Yönetim modelini değiştirecek olan Anayasa değişikliği teklifinin Meclis Genel Kurulu’ndaki görüşmeleri dün öğleden sonra başladı. AKP’de fire endişesi, MHP’de fireyle birlikte giderek büyüyen çatlak ve muhalefetin bastırılması arasında başlayan görüşmelerle birlikte ‘olağanüstü önlemler’ alındı.
18 maddelik anayasa değişikliği teklifinin Genel Kurul’daki görüşmelerine dün saat 14.00’te başlandı. Meclis çevresinde alınan ‘güvenlik tedbirleri’ dikkat çekti. Kızılay’dan Meclis’e çıkan yollar polis tarafından çelik bariyerlerle kapatıldı. Meclis kapı girişlerine yakın noktalara TOMA ve çevik kuvvet polisi takviyesi yapıldı. Tam teçhizatlı özel harekatçılar (PÖH elemanları) eller tetikte beklemeye başladı. Görüşmelerin 24 Ocak’a kadar sürmesi bekleniyor. O tarihe kadar da Meclis’te ziyaretçi yasağı olacak.
Saat 14.00’te açılan Genel Kurul’da oturumu AKP’li Başkanvekili Ahmet Aydın yönetirken, gündem dışı konuşmaların yapılmamasına dair tutum belirtmesi üzerine CHP ve AKP’liler tutumun iç tüzüğe aykırılığı üzerinden tartışma yaşandı. AKP Grup Başkanvekili Bülent Turan, CHP’nin itirazlarını değişiklik teklifinin görüşmelerine dair planlı bir tepki olduğunu savunurken, CHP Grup Başkanvekili Engin Altay, Turan’a değişikliğin içeriğini dahi bilmediği yönünde eleştiriler yöneltti. CHP’liler iç tüzüğün uygulanması yönünde ısrarcı olurken, Başkanvekili Aydın, “Eğer bunlar gerçekten amacının dışında kullanılması durumunda bizde bunları uygulamaya başlarız” dedi.
Rehin alınan vekiller
HDP Grup Başkanvekili Ahmet Yıldırım, “Meclis Genel Kurulu, Anayasa görüşmelerine eksik katılımla geçemez” diyerek, HDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş’ın Meclis Başkanlığı’na sunduğu 11 milletvekili tutukluyken Anayasa değişikliği görüşmelerinin hukuka aykırı olduğu ve ertelenmesi yönündeki dilekçesini kürsüden okudu. Yıldırım, tutuklu milletvekillerinin Genel Kurul’da olması gerektiğini belirterek, bu konunun revize edilmesi gerektiğini söyledi.
15 gün sürmesi bekleniyor
Anayasa Komisyonu’nda gece yarılarına kadar süren bir mesai ile 10 gün süren görüşmelerin, Genel Kurul’da ise en fazla 15 gün sürmesi bekleniyor. Görüşmeler, teklifin Anayasa değişikliği olmasından dolayı iki tur oylama ile geçecek. Birinci oylamada teklifin maddeleri, ikinci oylamada ise teklifin tümü üzerine olacak.
Birinci turda, teklifin tümü ve maddeleri üzerinde dört siyasi parti ile hükümet adına konuşmalar yapılacak, varsa değişiklik önergeleri ele alınacak. İkinci turda ise teklifin tümü ve maddeleri üzerinde konuşmalar yapılmayacak, sadece maddeler üzerinde verilmiş değişiklik önergeleri görüşülecek. Birinci turda üzerinde değişiklik önergesi bulunmayan bir madde hakkında ikinci turda önerge verilemeyecek.
Referandum sınırı 330
Anayasa değişikliğinin kabul edilmesi için Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun, yani en az 330 milletvekilinin kabul oyu vermesi gerekiyor. Teklifin görüşmelerinin ikinci turunda, 330’un altında oy alan madde düşecek. Tümünün oylamasında da kabul oylarının 330’un altında kalması halinde teklifin tümü düşmüş olacak. 330-367 arasında bir kabul oyu teklifin halk oylamasına götürülmesi anlamına geliyor. Ancak 330 yani referandum sınırının yakalanmaması durumunda teklif düşecek ve bu tarihinden itibaren bir tam yıl geçmedikçe aynı yasama dönemi içinde yeniden verilemeyecek.
60 gün içinde referandum
Anayasa değişikliğine ilişkin kabul oyunun 330 olması durumunda Cumhurbaşkanı’nın onaylayıp Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten 60 gün geçtikten sonra referandum yapılabiliyor. Bu durumda, referandumun önümüzdeki Nisan ayı içerisinde yapılması bekleniyor. Referanduma götürülen Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların yürürlüğe girmesi için halk oylamasında kullanılan geçerli oyların yarısından çoğunun kabul olması gerekiyor.
Partilerdeki durum
Anayasa değişikliğini 316 oyla Meclis’e sunan AKP ve 39 milletvekili bulunup değişiklikte uzlaşılan MHP’de her ne kadar bu rakamlar referandum sınırını aşıyor görünse de fire endişesi hakim. Özellikle MHP’de 8 ismin “hayır” oyu kullanacağını açıklaması, “hayırcı” olup tepki amacıyla istifa eden Genel Başkan Yardımcısı Atilla Kaya’nın yolunda giden birçok ismin olduğu da MHP kulislerinde konuşulan bir konu.
MHP’de büyüyen çatlak
Geçmişte Ülkü Ocakları Genel Başkanlığı da yapan Kaya’nın parti içerisinde ciddi bir ağırlığının olduğu bilinirken, değişiklik teklifinin parti grubunda yarattığı rahatsızlığın da oylama sürecinde iyice kendisini görünür kılacağı ifade ediliyor. Geçen hafta Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin grup konuşmasındaki satır aralarında da bu rahatsızlığın çatlakları dışa vurmuştu. Bahçeli, “Bir evet oyum var orada da referandum da onu kullanacağım” diyerek, partisini bağlayıcı ifadelerden çok sadece kendi adına konuşması da bu rahatsızlığın göstergesi olarak değerlendirilmişti.
AKP’de göründüğü gibi değil
Fire endişesinin yoğunca yaşandığı ve tüm milletvekillerinin markaja alındığı AKP’de ise durum, kapalı bir kasa. Eski Meclis Başkanı Cemil Çiçek’in teklife ilişkin “tek adam” çıkışı, kamuoyuna yansıyan kısmı. AKP’liler her ne kadar açık bir şekilde bunu dillendiremezse de bu rahatsızlığın olduğu ancak bunun oylamaya nasıl yansıyacağı merak konusu. Teklifin Meclis’e gelme tarihinin netleşmesiyle birlikte parti içerisinde yükselen “Bizde fire olmaz” açıklamaları da bu endişenin giderek kendisini hissettirdiği şeklinde okunuyor.
Yine 330’un yakalanmaması durumunda gündeme gelecek olan erken seçim seçeneği AKP’deki kimi “hayırcıların” önünü almak için sıklıkla dillendiriliyor. Başbakan Binali Yıldırım başkanlığında gerçekleşen kapalı ikna toplantıları ve yakın markaj için vekil görevlendirmeler ile Meclis’in PÖH elemanlarınca kuşatılması, durumunda göründüğü gibi olmadığını gösteriyor.
CHP ise hafta sonu gerçekleştirdiği il başkanları ve Parti Meclisi toplantısının ardından da dün de Meclis grubuyla toplantı yaptı. Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu, bu toplantılardan sonra teklifin, tek adam yönetimindeki parti devletini getireceğini belirterek, karşı çıkacaklarını söyledi.
Gizli oylamaya müdahale
CHP ve HDP’nin üzerinde durduğu en önemli başlıklardan birisi de iki turda da gizli yapılacak olan oylama. AKP’nin kendi içerisindeki fireyi engellemek için gizli oylamayı açık bir hale getirebileceği ve yine dokunulmazlıkların kaldırılması sürecinde yaşanan fiili açık oylamanın tekrar etmesi muhalefetin en büyük endişesi. Gizli oylamada milletvekilleri kendilerine dağıtılan “Evet”, “Hayır” , “Çekimser” yazan beyaz, kırmızı ve yeşil pullardan birini zarfa koyup sandığa atarak, diğer pulları kabinde bırakması gerekiyor. Ancak dokunulmazlıklar sürecinde AKP bu pulları kabinde bırakmak yerine yanına almış ve hatta pullarla fotoğraf dahi çektirmişti. AKP’nin bir kez daha milletvekillerinden kırmızı ve yeşil pulları toplayarak olası fireleri engellemesi oylamaya da gölge düşürecek. Ancak teklife destek vermek istemeyen AKP’lilerin bu durumda sandığa boş zarf atmak gibi bir yönteme başvurabileceği konuşuluyor.
Meclis önündeki protestoya saldırı
Anayasa teklifinin bugün görüşüleceği Meclis’in Dikmen Kapısı önünde toplanan grup, polis saldırısına uğradı.
Ankara Barosu, Halkevleri, Haziran Hareketi, KESK, CHP ve HDP’nin de aralarında bulunduğu onlarca demokratik kitle örgütü, sendika ve siyasi partinin çağrısıyla Meclis Dikmen Kapısı önünde Anayasa teklifini protesto etmek için toplanan gruba izin verilmedi. Saat 12.30 civarında Meclis önüne giden grup, sabah saatlerinden itibaren hazırlığı yapılan polisin barikatları ve TOMA’larıyla karşılaştı. Meclis önünde protesto yapmak isteyen grup, polis tarafından güç kullanılarak uzaklaştırıldı.
Ankara Barosu avukatlarına polis Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nda gaz sıkarak müdahale etti. Akay Caddesi’nde ise polis gençlere saldırdı.
Daha sonra grup, Yüksel Caddesi’ne eylem çağrısı yaptı. Polis Yüksel Caddesi’ni ablukaya aldı.
CHP’li Aykut Erdoğdu, Meclis önünde yaptığı açıklamada, “TBMM şuan kuşatma altında. TBMM kendi polisimiz tarafından kuşatma altına alınmış durumda” dedi.
CHP’li Sezgin Tanrıkulu da Meclis önünden yapılan bir Periscope yayınında açıklamalarda bulundu. “Kimsenin elinde silah yok burada, kimse canlı bomba değil burada. Herkesin bildiği kanaat önderleri, barolar, mühendis odaları buradalar. Bunlar görüşlerini açıklamazsa kim açıklayacak?” diye soran Tanrıkulu, “Bu ortamda anayasa yapılamaz” ifadelerini kullandı.
Meclis önünde Anayasa görüşmelerini protesto etmek isteyen ve polis müdahalesine maruz kalan grup, Yüksel Caddesi’nde bir araya geldi. Kitle adına konuşan KESK Eş Başkanı Şaziye Köse, “Bu gayri meşru ve dayatmacı teklifi geri çekin” çağrısı yaptı.
ANKARA