Hema hema Kurdistan de bê rexistinanê kurdan rexistinêka bîne çin bîye. Labelê çi acêb o ke MHP xo rexistin kerdbîye. Dewlete çend ke dest ra amebi Çewlîg de faşîstî organîze kerdbî û dûştê çepgir û welatperweran de şuxulnabîy. Bi no şekl nê faşîstan Çewlîg de serra 1978 de şoreşgerê sey Îdrîs Ekîncî û Cîhat Elçî kiştî. Bê nînan zî sewbîna qetlîam û herişî bi destê nînan bi destekê dewlete ameyî kerdiş. Labelê tetîkkeşî zî çewlîgijî bîy.
Darbeyê 12ê Elule ra 1984 de Pkk dest bi mucadeleyê gerîllayî kerd. Mîyanê demekî kilmekî de hereketê PKK mîyanê şarî de vila bi û hetgerê ê zêde bîyî. Û dewlete nê hemleyî ra pey seba PKK reyde mucadele kerdişî Kurdistan de na reye Hîzbullah vet warê. Serranê 90an de Kurdistan de bi hezaran cînayet û herişî bi destê Hîzbul-Kontra ameyî kerdiş. La çi acêb o ke zafaneyê nê Hîzbul-Kontrayan Çewlîgijî bîy. Ramazan Elaltuntaş, Muhîttîn Elaltunkara, Giyasettîn Elaltuntaş, Haci Bayancuk, Şevket Boru, Şaban Elaltunterî Hîzbullahçîyê namedar ê û heme Çewlîgij ê. Serranê 1990 ra hetanî 2000 bi hezaran cînayet û heriş de gişta nînan esta. Nînan ra Haci Bayancuk o ke serekê beşa îlîmî yê Hîzbulahî yo çend serrî verêcû hepis ra semedêko 10 serrî ra zêde bê hukim tepişte mendo ame veradayîş û mîyanê çend rojan de orte ra vîndî bi! Labelê Hîzbullah operasyonanê 2000î ra pey reyna nêşîya qewetê xo yê verênî reso. Verêcû bi dernekanê sey Mustazaf-Derî waşt xebata sîyasî biramî dim a ra zî Huda-Par akerde. Labelê weçînayîşan de nêşîyayî serkewtişêko muhîm xo dest bifînî.
1999 ra pey bi komployêk reyde tepişyayîşê serekê PKK Abdulah Ocalanî pey dewlete goreyê xo PKK qedenabîy û hînî îhtîyacê aye rexistinanê sey Hîzbulahî nêmendbi. No semed ra dest bi operasyonan kerd û Hizbulah kismekî tasfye kerd. Labelê seba Çewlîgîjan çîyêk nêbedilya. Serranê 2000an ra pey na reyî nameyê El-Kaîde heme dinya de ame eşnawitiş. 11ê Elule 2001 de Amerîka de bi teyarayan reyde yew ra zêde cayan de herişî ameyî kerdiş. Nê herişan de nêzdîya 3000 hezar kes merd.
Herişê 11ê Elule ra pey El-Kaîde Tirkîya zî darûlharp îlan kerdbi. 15ê Kanûne 2003 de Îstanbûl de Sînagogê Beth Îsraîl û Sînagogê Neve Şalomî de 4-5 deqayan mîyan de di hebî qamyonê bombabarkerdeyî ameyî teqnayîş. Û yew qamyone de Gokhan Elaltuntas, yew qamyone de zî Mesut Çabûk bi. Çi tesaduf her di zî Çewlîgijî bîyî. Nê herişan ra pey vejîya orte ke nê her di merdimî zî bi destê Azad Ekîncî û Metîn Ekîncî ameyî rexistinkerdiş. Nê her di zî lajê şoreşger, çepgir û welatperwer Îdrîs Ekîncî bîyê! Azad Ekîncî dim a ra şino Iraq û 2004 de herişê yew qarokolî de sey bomabaya ganî xo teqneno û mireno. Birayê ey Metîn zî Surîye de destpêkerdişê şerî ra dima şino Sûrîye û 2012 de o zî Heleb de kişîyeno. Hînî Hîzbulah qedîyabi labelê Çewlîg de na reye dora selefîyan dest pêkerdbi. Dima ra vejîya orte ke bi desan kesî çewlîg ra semedê “Cîhadî” şibî Surîye û Iraq.
Çîyêko balkeş herişêko 2006 de Daniştaya Tirkîya ser o ameyo kerdiş de tetîkkeş Alparslan Aslan zî çewlîgij bi. Goreyê zanayîşî pîyê ey serranê heştayî ra ver mîyanê MHP de ca girewt bi. Nameyê ey zî serekê Mhpyî yo merde Alpaslan Turkeşî ra ameyne.
Weçînayîşê 1ê Kanûne ra çend rojî verêcû Dîyarbekîr de polîsan yew operasyono balkeş viraşt û no operasyon de 7 endamê DAÎŞî ameyî kiştiş. Vejîya warê ke nê hewt kesan panc kesî reyna çewlîgij bîyê.
Awan bîyayîşê Komara Tirkîya û serewedartişê Şêx Seîd ra pey dewlete bi polîtîqaya sîstematîk wazena xetê Çewlîg, Xarpêt û Meletî kurdîya xo ra dûrî fino. No semed ra 90 serrî yo ke dewlete wazena nê xetî ser o bi şuxulnayîşê mislimanîye kurdeyatî vîndî bikero. Ewro tenya nameyê Çewlîgî vejîyeno verenî. Labelê goreyê agahîyan Meletî û Xarpêt de zî nê rexistinî roje bi roje tesîrê xo zîyade kenî. Ewro Çewlîg seba nê rexistinan û dewlete dûştê kurdan bîyo welatê tetîkkeşan. Bi nê şeklî siba roje na poltîqa Xarpêt û Meletî de zî sey Çewlîg û Semsûrî do tesîrê xo bimojno. Eke verenîya nînan mêro girewtiş orteyê Kurdistanî de nê bajarî benê sey çimeyê tetîkkeş û terorîstan.
M. Xeylanij