Cezaevlerindeki hasta tutsakların sağlık durumu gün geçtikçe ağırlaşırken tahliyelerine yönelik çağrılara ve yapılan eylemlere karşın Türk Hükümeti adım atmamakta direniyor. HDP milletvekilleri Selma Irmak, Gülser Yıldırım, İbrahim Ayhan, Faysal Sarıyıldız ve Kemal Aktaş, hasta tutsaklara ilişkin hazırladıkları raporu 2 Mart'ta Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç'a sundu. Ardından herhangi bir çalışma başlatılmayınca rapor, 7 Mayıs'ta bu kez Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'e iletildi. 30 sayfalık, hasta tutsakların yaşadıkları sağlık sorunları ve koşullarına dair bilgiler ile 619 tutsağın isminin bulunduğu rapora karşın somut adımlar atılmazken; AKP'nin hasta tutsaklara ilişkin tepki toplayacak bir düzenleme üzerinde çalıştığı kamuoyuna yansıdı.
Hükümetin çözümü!
Hasta tutsakların durumuna ilişkin açıklanacak olan yeni yargı paketiyle, "elektronik kelepçe sistemi"ne ilişkin düzenleme ile hasta tutsaklara özgü cezaevlerinin yapılmasının gündeme gelmesi bekleniyor. Elektronik kelepçe sisteminin tartışmalarda ağır bastığı belirtilirken, hasta tutsaklara ilişkin cezaevi düzenlemesine ise uzun vadeli proje olarak bakıldığı öğrenildi.
Henüz Meclis'e gelmedi
AKP içinde, hazırlanan düzenlemenin çocuk istismarına ilişkin yapılacak olan pakete eklenmesi veya Meclis görüşmeleri sırasında önergeler ile yerleştirilmesi tartışması devam ederken, şu ana kadar hazırlanan paket Meclis'e sunulmadı. Kulislerde yansıyan bilgi ise paketin görüşme sürecinin Cumhurbaşkanlığı tartışmalarının yapıldığı günlere denk getirileceği ve bunun süreç açısından da adım olarak yansıtılacağı yönünde.
Elektronik kelepçe nedir?
Elektronik kelepçe sistemi, özellikle ABD'de yıllardır uygulanan bir sistem. Elektronik kelepçe tutsağın ayak bileğine veya koluna takılan saat benzeri aparat ile gerçekleştiriliyor. Uydu aracılığı ile sürekli izlenebilen bu alet ile tutsağın sürekli olarak nerede bulunduğu takip ediliyor. Uygulamada bazı durumlarda ise cihazın takıldığı tutsağa belirli bir alan belirtiliyor ve bunun dışına çıkması yasaklanıyor. Sistemin takıldığı tutsağın cihazın kapsama alanından çıkması durumunda ise merkez tarafından tutsak aranıyor ve ilk uyarı yapılıyor.
600 kişiye uygulanıyor
Sistemin Türkiye'de uygulanması ise 2014 yılında başladı. Denetimli serbestlik kapsamında tahliye edilen 81 tutsakla başlatılan uygulamada sayı 600'ü buldu. Kelepçe takılan kişiler, Ankara'daki merkezden 24 saat boyunca takip ediliyor. İstanbul, Ankara ve İzmir'in de aralarında bulunduğu 20'den fazla ilde yaklaşık 600 tutsak elektronik kelepçeyle izleniyor.
Uluslararası kurumlar, elektronik kelepçe sistemine ilişkin hazırladıkları raporlarda, sistemin özel yaşamı ve aile mahremiyetini ihlal ettiğini vurguluyor. İnsan hakları savunucuları sistemin uygulanması sürecinde izlenen tutsak ile ilişkiye geçen kişilerin de bilgilerine bakıldığı ve tahkikattan geçirildiklerini bunun da birçok hak ihlalini birlikte getirdiği görüşünde hemfikir.
Baluken: Mayıs denmişti
HDP Grup Başkanvekili İdris Baluken ve İHD Genel Başkanı Öztürk Türkdoğan, hasta tutsakların durumlarını ve elektronik kelepçe tartışmalarını DİHA'ya değerlendirdi. Baluken, "Biz diyalog sürecinin başlaması ile beraber taraflar arasında güven artırıcı adımlar noktasında hasta tutsakların tedavi ve tahliyesinin engellenmesi ile ilgili sürecin son bulmasının son derece önemli olduğunu ifade etmiştik. Bugüne kadar somut bir yasal düzenleme yapılmadı. Pratikteki uygulamalarda pek çok arkadaşın yaşamını yitirmesine neden oldu. Bu süreç açısından da zorlayıcı bir gerilimi beraberinde getirdi. Hükümet ile yaptığımız son görüşmelerde bu konunun hassasiyetine ve önemine vurgu yaparak bu arkadaşların biran önce tahliye edilmesinin getireceği olumlu zemine işaret ettik. Hükümet yetkilileri, bugüne kadar seçim nedeniyle bazı adımlar atmaktan imtina ettiler" diye konuştu.
Baluken, Mayıs ayının başında hükümet yetkilileri ile görüşme yaptıklarını, bu görüşmede kendilerine düzenleme yapılacağının ve Meclis'e getirileceğinin söylendiğini aktardı.
Ulaşan bir taslak yok
Mayıs ayının ikinci haftasında olunmasına karşına halen düzenlemenin Meclis'e getirilmemesini eleştiren Baluken, çocuklara yönelik şiddet ve çocuk hakları ile ilgili yasal düzenleme Meclis komisyonlarında görüşülürken, hasta tutsaklarla ilgili bazı yasal düzenlemelerin de bir paket şeklinde Meclis gündemine getirileceğinin konuşulduğunu paylaştı. Baluken, ancak bu konuda kendilerine ulaşan bir çalışma taslağı ya da yasa taslağı olmadığını söyledi.
"Konuyu uzun süredir büyük bir hassasiyet ile takip eden grubumuzun bu konuda yapılmış bir hazırlık varsa bunu incelemesi eksikliklerin giderilmesine katkı sağlaması ve hasta tutsaklar ayıbının Türkiye gündeminden tamamen kalkması için katkı sunmaya hazır olduğumuzu bütün kamuoyu ve hükümet yetkilileri biliyorlar" diyen Baluken, dolayısıyla beklentilerinin bu yönlü bir uygulamanın ivedilik ile Meclis gündemine getirilmesi olduğunu vurguladı.
Türkdoğan: Kalıcı çözüm bulun
İHD Genel Başkanı Türkdoğan ise hükümetin biran önce ne yapacağını açıklamaya çağırdı. Elektronik kelepçenin nasıl uygulanacağı konusunda detayların bilinmediğine dikkat çeken Türkdoğan, Türkiye'de infaz sisteminin problemli olduğunu ve temel meselenin de bu olduğunu söyledi. Türkiye'de tutsakları çürütmeye yönelik bir yöntem uygulandığını ifade eden Türkdoğan, tutsakların hücre koşullarından kaynaklı olarak sağlığını yitirmesi ve hastalıklara daha çabuk yakalanması nedeniyle infaz sisteminin değiştirilmesi gerektiğinin altını çizdi. Türkdoğan, "Bu konuda gelişme yok. İkincisi mahpusun sağlık hakkı ile ilgili bir iyileştirme yok. Yani cezaevinde tedavi boyutunda. Bir başka noktada da 'Mahpus ölürse ölsün' anlayışı var. Elektronik kelepçe ile hükümet çözmek istiyorsa bu geçici bir çözüm olur. Bu kelepçe ile mahpusun dışarıda tedavisi yapması için tam olarak ne yapılacak bunlar bilinmiyor. Bizim önerimiz tedavi kesin olarak sağlanıncaya kadar infazın ertelenmesi yada ağır durumda olanların geri kalan infazlarının yapılmamasıdır" diye konuştu.
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün "af" yetkisini kullanmadığını, siyasi iktidarın da infaz koşullarına el atmadığını söyleyen Türkdoğan, "Ağır hasta olanlar da, kritik aşamada tahliye ediliyorlar. Geçici değil, kalıcı çözümler uygulanmalıdır" dedi.
ALPER ATALAY/DİHA/ANKARA