Amed û şaristanêy Kurdistanî serrêy 1990 ra pey bi veşnayişê nezdî 4 hezar dewan, dewijîy vila bîy metrepolan. No halê dewijan bi her hawayî bi semed ke dewijîy metrepolan de zaf tadeyî bivînêy û tikey înan bikûrê rayîrê xiraban mîyan. Hetê bînî de polîtîka dewletî ya tiryakontişî û şarê kurd ser aşkera bi. Polîtîka semedo ke ciwanêy kurd karê rayvistineyî mekerêy û tiryak, fihûş, be exlaqî û zwb. çîy xirab bikerê ra zaf musait bi û destûra nêy çîy gemarine amebi dayiş. La serrbiserr birîna kurdan ya tiryakî pîl û hîra bi. Ewro Amed warê ontişê tiryakî de goreya daneyên ÇEMATEMî Stenbol sifte, Amed rêza diyin de Tirkîyayî de yeno. No hal zî dano eysayiş ke polîtîka senî ameyo ramitişî.
Bi civaktî xoverdayiş
Berpirsîyarên komeleyî ardîy ziwan ke goreya xala 191 ya qanûna Tirkîyayî kesêy ke onceno tepeşîyeno û semedo ke ey ser de zaf tiryak çîno epaya vera danêy û wina vatê: “No zî halê civatî perîşan keno û beno semed ke ontiş û xerçkerdişê madeyên sereweşkenêy zêd bibo.”
Verdewa qiseyan de ardîy vîr ke qanûnîy bibedilyê ra xebatîy estêy. Day zanayiş ke komele aşmê an zî 45 rojan perwerde dano tiryakêşan û vatîy ke no qîm nêkeno, lazimo civat pîya xoverdayişê ontişê madeyên serweş bikero.
Bi ziwaneke weş îkna
Berpirsîyaran ard ziwan ke dema ke kesîy an zî xebatkarêy zabita û karkerê Park Bahçey Şaredarîya Gird ya Amedî verba xoverdayişê tiryakontişî lazimo ke zêd meşerê ontoxî ser û bi ziwaneke pan û weş gere ziraran bîyaro ziwan û qise bikero, qisekerdişî de waşt ke wa ontox bizano ke komeleyeke perwedeya teriknayişê tiryakî ser de vindeno û wina vatîy: “Wexta ke kes bi tiryakkêşî de qise keno, wa kilm qise bikero, tehdîtwarî qise mekero, bi ziwaneke pan qise bikero, zirarên tiryakî û xirabekerdiş û ziraren ke tiryak dano ganê merdimî ser de bi hawayê nerm bivindero. Wa keso qisekerdox weş bizano ke ontox nêweşeke zaf giran o û alaqeyeke zaf zaf ey ra lazimo.”
TEKEL a Amedî wargeh
Goşdarvanêy Park Baxçeyî ra zaf kesîy weriştîy û qise kerdîy. Înan ra keseke semedê xebata komeleyî sipas kerd û peşnîyaz kerd û vat: “Na gam xebata şima belkî qîym bikero. La şima zî zanêy ke perwerda 30 an zî 45 rojan qîmê nêy kesan nêkeno. Lazimo ke hureynîya TEKEL Tutûnî bidê şaredarî û ney cayî de tiryakêşan bica bikerêy ke wa karê ontoxî, cidayiş bibo. Wa TEKEL bibo wargehê karkerdişê tiryakêşan ke tiryakî nêoncêy. Lazimo ke ney projeyî ser de bêro vindertiş.”
AMED