Ukrayna savaşı gıda güvenliğini tehdit ediyor

• Günümüzde 50 ülke buğday ihtiyaçlarının yüzde 30’dan fazlasını Ukrayna ve Rusya’dan karşılıyor. Düşük gelirli ülkeler grubundan Bangladeş, Mısır, Nijerya, Sudan ve Yemen’in de aralarında bulunduğu bu ülkelerde nüfusun bir bölümü açlık tehlikesiyle karşı karşıya. 

Rusya’nın Ukrayna’ya savaş açmasının ardından birçok ülkede ayçiçek yağı, un başta olmak üzere birçok tarım ürününün tedariği konusunda sıkıntılar yaşanmaya başladı. Peki Ukrayna ve Rusya küresel gıda üretimi için neden bu kadar önemli?

Ukrayna’da yaşanan savaş her şeyden önemlisi insani bir kriz durumunu ifade ediyor. Milyonlarca insan mülteci konumuna düşerken onbinlerce kişi bir ayı aşkın bir süreden beri devam eden çatışmada hayatını kaybetmiş durumda. 

Savaş en çok savaş alanındaki etkilerken küreselleşen dünya ekonomisinde dünyanın bir yerindeki çatışma dünyanın diğer ucunda yaşayan insanları da etkileyebiliyor. Gıda üretimi alanında kritik önemdeki Rusya, Ukrayna ve hatta Belarus’un bu çatışmaya direkt taraf olmaları gıda tedarik zincirini şimdiden sarmış durumda. 

Peki bu nasıl oluyor?

Rusya-Ukrayna savaşı gıda arzını azalttı

Ukrayna Avrupa’nın “ekmek sepeti” olarak biliniyor. Rusya ve Ukrayna geçtiğimiz yıllarda tarım alanında yaptıkları büyük yatırımlarla dünyadaki en büyük gıda ihracatçıları haline geldi. 2020 yılında bu iki ülke dünyadaki buğday ihracatının yüzde 30’unu gerçekleştirdi. Ukrayna tek başına dünyadaki mısır üretiminin yüzde 15’ini, ayçiçek yağı üretiminin ise yarısını gerçekleştiriyor. 

Ukrayna ve Rusya’nın dünya arpa üretimindeki payı ise yüzde 25 civarında. 

Rusya’ya uygulanan ambargo ve Ukrayna’daki savaş durumu nedeniyle dünyada artık daha az buğday, mısır, arpa ve ayçiçek yağı arzı olacak. 

Günümüzde 50 ülke buğday ihtiyaçlarının yüzde 30’dan fazlasını Ukrayna ve Rusya’dan karşılıyor. Düşük gelirli ülkeler grubundan Bangladeş, Mısır, Nijerya, Sudan ve Yemen’in de aralarında bulunduğu bu ülkelerde nüfusun bir bölümü açlık tehlikesiyle karşı karşıya. 

Gıda fiyatlarındaki artış

Gıda üretimindeki azalma kapitalist sistemdeki arz-talep mekaniği nedeniyle fiyatlarda da artışa neden oldu. Ukrayna-Rusya savaşı öncesinde zaten gıda fiyatlarında ciddi bir artış vardı. Koronavirüs salgını nedeniyle tarım üretimindeki azalmanın üzerine bir de Rusya-Ukrayna savaşı eklenince gıda azlığı nedeniyle fiyatlarda artış görüldü. 

Savaş nedeniyle ayrıca yükselen petrol, gaz ve yağ fiyatları da başka ülkelerde üretilen tarım ürünlerinin fiyatlarının artmasına neden oluyor.

Düşük gelirli ülkelerde gıda üretiminde azalma

Rusya dünyadaki en büyük gübre ve gübre bileşenleri üreticisi. 2 Şubat tarihi itibariyle Rusya kendi tarım altyapısını korumak amacıyla gübre ithalatını durdurdu. Yine Avrupa Birliği de Belarus’tan potasyumlu gübre ithalatını yasakladı. 

Dünyada birçok ülkedeki tarım üretimi Belarus ve Rusya’dan gelen gübreye bel bağlamış durumda. Batı ve Orta Afrika ülkelerinde, bu bölgedeki nüfus için hayati önemde olan tarımsal gübre tamamen Rusya’ya bağımlı. Yine Brezilya ve Hindistan gibi büyük ülkeler de gübre ihtiyaçlarını uluslararası pazardan karşılıyor. 

ABD’de savaş nedeniyle gübre fiyatları şimdiden yüzde 10 artmış durumda. Uzmanlar bu artışın sürekli hale gelebileceğini ve tarımsal üretimlerini garanti altına almak isteyen Batılı ülkelerin gübre fiyatlarını daha da yukarı çekerek az gelişmiş ülkelerdeki tarım üretimini felç edebileceğini ifade ediyor.