5 bin yıllık tarih topraklarıyla buluştu

SERAP ŞEN/LONDRA

İngiltere’nin ünlü müzesi British Museum, 2003’te Irak’ın işgali sırasında yağmalanarak ülkeye getirilen tarihi eserleri iade etme kararı aldı. Sümer uygarlığına ait olduğu ve Mezopotamya bölgesinde Tello antik kentindeki Girsu tapınağından çıkarıldığı anlaşılan 5 bin yıllık eserler Irak’ın Londra Büyükelçiliği’ne British Museum yöneticisi tarafından resmen teslim edildi.

İngiltere’nin ünlü müzesi British Museum, 2003’te Irak’ın işgali sırasında yağmalanarak ülkeye getirilen tarihi eserleri iade etme kararı aldı. Sümer uygarlığına ait olduğu ve Irak’ın Mezopotamya bölgesinde Tello antik kentindeki Girsu tapınağından çıkarıldığı anlaşılan 5 bin yıllık eserler Irak’ın Londra Büyükelçiliği’ne British Museum yöneticisi tarafından resmen teslim ediliyor.

En eski yazı sistemleri

Parçaların nereden geldiğinin bulunmasını Sümerliler tarafından icat edilmiş en eski yazı sistemlerinden birinin eserler üzerinde tespiti sağladı. Sümer yazısı, bu eserlerin Irak’ın güneyinde, şu an Tello olarak bilinen Girsu antik kentindeki Eninnu tapınağından geldiğini gösteriyor.

İndependent’tan Harry Cockburn’un haberine göre British Museum bu bölgedeki arkeolojik buluntular konusunda ciddi bir uzmanlığa sahip ve 2016’dan bu yana Tello’daki kazı alanlarında Iraklı arkeologları eğitiyor.

Ulusal Müze yağmalandı

Bu çalıntı tarihi eserler, George W Bush ve Tony Blair’in “Irak’ı kitle imha silahlarından arındırdığını” iddia ettiği işgalin ilk aşamasının iki ay ertesinde ele geçirilmişti.

İşgal Irak’ta çok geniş çaplı bir yağmanın başlamasına neden oldu. Irak Ulusal Müzesi neredeyse tamamen yağmalandı. FBI binlerce parçanın kaybolduğunu tahmin ediyor.

Irak’ın İngiltere büyükelçisi Salih Hüseyin Ali, müze personelini tarihi eserlerin tespitine yönelik “istisnai çabaları” nedeniyle övmekten geri durmadı.

Tarihi miras için küresel işbirliği

British Museum’un direktörü Hartwig Fischer, Irak’ın tarihi mirasını korumak ve muhafaza etmek için Birleşik Krallık ile Irak arasında böyle bir işbirliği hayati önemde olduğunu belirterek, ‘’Tarihi eserlerin korunması uluslararası bir sorumluluktur ve Irak’ın mirasını korumak ve yağmalanan eserlerini geri getirmek için küresel bir işbirliği arayışındayız” dedi.

British Museum’un direktörü Hartwig Fischer, müzenin tarihi eser kaçakçılığına ve kültürel mirasın tahribine karşı mücadelede kararlı olduğunu sözlerine ekledi.

Objeler Cuma günü British Museum’da düzenlenen küçük bir törenle Irak Büyük Elçiliği’ne resmen iade edildi.

Sümerce yazılar

Sekiz parçadan oluşan ilk grubun içinde üzerinde Sümerce yazılar bulunduğu beş obje, yere çömelmiş bir koyun veya zıt yönlere bakan bir çift dört ayaklı hayvan şeklinde, Cemdet Nasr damgalı iki kolye ve yere çömelmiş bir sfenksi gösteren bir Parsiya damga mührü bulunuyor.

Amerikan The Atlantic dergisine göre Irak’ın işgali sırasında 15 bin tarihi eser çalındı. Dergi, işgal sırasında M.Ö. 3100’lü yıllara tarihlenen çok önemli ve paha biçilemez Sümer eserleri arasında yer alan Mezopotamya’nın Mona Lisa’sı olarak bilinen ve insan yüzünün en eski tasvirlerinden olan Warka Başı’nın yanı sıra 15 bin tarihi eserin Bağdat Müzesi’nden çalındığını aktardı.

Iraklı ve ABD’li araştırmacılar tarafından bir çiftlikte gömülü olarak bulunan Warka Başı 2003 yılının Eylül ayında müzeye geri gönderildi. Ancak diğer eserlerin akıbeti bilinmiyor. Dergiye göre, işgalden bu yana yaklaşık 7 bin parça müzeye iade edildi. Ancak yaklaşık 8 bin başka parça hala iade edilmiş değil. Dergi ayrıca, arkeolojik alanlardan binlerce parçanın çalındığını ve çoğunun nerede olduğunun bilmediğini belirtti.

İnternet üzeri satılıyor

Bununla birlikte uzmanlar, 2003’ten bu yana eski Mezopotamya uygarlıklarına ait eserlerin internetteki satışlarında hafif bir artış gözlemledi. Örneğin ‘LiveAuctioneers’ adlı açık artırma sitesinde, taştan yapılmış bir boğa figürünü sadece 50 dolara, kilden yapılmış silindir bir mühür 150 dolar karşılığında satın alınabiliyor. ‘Trocadero’ adlı sitede ise, aslan şeklindeki taş bir muska 250 dolara satılıyor olması bu eserlerin internet üzerinden kolayca satışa çıkarılabildiğini gösteriyor.