• Tüketim veya teknolojiye dayalı tahribatlardan öte bir sorun var ortada; yaşamın varlığına kasteden bir rejim ve bunu görmezden gelerek sanat yapmaya çalışanlar var.

NURETTİN DEMİRTAŞ

Değerli bir misafirimiz vardı. Gözleri sessiz bir çığlık gibiydi…

Ressam Edvard Munch, doğanın çığlığını duyduğu için “çığlık” isimli eserini yaptığını anlatmıştır. Bu resmin yapılışının üzerinden 133 yıl geçmişken doğanın çığlık atacak halinin bile kalmadığı, ölüm döşeğinde olduğu belirtilebilir. Kapitalist çılgınlık buna yol açmıştır.

Doğayı herkesten çok korumaktan sorumlu olan sanatın kendisi de “ölüyorum” diye çığlık çığlığa bağırıyor, tıpkı nefessiz bırakılan toplum gibi…

Sanatçı, “zamansız düşmüş bir yaprak için bile yüreği titreyen” insandır. Sanatçıları desteklemek gerekiyor ki hepimizin yüreğinden geçenleri anlatabilsinler. Örneğin lise ve üniversite öğrencileri sanat kurumlarını ziyaret edebilir, manevi destek kadar bizzat sanat çalışmalarına katılabilirler. Bir şiir, bir yazı, bir şarkı, bir dans ile sanatla buluşmak mümkün. Zaten sanatla buluşmayı bilmeyenler, hayatla da buluşmamıştır ya da teğet geçmiş/geçmektedirler ama farkında değillerdir.

Pasif izleyiciler olmaktan çıkıldığında sanat sadece sanatçının eseri olarak kalmaz, bir süreç olarak akışkanlık ve süreklilik kazanır. Köylere, sokaklara, meydanlara taşırıldığında sanat, üzerine serpilmek istenen ölü toprağından kurtulur. Sanatın toplumsallaşması bu gibi çabalarla geliştirilebilir.

Günümüzde sanatın yaşaması barış iklimine bağlıdır. Barış için her halktan sanatçı bir araya gelmeyi başardığında hem sanat hem doğa hem de toplum üzerindeki prangalar kırılacaktır.

İnkârı kültür edinmiş toplum-kırımcı bir akıl geziyor coğrafyamızda. Tüketim veya teknolojiye dayalı tahribatlardan öte bir sorun var ortada; yaşamın varlığına kasteden bir rejim ve bunu görmezden gelerek sanat yapmaya çalışanlar var.

Ciddiyetle düşünmek gerekiyor: Her yer Gazzeleşirse sanat yapacak ortam kalır mı? Bu tehlike hiç yokmuş gibi davranılabilir mi?

Savaş yok ama barış da yok! Bu böyle devam edebilir mi?

“Ne savaş ne de barış” koşullarında sürecin neye evrileceği belli olmayacağına göre savaşın değil, barışın hâkim kılınması için çığlığın duyulması gerekiyor. Siyaset bunun için yetmiyor, çünkü sanat devrede değil.

Sanat devrede olursa siyaseti de etkiler.

Süreç üzerine tartışırken herkesi etkileyecek haklı bir iddia ortaya atılıyor: “Yarın savaş tekrar başlarsa bundan herkesten çok sanat alanı sorumludur!”

“Sanat yapıyoruz ama görülmüyor” diyenler de var; iyi de şikâyet etmek yerine çözüm bulmak gerekmez mi? Bir söz vardır “sevdiğin nereye bakıyorsa sen orada ol!” Yani sanat eserlerini görünür kılmak için çeşitli yollar geliştirilebilir. Kolay değildir ama eski tarzla yeniye ulaşılmayacağı da açıktır. Öyleyse yeni bir ruhla yeni bir başlangıca ihtiyaç vardır.

Yeni bir başlangıç için sanat gerekir diyen, mücadele tarihimizin en eski sanatçılarından Mamoste Amele’yi görünce öncelikle adının anlamını ve nereden geldiğini sorduk:

“12 Eylül 1980 darbesinden sonra Amed zindanındaki vahşete karşı ve özellikle Mazlum Doğan yoldaşın direnişi için Almanya’da halk eylemleri yapıyorduk. Sanatçı Şivan da destek için saz çalıp söylemişti. Ben de çalıp söyleyince bir şarkının içinde geçen “proleter” yerine “Amele” demiştim. Şivan da adımın Amele olmasını söyleyince öyle kaldı” dedi.

Amed-Bismilliymiş. Memleketini neden bırakmak zorunda kaldığını iç çekerek anlattı:

“Êzîdî olduğumuz için amcamı katlettiler, teyzemi kaçırdılar ve bu gibi olaylar yüzünden oradan çıkmak zorunda kaldık. Bir süre Viranşehir ve Batman’da kaldık.”

Ondan sonra da Avrupa’ya göçmüş. 60 yıldır orada yaşıyor. Dile kolay, 60 yıl orada nasıl dayandığını sorunca duraksamadan “mücadele ve sanat sayesinde” diyor.

Bu yaşta bir ustaya sorulur mu demeden çocukluğundan ve hayallerinden bahsetmesini isteyince büyük bir trajediyle karşılaştık:

“Çocukluk yıllarım çok acıydı. 10 kardeşin 8’i öldü. İkisi kaldık. Hayal kuracak hal yoktu ki!”

Hayallerinin de mücadele sayesinde geliştiğini ve tiyatro, resim, heykel, govend hocalığı gibi yetenekleri sayesinde çok zorlanmadığını anlattı.

Mücadeleyle 1980 darbesinden önce tanışmış. 1983, 1984 ve 1988 yıllarında üç kez Önder Apo’yu görmüş. O çok özel zamanları şöyle anlattı:

“Êzîdî olduğum için Başkan benimle çok ilgilendi. Hep onunla gezdim. İlk gittiğimde adımı sordu ve sakın öyle belengaz olmayasın, dedi. Sonra kaç yıldır Avrupa’da olduğumu söyleyince “bunca yıl nasıl Kürt kaldın?” dedi ve beni bir süreliğine Rojava’ya gönderdi. Ordan tekrar Avrupa’ya geçtim ve sanatsal çalışmalarımı sürdürdüm.”

Son yıllarda yaptığı heykellerle tanındı. Bu heykelleri festivalde sergilemiş ve duyulan ilgiden memnun kalmış: “İzleyenler olumlu karşıladı. Özellikle ülke hasretiyle yaşayanlar etkilendi. Kıl çadır ve İshak Paşa Sarayı, Amed Surları-karpuzu, Nemrut heykeli, Malabadi Köprüsü, Roboskî’den getirdiğim at zini, ondan sonra ulusal kıyafetler, destar, beşik, yayık, kilise ve cami maketleri, semah motifleri vb. doğal olarak halkın çok ilgisini çekti. Festival genel olarak da bu yıl daha iyiydi ama Rojava olayları burukluk yaratmıştı.”

Avrupa’da Kürt kültür ve sanatının ne durumda olduğunu da şöyle anlattı:

“Ülkeye borcumuz var. Çalışıyoruz ama yetmiyor. Öbür yandan sanat çalışmalarının gerekli değeri gördüğü de söylenemez. Fantezi olarak kalmasın, öğrenci yetiştirelim diyorum ama halen bir atölyemiz, bir akademi yerimiz yok. Bu yüzden kendimizden utanıyoruz ama umutsuz da değiliz.”

Üzülmemesini söyledim; değer verilmediğinden değildir, zorluklar çoktur ama yeni süreçte halkımız sanata ve sanatçısına daha çok sahip çıkacaktır deyince o da yeni süreçte sanatın rolünü tanımlamakla ve sanatçılara mesajıyla tamamladı bu sohbeti:

“Süreci sanatla geliştireceğiz. Artık kültür-sanat çalışmalarının stratejik önemde görüldüğü bir döneme girildi. Bunu hissediyorum, görüyorum. Bundan memnunum, moralliyim ve daha da gelişeceğine inanıyorum. Önemli olan buna göre hızla pratikleşmektir. Adeta ilk Hünerkom ruhunun canlandığını hissediyorum. Elbette o dönemin amaç ve örgütü farklıydı bugün farklı. O ruh olmalı ama pratik, eskinin tekrarı olmamalı. Bugün barış ve demokratik toplum sürecine göre bir tarza, dile, yönteme ama her şeyden çok emeğe, doğru ve yoğun çalışmaya ihtiyaç var.

Sanat, toplumsal olmalı ve sanatı toplumla buluşturmak gerekir. Böyle yaparsak sürece de katkımız olur. Aslında sanatın öncü olması gerekir. Şimdi bunun zamanıdır.”