Mîkaêlê Reşîd, Kürt edebiyatının önemli şairlerinden biri. Fakat eserleri Kiril alfabesiyle yayımlandığı için Sovyetler dışında çok fazla tanınmadı. Gazeteci İbrahim Bulak Reşîd’in üç şiir kitabını transkribe edip, yayına hazır hale getirdi. Bulak, Reşîd’in Sovyetler’deki Kürt yazarları arasında ikinci kuşak içinde yer alan önemli bir şair olduğuna dikkat çekti.
Kürt edebiyatının önemli şairlerinden biri olan fakat eserleri Kiril alfabesiyle yayımlandığı için Sovyetler dışında çok fazla tanınmayan Mîkaêlê Reşîd’in üç şiir kitabı ilk kez Latin Alfabesinde Amed’de yayımlandı. Belki yayınlarından çıkan kitabı gazeteci İbrahim Bulak transkribe edip, yayına hazır hale getirdi.
İçinde We’de, Pencere ve Mitale kitablarının yer aldığı 360 sayfalık kitap Mîkaêlê Reşîd’in poetikasını anlamak için iyi bir kaynak. Kürt edebiyatında Riya Teze ekolü olarak da bilinen Sovyetler Birliği’nde Kürtçe yazan yazarlar arasında önemli bir isim Mîkaêlê Reşîd.
Mîkaêlê Reşîd’in üç şiir kitabını transkribe eden gazeteci İbrahim Bulak, ‘’Şimdiye kadar ‘Sovyetler Birliği’nde Kürt edebiyatı’ başlıklı ve içerikli makalelerde ve değerlendirmelerde adı fazla anılmayan bir şair, Mîkaêlê Reşîd. Fakat bu bizi yanıltmasın çünkü Sovyet Kürtleri arasında çok bilinen bir isim’’ diyor.
Gazeteci Bulak, Mîkaêlê Reşîd’in Sovyetler’deki Kürt yazarları arasında ikinci kuşak olarak tabir edilen ve çoğunuluğu 1960’lı yıllardan sonra edebiyata ilgi duymaya başlamış, bir kuşağın şairi olduğunu ifade etti.
Öne çıkan üç isim
‘’İkinci kuşak şairleri arasında üç isim öne çıkıyor, bunlar Fêrîkê Ûsiv, Şikoyê Hesen ve Mîkaêlê Reşîd’’ diyen Bulak şu bilgileri verdi:
‘’İlk iki isim bir biçimde Sovyetler dışındaki Kürtler tarafında tanındı. Şikoyê Hesen şair yönüyle ve trajik yaşamıyla, Fêrîkê Ûsiv da güçlü poetikası ve geçenlerde yaşamını yitiren eşi Frîda Hecî Cewarî’nin çabaları sayesinde Kürdistan’da tanındılar. Fakat Mîkaêlê Reşîd’e dair çok az bilgi vardı. Bu aslında Kürt edebiyatı üzerine araştırma yapanların da verili olanla yetindiklerini gösteriyor.
Mîkaêlê Reşîd 3 dilde yazan bir şair
Özellikle Kuzey Kürdistan’daki bazı Kürtçe okurlarında Riya Teze yazarlarını oryantalize ve folklorize etmeye meyilli bir yön var. Onları birer şair ve yazar olmaktan öte Kürtçeye katkılarından dolayı minnettar olunması gereken birer figüre dönüştürüyorlar. Örneğin Mîkaêlê Reşîd 4, 5 dil bilen ve 3 dilde yazan bir şair. Yine dünyadaki gelişmelerden haberdar, Kürt şiirinde yeni tarzlar denemek isteyen biri. Kurmancî şiirde fazla örneği bulunmayan anlatımcı şiir (narrative poetry) tekniğinde oldukça başarılı bir şair. Kürt şiirinde Şêrko Bêkes bu tekniği en başarılı biçimde kullanıyordu. Yine onun etkisinde kalan Mueyed Teyîb’in de bu teknikle yazılmış şiirleri var. Mîkaêlê Reşîd için anlatımcı şiiri Kurmancî’de en iyi kullanan şair dersek, abartmış olmayız.
Riya Teze yazarları gramer ve yazım kuralları bakımından farklı bir Kurmancî ile yazıyorlar, bunu gözönünde bulundurarak Mîkaêlê Reşîd’in yazım diline hiçbir şekilde müdahale edilmedi. Fakat bu farklılık onun poetikasını görmenin önünde bir engel değil. ’’
KÜLTÜR SERVİSİ
Mîkaêlê Reşîd kimdir?
Mîkaêlê Reşîd 1925 yılında Gürcistan’ın başkenti Tiflis’e bağlı çoğunluğu Ruslardan oluşan bir köyde Êzîdî bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Erken yaşta babasını kaybeden Mîkaêlê Reşîd zor şartlarda büyüdü. 1950 yılında Moskova’da bulunan Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü’nü bitirdi ve sonrasında Erivan’a döndü. Riya Teze gazetesinde ve uzun yıllar Erivan Radyosu’nun Kürtçe servisinde tercüman olarak çalıştı. Kürtçenin yanı sıra Ermenice ve Rusça da eserler vermiştir. Şair ve gazeteci Mîkaêlê Reşîd 1985 yılında Ermenistan’da yaşamını yitirdi.
Kürt yazar Emerîkê Serdar Mîkaêlê Reşîd için kaleme aldığı bir yazısında ‘’O layıkıyla anılması ve üzerine yazılar yazılması gereken bir şair ve insan. O şairlik mektebini alnın akıyla geçti ve bunu eserlerinde de gösterdi’’ der.
Belki yayınlarından çıkan We’de, Pencere ve Mitale ile birlikte Dilê min (1960), Şems (1970), Îsaf (1984), Rêdame (1985) Kürtçede toplam 7 şiir kitabı var. Ayrıca çocuklar için yazdığı Pişîka min (1965) adında Kürtçe bir şiir kitabı da bulunmakta.