Kürt edebiyatında kadın karakterleri, klasik dönem ve Kürtçe gazetelerin çıkış tarihi ile birlikte iki dönemde ele alınıyor. Klasik dönemde kadın karakterleri eş, mağdur aşık, zoraki evlenme temaları üzerinden ele alınırken, ikinci dönem Kürt Edebiyatında ise sancılı dönemleri geride bırakan kadın, özgürlük savaşçısı olarak toplumda hak ettiği noktada karakterize edilmeye başlıyor. Kadının yaşamdaki rollerinin değişmesiyle birlikte bu rol edebiyatta da kendini gösteriyor. Kürt Edebiyatında kadın karakterlerinin tarihsel değişimi üzerine değerlendirmelerde bulunan Yazar Sîdar Jîr, "Kadınlar nasıl değişiyor?" sorusunu sorarak, Kürt edebiyatındaki değişime dikkat çekiyor.

Kadın tasviri değişti

Kürt kadınların zamanla daha fazla siyasi ve politik bir tutumu benimsediklerini dile getiren Jir, bu tutumun zamanla edebiyata da yansıdığını belirterek, sözlü kültür edebiyatından sonraki dönemde kadın tasvirinin karakteristik değişime uğradığını söyledi. Kürt Edebiyatında kadın karakterinin rol değişikliğine gitmesinde mücadelenin önemine değinen Jir, "Kürdistan topraklarında savaş var ama kadınlar özgürlük arayışlarında en ön saflarda yer alıyor. Kürt kadınları mücadele zemininde her gün biraz daha ön plana çıkıyor ve edebiyat alanında Kürt kadını klasik dönemdeki gibi mağdur değil" dedi.


Bu değişim edebiyatta yer bulmalı
Hawar Dergisinin 1932 yılında Suriye'de yayın hayatına başlamasıyla birlikte kadın karakterlerinin ön plana çıktığını ifade eden Jîr, Kürdistan'da savaşın başlamasıyla Zarife, Berîtan, Zîlan gibi isimlerin Kürt tarihinin öncü kadın karakterlerini temsil ettiğini söyleyerek, mücadeleyle birlikte Kürt kadının feodal zihniyet aşamasından sıyrılıp 'erkeğin kadını' olma statüsünden kurtulduğunu dile getirdi. Kadının karakter değişiminin edebiyatta daha fazla yer bulması gerektiğinin altını çizen Jîr, "Kürt kadını erkeklerle birlikte omuz omuza savaşıyor. Kadın bu gücüyle kültürel, siyasal alanlarda da var oluyor. Edebiyatçıların da bunu esas alarak işlemesi gerekir" diye konuştu.

Xatê karakteri gerçeği yansıtmıyor

Kürt Edebiyatı'nda erkek ve kadın karakterlerine eşit seviyede yer verilmesi gerektiğini belirten Jîr, edebiyatta Kürt karakterlerine halen bilgisiz ve ev kadını rolü biçildiğine dikkat çekti. Kürt Edebiyatı'nda tarihi bir hikaye olarak ele alınan 'Xatê Xanım'ın gerçek karakterinden uzak bir şekilde 'Hükümet Kadın' adlı sinema filmine uyarlandığına işaret eden Jîr, "Xatê Xanım orada küfürbaz bir kadın olarak lanse ediliyor. Fakat Xatê karakteri gerçekte küfürbaz bir kadın değil. Bu tarz filmleri çekenler, ekonomik kaygılar ve kapitalist bir paradigmayla çekiyor. Xatê Xanım tek başına bir karakter değil, Kürt toplumunun yaşamı içerisinde bir parçadır" ifadelerini kullandı. Kürt Edebiyatının önemli karakterleri olan bu isimlerin karakteristik özellikleri değişime uğramadan işlenmesi gerektiğini ifade eden Jîr, sinemacıların ve edebiyatçıların karakterleri, ekonomik kaygılar güdülerek değişime uğratmadan ele alması gerektiğini söyledi. Jîr, "5 kuruş daha fazla kazanmak adına karakterin özü ile oynanırsa, karakteri gerçekliğinin dışına çıkarılırsa o karaktere hakaret etmiş olursun. Bana göre o filmde hakaret, tüm Kürtlere ve Xatê Xanım'a yapılmıştır. Kürt Edebiyatı ve sanatçıları bunun üzerinde ciddi bir mesele olarak durmalıdırlar" dedi.

DİHA/WAN