• Zap’dan Aras’a, Murat’tan Kura’ya Kürdistan’ın nehirleri, dereleri ve HES projelerinin hedefinde. Serhed bölgesinde 82 HES kaydı bulunurken 46 yeni proje için hazırlık yapılıyor.

 

Kürdistan’da ekolojik tahribat giderek derinleşiyor. Gabar’dan Zîlan’a, Zap’tan Dicle’ye, Aras’tan Murat Nehri’ne kadar uzanan geniş bir coğrafyada doğa talanı farklı alanlara yayılıyor. Dağlar, ormanlar, meralar ve su kaynakları enerji, madencilik ve endüstriyel projelerin hedefi haline gelirken, bölgenin en önemli yaşam kaynaklarından olan dereler, çaylar ve nehirler de enerji şirketlerine peşkeş ediliyor. Zengin su kaynakları, akarsuları, gölleri ve göletleriyle önemli bir su havzası konumunda bulunan Serhat bölgesinde HES projeleri giderek yaygınlaşıyor. Bölgedeki çok sayıda dere, çay ve nehir üzerinde hidroelektrik santral (HES) kurulurken, yeni projelerle bu tahribat alanı daha da genişletilmek isteniyor.

HES kuşatması

Mezopotamya Ajansı’ndan Zeynep Durgut’un derlediği verilere göre Bedlîs’te Sutopu Deresi, Çalağan Çayı, Xîzan Çayı, Mutkî Çayı ve Bedlîs Çayı üzerinde HES projeleri bulunuyor. Bedlîs'te 9 HES kaydının 3’ü kurulu, 6’sı ise planlama aşamasında. Mûş’ta Murat Nehri üzerinde 2 HES bulunurken, kent genelindeki 9 HES kaydının 7’si kurulu, 2’sinin ise yapılması planlanıyor. Erzirom’da Oltu Çayı üzerinde 4, Çoruh Nehri üzerinde 3, Tortum Çayı ve Katıklı Çayı başta olmak üzere kentin diğer dereleri üzerinde de ikişer HES bulunuyor. Kentte listelenen 36 HES'in yanı sıra 18 yeni HES projesi daha planlanıyor. Erdexan’da Kura Nehri üzerinde 5 HES bulunurken, kentteki toplam 8 HES kaydının 5’i kurulmuş, 3’ü ise planlama aşamasında. Qers’te ise Aras Nehri üzerinde 10 HES bulunuyor. Kentteki 15 HES kaydının 10’u kurulu, 5’i planlanıyor. Agirî’de Murat Nehri üzerinde 4 HES projesi bulunuyor. Kentteki toplam 6 HES kaydından yalnızca 1’i kurulmuş, 5’i ise planlama aşamasında. Îdir’de Pernavut Çayı üzerinde 2, Aras Nehri üzerinde 2 HES bulunuyor. Kentteki 5 HES kaydının 3’ü kurulmuş, 2’sinin ise yapılması planlanıyor. Wan’da Miks Çayı üzerinde 3, Zilan Çayı/Deresi, Hoşap Çayı, Deliçay ve Çatak Çayı üzerinde ikişer HES bulunuyor. Kentteki toplam 20 HES kaydının 11’i kurulu, 9’u ise planlama aşamasında. Colemêrg’de ise Zap Suyu üzerindeki HES projeleri dikkat çekiyor. Zap Suyu üzerinde 11 HES projesi bulunurken, kent genelindeki 17 HES kaydının 7’si kurulmuş, 10’u ise planlanıyor.

En fazla HES Zap suyu üzerinde 

HES projelerinin en fazla yoğunlaştığı su kaynaklarının başında Colemêrg’ten akarak, Federe Kürdistan sınırlarına kadar ulaşan ve Irak'ın Musul kentinin yaklaşık 45 kilometre güneyinde Dicle Nehri'ne akan Zap suyu geliyor. Zap Suyu üzerinde 11 HES projesi bulunurken, Qers’te Aras Nehri üzerinde 10, Erdexan’da Kura Nehri üzerinde 5, Erzirom’da Oltu Çayı üzerinde 4 ve Agirî’de Murat Nehri üzerinde 4 HES projesi yer alıyor. Söz konusu veriler bölgedeki su kaynakları üzerinde enerji projelerinin yoğunlaştığı alanlara dönüştürüldüğünü ortaya koyuyor. 

Bölgenin tamamında yapılması planlanan 46 yeni HES projeleriyle birlikte Serhat’ın su varlıkları üzerindeki baskının artması bekleniyor. WAN