• Kürtlerin zaman ve mekânı; tarihiyle, şimdisiyle ve geleceğiyle yaşıyor. Çocukluk hayalleri, gençlik coşkusu, yeniyi yaratma ve kurma gücü ile yaşıyor.

MERWAN ZERDEŞT

Usta yönetmen Abbas Kiarustami, hayatını kaybetmeden önce tamamladığı 24 Frames (24 Kare) filminin girişinde “Çoğu zaman, önümüzde duran şeye ancak bir çerçevenin içinde olduğu zaman bakabildiğimizi fark ettim…” diyor. Film boyunca çerçeve içindeki pencereler, teller veya kar altındaki ağaçlar; usta yönetmenin özgürlük, esaret ve direniş gibi edebi temaları göstermek-vurgulamak için yoğunca kullanılır. Kiarustami bu filminde “içeride” hapsolmuş bir özne olmasa da yaşamın devinimini dışarıdan izlemeyi tercih eder, yani yaşama şahitlik eder.

Kuşkusuz varlık için “şahitlik” önemlidir ama önce var olmak, yani doğmak gerekiyor. Kırıma uğramış, kurutulmuş bir varlığı, kuru tahtayı yeşertircesine yaşama döndürmek gerekiyor. Şahitlik için varlık, varlık için de doğuş, yani 4 Nisan gerekir. 4 Nisan 2026, Kürdistan’ın ve dünyanın her yerinde yüzlerce güzel kare… Özgürleşmiş, heyecanla akan, kabına sığmayan, köke bağlı ama yeniyi arayan kareler. Bunların hepsini bir çerçeveye alarak daraltmak kuşkusuz iyi olmaz ve de anlamı eksiltir. Tüm bunlara bir anlam çerçevesinden bakamazsak özgürleşen her bir insanın ve anın karesini de görmemiş oluruz.    

1. Kare: Halfeti Festivali ve Amara’ya yürüyüş

4 Nisan, Urfa. Bahar yağmuru altında Halfeti’de günlerce süren festival… Yalnızca toprağa değil halka da bereket düşmüş. Filizlenen yalnızca toprak değil, aynı zamanda halk. Festival sonrası Amara’ya yürüyüş. Anneler, hep kol kola girer. Bu kez, 18 yaşındaki gençler gibi ellerini birbirlerinin omuzlarına atmışlar. Kürtlerde halayda omuzlar tutulur, artık yürürken halay çekiyor anneler, dillerinde en güçlü devrim şarkıları, gençlik şarkıları. Önder Apo’nun yoldaşları Veysi Aktaş ve Çetin Arkaş… Kelamı köy köy, kent kent taşıyan bilge havariler gibi yürüyorlar, genç yürüyorlar, çocuk gibi yürüyorlar. Özgürlük Hareketi'nin çocukluğu, gençliği, şimdisi ve geleceği birlikte yürüyorlar.

2. Kare: Koma Berxwedan’ın yeniden kuruluş ilanı

4 Nisan, Köln. Koma Berxwedan yeniden kuruluşunu ilan etti; “Yeni dönemde yalnızca müzik yapmayacağız, kendimizi bir kurumsal yapıya dönüştürerek bir Kültür Akademisi olarak çalışacağız” dedi. Koma Berxwedan, sesin ve ritmin direnişiydi. Bir halkın sesi ve bu halkın halen yaşadığını gösteren kalbin ritmi. 

Bir İnti İllimani var 1967 yılından beri kesintisiz devam eden. Onlar da 2004’te ikiye ayrıldılar; İnti İllimani Historico (Tarihi İnti İllimani ) ve İnti İllimani Nuevo (Yeni İnti İllimani) olarak. Yani tarihi ve şimdiyi parçalayarak. Oysa tarih şimdidir ve Koma Berxwedan bunu ispat etme iddiasıyla varlığını yeniden ilan etmiştir.

3. Kare: PJAK'ın kuruluş yıl dönümü 

4 Nisan, Zagroslar. PJAK’ın kuruluşunun 22. yıl dönümü. PJAK, “Kürt halkı özgürlüğe bir adım daha yaklaştı” dedi. Zagroslar, tarihsel olarak yaşamın ve devrimlerin merkezi, inanç ve felsefenin beşiği… Binlerce yıllık tarihi boyunca Neolitik Devrimin, Asur’a karşı Med Konfederasyonu’nun, Zerdüşti çıkışın, Mazdek hareketinin ve son olarak 'Jin Jiyan Azadî Devrimi’nin beşiği. Zagroslar, otoriteye boyun eğmeyenlerin kalesi ve büyük toplumsal devrimlerin doğum yeri. Zagroslar, sadece bir dağ silsilesi değildir; statükoya itiraz edenlerin, özgürlük arayanların ve yeni yaşam modelleri kurgulayanların tarihsel alanı olarak yeni bir devrimin kıyısında…

4. Kare: Efrîn’e dönüş

4 Nisan, Efrîn. 200 Kürt aile daha Efrîn’e, Çiyayê Kurmênc’e dönüyor. 8 yıl içinde dört kez yerinden-yurdundan edilmiş, zeytin ağacının sürgünü halk. Meşe ve ceviz ağaçlarının dirençlerini, zeytin ağacının ömrünü ödünç aldığı halk. Zeytin ağacına ölümsüz ağaç denilir (Akdeniz havzasında 3 bin yaşına kadar yaşayabilirler, ki Efrîn de bu havzadadır) meşe ağacına ise ulu-soylu ağaç. Meşenin soyluluğunu, zeytinin ölümsüzlüğünü ödünç aldığı halk yurduna dönüyor. Efrîn’de kaval ve zurna sesi yeniden yankılanacak, zeytin ağaçları yeniden yeşerecek, Kürt halkının isyan şarkılarıyla büyümüş halkı, artık özgürlük şarkısını besteleyecek.

Utançtan kurtulan halk

Kiarustami, 24 Frame projesine, "Bir fotoğraf karesi çekilmeden hemen önce ve çekildikten hemen sonra neler olduğunu" merak ederek başlamıştır. Bir fotoğraf karesi, zamanı dondurarak onu öldürür. Kiarustami, o kareye yaşam üfleyerek, dondurulmuş olanı zamanın akışına (oluş sürecine) iade eder.

Önder Apo ise utançtan soyluluğa yükselen bir halka yaşam nefesi vererek, ona zaman ve mekân oluşturdu. Bu zaman ve mekân; tarihiyle, şimdisiyle ve geleceğiyle yaşıyor. Çocukluk hayalleri, gençlik coşkusu, yeniyi yaratma ve kurma gücü ile yaşıyor. 4 Nisan, Amara’dan Köln’e, Zagroslardan Efrîn’e yeni toplumsal doğuşu müjdeledi.