Perverêna haştîye; xiravenîye, pêrodayîş, têkewtîş û herb ra dur vindertişo. Hete ra kî hetê heqanîye, têduştîye, însanetîye û xoserîye de ca guretişo. Herbo dînayê diyin ra na roje sifte gureto, çike Nazîyan Polonya rê 1yê êlule 1939 de hêriş kerdo. Miletê Jubîyayî kî reyna çîyo nîyanen mebo deyin, 1981yîne de 1yê êlule, ‘Roja Haştîya Dîna’ îlan kerda.
Guman (şik) çîn o ke na roje, wertê dewletan de jêde Tirkîya de aktuel a. Çike jêde Tirkîya de mana na roje rê hona (hîna) zaf êtac esto. Çike Tirkîya de qomî hona danê pêro û hona heqanîye, têduştîye û xoserîye rê motac ê. Hata na waxt dewlete, çiqaşe ke waştişê demoqrasî estê ya peyser eştê, ya kî (zî) qe nêwaştê. Guman çîn o ke no kî verê herbî, pêrodayîşî û çekan kerdo ra. Tirkîya de zaf meseleyî estê, hama (labelê) jêde ê kurdan û alawîyan cawo girs cênê. Dewlete hata nika; ne kurd, ne alewî, ne hermenî, ne rum, ne suryanî ûêb. qe kes qewul nekerdê. Her waxt serê nînan de uşîra asîmîlasyon ra vineta. Waşto ke nînan bîyaro rêça xo ser. Kamî ke verê na zulim de xover eşto, ya kişiyê ya kî mefin (surgin) bîyê. Tirkîya na serrê peyênan de tenê vuriyabî, hama weçînîtîşê 7 hezîrane de HDP çitur ke qazanç kerd, oncîa xo peyser eşt. Serekkomar û partîya ey, 7 hezîrane de miradê xo nêdî, çike waxtê serdestê(hukmatê) xo de boyê xiravinî vejîyayîbî. Nîyade ke peynîya xo rind nîya oncîa dest eşt çekan ke sarê Tirkîya nînan xo vîrra bikero.
30 serrê ra jêde dewlete kurdan de da pêro, hama besenêkerd kurdan asîmîle bikero. Îtîqatê alewîyan ci rê kerd tomete, hama alewîyî rêça xo ra oncîya kî nêqirfîyayî. Guman çîn o ke zulim ke çiqaşe jêdîya, xoverdayîş kî hondê(qasê) jêdîno. Çike qomê wayîrê anorî, heqa xo ra nêvêrenê. Bernard Russel; “Herb; kam heqo ey rê nê, kam bêqeweto ey rê qerar dano”,vato. Qomê mazlumî beno ke zaf qewetin nêbê, hama ebe heqîya xo ra amey na roje. Kam ke haştîye wazeno gereke çike destebere yeno, ey bivirazo. Çike cedelê(mucadele) haştîye; biratîye wastiş ra, verro vecîyayîşê herbê dewlete ra bena. Na welat rê eke haştîye yena; jubîyayîşê qoman ra yena. Çike cedelê demoqrasî, mîyaneyê ju(yew) qomî ra zefer nêvêneno. Xoverdayîşê Taqsîmî û weçînîtîşê 7 hezirane no bî eskera. Gereke no jubîyayîş duştê herb de kî qe kêm mebo. Çike reyna vejîya werte ke, name dewlete se beno bibo, eke uca têduştîye, heqanîye, xoserîye, laîkîye û haştîye çîna, cayê kesî kî qeyim nîyo.
Herb dîna de her ca de hêstirî, şîyazet, xedev, cerb û qirrim ano. Şîndor ke werté dewletan de nayîyê ro, o waxt ra hata nika herbî kêm nêbîyê. Hama na herban de çand doman, çand cênî, çand bêgunayî merdê qe omrê dewletan de nêbîyo. Krezus; “Haştîye de lacek piyanê xo, herb de pîyî lacekanê xo danê we”, vato ke qanunê dîna çitur dêym dîno bizanîme. Na sevet ra wo ke dîna û Tirkîya de kam ke duştê herbî de cayê xo cêno, raver însanetîye rê wayîr vejîno. Tirkîya de hen zanen ke verê ma de di rayî estê. Ya herb rê poşt vejîme ya ki endî beso, kes memiro vame. Kam ke çi wazeno teyna xo rê nê, gereke pêro dîna rê, pêro qoman rê kî biwazo. Beno ke haştîye her ca de ju mana de nêbo, hama bizanîme ke; “Herbo rind, haştîya xiravine çîn a.” (Benjamîn Franklîn)
1yê êlule Tirkîya de jêde mana bimbarek kerdîş de nê, jêde mana ‘roja kar kerdiş’ der a. Çike bimbarekên rê sevev qe çîye çîn o. Na welat de roja haştîye hata ke her kes zon û zagonê xo ra, îtîqatê xo ra û kamîya xo ra cuya xo ramite, o waxt bimbarek bena. Çike hata a roje kes rê zerrêhîrayîye çîn a.