1952 de dewleta Pakîstanî, bi yew deklerasyonê, ziwanê ûrdûkîyî; bangalan rê se ziwanêko fermî (resmî) îlan kerdo. Na ser o, bangelan komelêka nameyê ya (ja) “Hereketê Ziwanê Bengalî” ya rêxistin kerda. Rojê 21 Sibata 1952’yî de, paytextê Bangaldeşî, Daka de seba ke ziwanê bangalkîyî bibo ziwanêko fermî (resmî), wendekaranê bangalan, bi nameyê “Hereketê Ziwanê Bangalî” yew mîtîng (xwepêşandan) organîzê kerdo la nê wendekarî, raştî gala (hêrişê) hêzanê hukmatî ameyî û na gale (hêriş) de gelekî wendekarî ameyî kiştiş (kiştene). No hedîseyê ser o, UNESCOyî (Rêxistinê Perwerdeyî, Zanistî û Kulturê yê Neteweyanê (Miletanê) Yewbîyayî), 21 Sibate serra 1999’î de, 21’ê Sibate; se Rojê Ziwanê Dayike yê Mîyanneteweyî qebul kerdo. Amancê nê rojî; pawitişê zaf ziwaney o, pawitişê ziwanî ke dinya de qalî benî û verbê vînîbîyayîşî de yî yo. Bi destekê netewanê dinya, şarê bangelan û ziwanê înan azad bi.
Çi heyf ke kurdî û ziwanê kurdan hima zî azad nêbîyo. Her serre, semedo ke kurdkî vênî nêbo û aver şêro, seba ke kurdî hêşyar bibî û ziwanê xo rê wayîr vejîyî; panelî, meşî, mîtîngî, bi kurdkî telewîzyonan û radyoyan de programî virazînî, kombîyayîşê çapemenî û resepsonî organîze benî, se sembol dersî kurdkî yenî dayîş, şahîy organîze benî, vilawekî vila benî, rojnameyî rîpelanê xo de ziwanê may ser o vindenî. Dinya de 6809 ziwanî estî. Nê ziwanan ra 3000 hezar ziwanî, ziwanê fermî (resmî) yî. Goreyê ONESCOyî, Cîhane de 2473 ziwan û lehçeyê verbê vênîbîyayîş de yî. Tirkîya de, 34 ziwanî yenî qalkerdiş.
Nê ziwanan ra 18 ziwanî, verbê vênîbîyayîş de yî. Nê ziwanan ra yew zî lehçeya kirmanckî ya. Ziwanê abbazkî, adîgekî, kabartaykî- çerkezkî zî verbê vênîbîyayîş de yî. Ridê dewletanê otorîteran û dewletanê nêjadperestan ra, dinya bîya goristanê ziwanan, kulturan û nasnameyan. Tirkîya heme wext, Yewîyeya Ewropa rexne kena la krîteranê Yewîyeya Ewropa qebul nêkena. Peymana Heqanê Gedeyan madde, 30 de bi kilmî wina (ina) yeno nuştiş; “Heme gedeyî, ganî perwerdeyîya ziwanê maya xo ra mehrûm nêmanî.” la dewleta Tirkîya hima zî no madde îmza nêkerdo. Dinya de, heme ziwan û kulturî; erjayeyê (qîymetê) merdimanî yî. Ziwanî; mîrasê kultur û xeznaya hafizaya (bellek) merdimanî pawenî. Ziwan heme erjayeyanê merdimanî xo de paweno. Eke ziwan vênî bibo ne kultur û ne zî nasnameyê yê netewî maneno. Eke yew ziwan vênî bibo, yew qismê kulturê merdimanî vênî beno. Eke ma ziwanê xo rê, bi taybetî kirmanckî (zazakî) rê wayîr nêvejîyî; ko no ziwano rindek bibo.
Merdim bi ziwanê xo, xo dano famkerş. Merdim; hiskerdişê xo û hîskerdişê xo, dostey û nezîbîyayîşê xo bîr û bawerîyanê xo, ancax bi ziwanê maya xo, hewayêko nizamin îfade keno. Gede wexto ke maya xo ra beno, der û dorê xo de çi eşnaweno û çi veyneno ay çîyan boderbeno. Yanî eke may û pîyê, der û dorê gedî kurd bî, o zî kurkî bonder beno. Kurdkî fîkrêno, kurdkî qalî keno, kurdkî têgeyreno, kurdkî his keno, kurdkî hes keno, kurdkî nefes dano- gêno, kurdkî ciwîyêno. Her merdim yew ca de û yew komelê mîyan de ciwîyêno. Her komel, bi ziwanê xo name beno. Her komel yew cografyaya ey esta. Cografyaya her komelî zî bi ziwanê ey name bena. Mesela medimî kî îngilîzkî qalî kenê, înan ra îngilîz vajêno, welatê înan ra zî îngîlistan vajêno. Merdimî ke kurdkî qalî kenê, înan ra kurd û welatê îna ra zî Kurdistan vajîno. Ziwanê yew netewî se çîmentoyê yew netewî yo. Eke ziwan orte (werte) ra hewanîyo netew zî nêmaneno. Ziwan qedekerdiş û înkarkerdiş yew gureyê aqilî nîyo.
Epey Peymanan û Belgeyanê Mîyanetewîyî de “Bi Ziwanê May Perwerdeyî” se yew heqo bingeyî (temel) yeno qebulkerdiş. Dibistananê fermîyan het de, bi goreyê dîn, ehlaq û ziwanê netewan, yan şexsan; bi fermî dibistanî abenê û bi ziwanê înan perwerdeyî yena dayîş. Dewletî ke tede yew ziwan ra vêşêr qalî beno, goreyê hûmara nê ziwanan, dibistanî abenê û bi nê ziwanan perwerdeyî dêna. Mesela Belçîka de, dibistananê dewlete de, hem bi ziwanê may û hem zî ziwanê fermîyî perwerdeyî veynîyêna. Fînlanya de, cayo ke zafê înan swêdij (îsweçij) î, bi ziwanê swêdijkî (îsweçkîyî) perwerdeyî dêna. Swîs (Îswîçre) de çar ziwanê resmî û 26 kantonî estî. Her kanton de, goreyê qalkerdişê şaran perwerdeyî dêna. Luksemburg de perwedeyî, zaf ziwaney esas gêrîne. Luksembûrgkî hetde, almankî û fransizkî zî perwerdeyî dêna. Spanya (Îspanya) de; bi zaf ziwaney perwerdeyî veynêna. Modelo yewin de; bi ziwanê spanyolkî (îspanyolkî) perwedeyî dêna, ziwano dîyin zî yeno bonderkerdiş. Modelo dîyin de; ziwanê yê Heremê Xoserî, ziwanê perwedeyî yo la spanyol (îspanyolkî) zî yeno bonderkerdiş. Kanada de, îngilîzkî û fransizkî, wirdî zî ziwanê resmî yî.
Kam herem de bi kam ziwanê vêşê qalî bibo, bi ay ziwanî perwerdeyî bena. La wexto ke mureceato bes bibo, bi yewna ziwanî zî pewerdeyî bena. Çîn de 51 ziwanê, Hîndîstan de 36, Iraq de 8 ziwanê, Îtalya de 11 ziwanê, Fîlîpîn de 17 ziwanê, Rûsya de 34 ziwanê, Îngilîstan de 8 ziwanê, Spanya de 5 ziwanê fermî (resmî) estî. Nê dewletî tede dinya de, yekun 194 dewletan ra 113 dewletan de yew ra vêşêr ziwanê resmî estî, bi nê ziwanan perwedeyî zî bena. Nê 113 dewletî bi ziwananê cîya-cîyan bar (par) nêbenî, dewleta Tirkîya zî bi perwerdeyîya ziwanî bar nêbena. Semedo ke kurdî wayîrê yew statuyê nîyî û semedo ke bi zawanê may perwerdeyî nêveynenê, kê nişnî vajî ke kurdkî talokeyê vînîbîyayîşî ra xelisîyayo. Berpirsîyarê Tirkîya vanê ke; “Kurdkî ser ra qedexe hawanîyayo.” Tayê zanêngehan de beşê kurdkî abeyî. Nê zanêngehan ra epey mamosteyî mezûn bîyî la tayînê nê mamosteyan nêvejîyayo. Dibistananê dewlete de, goya kurdkî se derso vîjnaye yeno wendiş. Rewşa nê dersan zî orte de ya. Aseno ke dewlete no xusus de zî samîmî nîya. Eke pey dawaya ziwanî de sîyasî îrade çin bo, yanî kurdî wayîrê yew statuyî nêbî. Ciwîyayîş û averşîyayîşê ziwan mumkun nîyo.
Na zî eşkera ya ke bi ziwanê xerîban têkoşîna netewî nêbena. Yanî bi aleta çewte gureyo raş nêbeno. Eke ziwan aver şîro, kultur zî, hîsîyatê netewî zî aver şono. Eke ziwan zeyîf bo, têkoşîna azadîya netewîyî zeyîf bena. Serwezîr Ahmet Dawûtoglûyî Amed de, kongereyê AKP de, bi kurdkî delege û endamê partîya xo bi kurdkî selam kerdî. Vat ke; “Eke wextê min bibo, ez kurdkîyê rindekî bonder bena.” Helbet no vatiş, yew vatîşêko zaf maqûl o. La pratik de ganî kurdî û ziwanê kurdan Qanûnûnê Bingeyî de qebul bibo. Ma qarşîyê tirkî, erebkî û fariskîyî nîyî. Na polîtîkaya asîmîlasyonî, xeyrî îsanî yew polîtîka ya. Ma qarşîyê na polîtîkaya asîmîlasyonî yî. Tirkîya de, eke kulturê dîyalogî û demokrasî hezm bibo, ziwanê kurdkî bibo zîwanêko resmî û bi ziwanê may perwedeyî bibo, meseleya kurdan asan çareser bena.