UNESCO’nun 39. Dünya Miras Komitesi Toplantısı’nda, Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri ele alındı. ICOMOS’un (Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi) Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri’ne ilişkin hazırladığı 8 dakikalık slayt gösterisiyle başlayan oturumda, 26 ülkenin büyükelçisi, Diyarbakır Surları ile Hevsel Bahçeleri’nin “Dünya Kültür Mirası” olarak tescillenmesiyle ilgili görüşlerini açıkladı. Diyarbakır Surları hakkında görüş bildiren Sırbistan üyesi, sözlerini “Yaşasın Diyarbakır” diyerek tamamladı. Yapılan oylama sonucu Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri, “Dünya Kültür Mirası Listesi”ne kabul edildi. Karar, toplantının yapıldığı salonda ayakta alkışlanırken, ülkelerin üyeleri, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanları Gültan Kışanak ile Fırat Anlı’yı tebrik etti.
Hevsel Bahçeleri
Diyarbakır Surları ile birlikte “Dünya Kültür Mirası Listesi”ne giren Diyarbakır’ın güney batısında Dicle Vadisi içinde yer alan 700 hektarlık Hevsel Bahçeleri ise, Diyarbakır’ın yeşil alanıyla hem akciğeri, hem besin kaynağı, hem de simgesi. Dicle nehrinin debisinin azalmasıyla oluşan delta zamanla verimli bahçe ve bostanlara dönüştü. 1960’lı yıllarda adına “Hoser” denen bu ağaçlık alan süreç nedeniyle Hevsel olarak anılmaya başlandı. Nehir kıyılarındaki bahçelerde güvercin gübresinden yararlanılarak ünlü Diyarbakır karpuzları yetiştirildi. Uzun yıllar, şehrin sebze meyve ihtiyacı buradan karşılanırdı; hala da bu ihtiyacın bir kısmı karşılanıyor. Ayrıca Hevsel Bahçeleri’nde 100’den fazla kuş çeşidinin yanı sıra kirpi, tilki, sansar, su samuru, domuz ve sincap gibi hayvan türleri de yaşıyor.
Taşlara kazınan barış özlemi
Beş buçuk kilometre uzunluğu, üç-beş metre genişliği ve yer yer on metreye varan yüksekliği ile “Dünya Kültür Mirası Listesi”ne kabul edilen Diyarbakır Surları, kente iz bırakan tüm uygarlıkları ve onların izlerini taşırken, surlarda zeytin ağacı ve güvercin işlemeleri 10 bin yıllık barış özlemini de bugünlere taşıyor.Diyarbakır Dicle Vadisi’nde zengin bir kuş türü bulunmasına rağmen surlar genellikle çift başlı kartal, şahin ve doğan figürleri surlarda yer alıyor. Bunun yanı sıra burçlara işlenmiş arslan, at ve boğa figürleri ayrı anlam ifade ediyor. Mezopotamya uygarlıklarındaki anlamlar, başlangıç aşamasında dinsel, daha sonraki aşamalarda ise hem dinsel, hem de siyasal egemenlik sembolleri olarak yorumlanıyor.
Kürdistan’ın kültürel mirası
Türkiye’de ellinin üzerinde Dünya Sürekli ve Geçici Miras listesinde yer alan eserler bulunurken, bunlardan Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri(2015), Divriği Ulu Camii ve Darüşsifası (1985), Nemrut Dağı (1987) Kürdistan coğrafyasındaki ‘Dünya Mirası’ olarak kayıt altında bulunmaktadır. Geçici Miras listesinde yer alıp da tescil bekleyen Kürdistan’ın kültürel varlıkları ise, Ahlat Eski Yerleşimi ve Mezar Taşları (2000), Harran ve Urfa yerleşimleri (2000), İshakpaşa Sarayı (2000), Mardin Kültürel Peyzaj Alanı (2000), Göbeklitepe Arkeolojik Alanı (2011), Ani Tarihi Kenti (2012), Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi (2012), Zeugma Arkeolojik Siti (2012), Zeynel Abidin Camii ve Mor Yakup Kilisesi (2014) bulunmaktadır.
Dünya Kültür Mirası nedir?
“Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme” UNESCO’nun 1972 yılında Paris’te toplanan 17. Genel Konferansı kapsamında kabul edilerek yürürlüğe girdi. Sözleşmenin amacı, bütün insanlığın ortak mirası olarak kabul edilen evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal varlıkları dünyaya tanıtmak, toplumda söz konusu evrensel mirasa sahip çıkacak bilinci oluşturmak ve çeşitli sebeplerle bozulan, yok olan kültürel ve doğal değerlerin yaşatılması için gerekli işbirliğini sağlamak olarak saptandı. Türkiye ise bu sözleşmeyi 1982 yılında kabul etti.
Miras listesi, Dünya Listesi ve Geçici liste olmak üzere 2 farklı kategoride ele alınıyor. 2014 yılı itibariyle Dünya genelinde UNESCO Dünya Miras Listesi’ne kayıtlı 1007 kültürel ve doğal varlık bulunmakta bunların 779 tanesi kültürel, 197 tanesi doğal, 31 tanesi ise karma (kültürel/doğal) varlıktır. Her yıl yapılan Dünya Miras Komitesi toplantıları ile bu sayı sürekli artmaktadır.
Bir alanın ‘Dünya Miras Listesi’’ne dahil edilebilmesi için Komite tarafından belirlenen olağanüstü evrensel değerini ölçen 6 kültürel ve 4 doğal kriterden en az birini karşılaması gerekmektedir.
Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri'nin UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'ne alınması kararını mutlulukla karşılayan Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanları Gültan Kışanak ile Fırat Anlı, kısa bir mesaj yayınlayarak emeği geçen herkese teşekkür etti.
Elbirliğiyle çalışılarak kararın alındığını kaydeden Eşbaşkanlar, koruma, turizm altyapısını geliştirme ve aslına uygun restorasyon içinde elbirliğiyle çalışmak ve ortak hareket etmek gerektiğine dikkat çekti.
Belediye, Valilik, Kültür Bakanlığı ve kentin tüm dinamiklerinin elbirliğiyle çalıştığının vurgulandığı yazılı açıklamada, toplantıda tüm ülke temsilcilerinin tek tek söz alarak, Surlar ve Hevsel Bahçeleri’nin dünya mirası olarak tescillenmesi gerektiğine ilişkin görüş belirttiğine dikkat çekildi.
Kararın önemine değinen ve sorumluluklarının daha da arttığına işaret eden Eşbaşkanların mesajında, Diyarbakır Surları ile Hevsel Bahçeleri’nin insanlığın mirası olduğunu, bu mirası gelecek kuşaklara aktarma sorumluluklarının olduğu ifade edildi. Söz konusu alanın korunması, aslına uygun olarak restore edilmesi ve kentin ekonomisinin gelişimi için çalışmaların yoğunlaştırılacağının kaydedildiği açıklamada, “Surların aslına uygun olarak restore edilmesi gerekiyor. Artık dünyanın gözü önünde olan bu kentin turizm altyapısını geliştirmek gerekiyor. Karar, turizm eksenli istihdamın artmasını ve kalkınmasını da sağlayacak” denildi.
Elbirliğiyle çalışılarak bu kararın alınmasının sağlandığını yinelendiği açıklamada, “Bundan sonra koruma, turizm altyapısını geliştirme ve aslına uygun restorasyon içinde elbirliğiyle çalışmak ve ortak hareket etmek gerekiyor” denildi.
Turizmin “bacasız fabrika” olduğuna dikkat çekilen açıklamada, tarihi kültürel mirasın dünya mirası olarak tescillenmesinin kentin ekonomik anlamda gelişimine katkısının büyük olacağına vurgu yapıldı.
DİHA/AMED