtreleri doğru bir şekilde çalışmıyor. KAYNAK:ANF