Takvimler 22 Temmuz 2011’i gösterirken, Anders Behring Breivik adlı aşırı sağcı, dünyanın en sakin ve uluslararası arenada toplumsal sorunların barışçıl çözümü için arabuluculuk çalışmalarını yürütmekle tanınan bir ülkede yani Norveç’te büyük bir katliama imza atıyordu.
Aradan bir yıl geçti katliamda yaşamını yitiren 77 kurban, resmi törenlerle anıldı. Başkent Oslo’da yapılan törenlerde konuşan Başbakan Jens Stoltonberg “Bir yıl sonra sizinle olmak çok anlamlı, bu saldırıyı yapan kişi bizim biribirimize olan sevgimizi ve bağlılığımız bozmayı planladı. Bu tür saldırılarla demokrasiye olan inancımızın bozulmayacağını bugün bir kez daha göstermiş olduk. Bugünü asla unutmayacağız ve bundan dersler çıkaracağız” dedi.
Tören alanına gelen binlerce kişi yaşamını yitirenlerin anısına mumlar yakıp, çiçekler bıraktı ve şarkılar söyledi. Önceki gece ayrıca ülkenin ünlü sanatçıları saldırıda ölenler için konserler düzenledi.
Eski oy oranlarına kavuştular
Norveç’teki katliam, Avrupa ülkelerinde ırkçılığın geldiği vahim aşamayı da gözler önüne seriyor. Saldırıdan hemen sonra kamuoyunun tepkisi İşçi Partisi leyhine olumlu, Breivik’in de bir dönem aktif çalıştığı aşırı sağcı İlerme Partisi’ne (FRF) aleyhine de olumsuz bir seyir izlemişti. Saldırıdan sonra İşçi Partisi oy oranını yüzde 30’dan yüzde 40 yükseltirken, İlerleme Partisi ise yüzde 23’ten yüzde 15’lere gerilemişti.
Ancak geçtiğimiz hafta yapılan yeni bir anket İşçi Partisi’nin eski oy oranına gerilediğini, aşırı sağcı partinin ise eski oy oranına tekrar ulaştığını gösteriyordu. Söz konusu kamuoyu araştırmasını ülkenin en fazla okunan gazetelerinden ‘Aftenposten’ yaptı. Şu anda iktidardaki İşçi Partisi’nin 2013 yılında yapılacak olan genel seçimlerde birinci olması bekleniyor.
Ankete göre 2013’te yapılacak olan seçimlerde partilerin oy yüzdeliği şu şekilde olacak: İktidardaki İşçi Partisi (AP) yüzde 30, sağ parti (Høyre) yüzde 25, aşırı sağcı parti FRF yüzde 23, merkez partisi SP yüzde 9, Sol Parti (VP) yüzde 4, Sosyalist Sol Parti (SVP) yüzde 3, Komünist Partisi (RØDT) yüzde 1.
Ülkede yaşayan Kürtler daha çok İşçi Partisi ve yüzde 1 oy oranı olan Komünist Partisi’ni destekliyor.
Genel olarak Avrupa’da olduğu gibi Norveç’te de sağ eğiliminin güçlendiği ve bunun oylara yansıyacağı görülüyor. Bu eğilimde küresel mali kriz ve yabancıların suçlu olarak gösterilmesinin önemli bir payı var. Örneğin Norveç’te çalışma ve oturum izni olmayanların ülkelerine geri gönderilmesi tartışması sık sık gündeme geliyor.
Katliamın kısa tarihçesi
Bundan bir yıl önce 22 Temmuz 2011’de 33 yaşındaki Anders Behring Breivik(33) adlı ırkçı Norveçli bir saldırgan, bir arabanın içine yerleştirdiği bombayı Başbakan Jens Stoltonberg’in de içinde bulunduğu Başbakanlık binası önünde uzaktan kumanda ile patlatmıştı. Patlamada başbakanlık binası zarar görmüş, başbakan ise yara almadan kurtulmuştu. Ancak o esnada yoldan geçen 8 kişi hayatını kaybetmişti. Başbakanlık binasında halen saldırının izini görmek mümkün… Zira, binanın duvarları halen plastik levhalarla kaplı.
Saldırgan bombayı patlattıktan sonra iktidardaki İşçi Partisi Gençlik kollarının 20 dakika uzaklıktaki mesafedeki ‘Utoya’ adlı adaya yönelmişti. Üzerindeki polis üniforması ile hiç şüphe uyandırmadan adaya rahatlıkla girmiş, ağrı silahlarla kampta bulunanlara rastgele ateş etmişti. Bu olay sonrasında, İşçi Partisi Gençlik Kollarına üye toplam 69 kişi yaşamını yitirmişti. Olayda hayatını kaybedenler arasında Antepli Gizem Doğan adlı genç bir kadın da bulunmaktaydı. Katliamını tamamlayan Breivik, yarım saat sonra olay yerine gelen Norveç operasyon timlerine teslim olmuştu. Polisin olay yerine geç gelmesi ise kamuoyu tarafından eleştirilmişti.
Manifestolu katliamcı!
Anders Behring Breivik, saldırıyı gerçekleştirmeden bir saat önce 1500 sayfalık bir manifesto da internetten yayınlamıştı. ‘Avrupa Bağımsızlık Bildirgesi’ adlı manifestosunda İslamiyet ve Marksizmi Avrupa için olduğunu belirten ırkçı, Avrupa’daki yerel kurumlardan BBC gibi büyük kuruluşlara kadar her kuruma Müslümanların sızdığını ve Avrupa’yı ele geçireceklerini iddia ediyordu. 9 ay sonra mahkemeye çıkartılan Breivik mahkeme salonuna girerken Nazi işareti yapmış ve savunmasında amacının Norveç’i Müslümanlardan korumak olduğunu dile getirmişti. Breivik’in sarfettiği sözler ailelerin tepkisini çekmiş, saldırıda yaşamını yitiren birinin ağabeyi kendisine ayakkabı atınca pişkince ona dönüp şunları söylemişti: “Bana saldırabilir, birşeyler atabilirsiniz ama avukatıma atmayın.”
Bütün yaptıklarını kabul eden saldırgan, ancak suçlu olduğunu kabul etmiyor. Mahkemeye savunmasında “Ya beni idam edin ya da serbest bırakın” diyor.
Norveç yasalarına göre idam ve ömürboyu hapis cezası olmadığından Breivik en fazla 21 yıl hapse mahkum olacak. Kamuoyunun cezayı az bulmasından dolayı mahkeme 21 yılın sonunda şayet saldırgan kamuya zarar vereceği ihtimali ortaya çıkarsa her 5 yılda bir cezası 5 yıl süreyle uzar açıklaması yapmıştı. Ancak mahkeme kesin kararını Ağustosta açıklayacak.
Saldırgan, şu anda Oslo’daki yüksek güvenlikli İla Cezaevinde tek kişilik hücrede tutuluyor.
BARAN ADIYAMAN/OSLO