Tigris, kitabında Amed ili merkez olmak üzere kentin 13 kazası, köyleri ile tüm mezralarının coğrafyası, tarihi ve kültürünü ele alıp incelediklerini söyledi. Amed coğrafyasında yer alan yerleşim birimlerinin demografisi, bölgede yaşayan halkların gelenek ve görenekleri, yaşanan göçleri, mitoloji ve ziyaretgahları, tarihi ve turistik yerleri, bölgede öne çıkan aşiret ve şahsiyetleri, dengbêjleri, belediye başkanları, parlamenterleri, yazar ve aydınları anlatan ansiklopedik bilgiler içerdiğini ifade etti.
Üç yıllık çalışmanın sonucu
Tigris, kitabı yazabilmek için gazeteci-yazar Yıldız Ҫakar ile 2010 yılında araştırmaya başladığını, ilçe, mezra ve köyleri gezdiklerini, burada yaşayan halkla görüşmeler yaptıklarını söyledi. 3 yıllık titiz bir çalışmanın ürünü olarak okuyuculara sunulan “Amed”, kent üzerine yapılan en kapsamlı Kürtçe çalışma olma özelliğini taşıyor. 656 sayfalık kitapta bölgede çekilen eski ve yeni fotoğrafların yanısıra yerleşim birimlerinin haritalarına da yer verilmiş.
Tigris, Türk ordusunun yaktığı-yıktığı köyleri de gezdiklerini ve buralara ilişkin bilgilerin kitap içinde yer aldığını belirtikten sonra göçün yol açtığı trajedileri şu cümlelerle dile getirdi: “Savaşın korkunç sonuçlara yol açtığına tanık olduk. Doğada, insanlarda ve hayvanlarda büyük tahribatlara yol açmış. İnsanlar yaralanıyor ve ölüyor ama sağlam kalan insanların pskikolojisi bozulmuş. Devletin köyleri ve mezraları boşaltma politikası hedeflenen sonuçları vermedi. Devlet buraları halktan arındırarak sorunu çözeceğini sandı. Gerillanın barınamayacağı yanılgısına düştü”. Boşaltılan köyler ve mezralardaki halkın şehirlere gittiğini ve yoksulluk içinde yaşadığını anlatan Tigris, göç edenlerin mücadelenin en ön saflarında mücadele ettiklerini söyledi.
Kültürel yapısı tahrip edildi
Toplantının bitiminden sonra görüştüğümüz Tigris, devletin politikasının Amed’in çok kültürlü yapısını tahrip ettiğini, bölgenin etnik olarak Ermeni ve Süryanilerden temizlendiğini belirterek, “Devletin yayımladığı salnameler bundan 130 yıl önce Lice’de yaşayan her beş kişiden birinin Ermeni olduğunu gösteriyor. Bugün sadece Lice’de değil, Hazro ve Kulp’ta da tek bir Ermeni kalmadı. Bu halk soykırımıyla ortadan kaldırıldı” dedi.
Son 30 yıl devam eden savaşın sadece Kürtlerin değil Kafkasya ve Balkanlardan getirilip bölgeye yerleştirilen Türkmenlerin de göç etmelerine yol açtığını, Amed merkezinde bulunan 9 Türkmen köyünden geriye sadece bir tanesinin kaldığını söyledi.
MURAT KUSEYRİ/STOCKHOLM