Her ke merdimîy zafîyayê dormeyê çemê Dîcleyî û Feratî de vilayê deşt û newalêy awin û dormeyê eynîyan de çandinî kerdêy, sewalan weye kerdêy û cuyayişê xo domnayê heta ney demî.
Xoserî de pawitişê tarîx û cayê şaristanan
Goreyê daneyê cigeyrayoxan, Çemê Helanî bi tarîxa xo ya 12 hezar û nîm serran binê bendawa Batmanî de sînorê Êlîhî de menda. Newala Çorî bi tarîxa xo ya nezdî 12 hezar serran binê bendawa Ataturkî ya Rihayî de mendo. Qotê Ber Çem yanê Hîlar, Erxenîye ra 7 km vaşûrî de yo nezdî 12 hezar serran ewro payan ser de vinderte ya. Nêy cayan de semedo ke cigeyrayişîy ameyê viraştişî ra tarîxa ci ya neolîtîkî ra heta ney game vejyayo meydan. Kurdistan de hinî cayê şaristanî estê ke belkî bi kantireya xo tarîxa cayê ke cigeyrayiş kerdê ra kantire bibo… Şaristanêy ke Kurdistanî de cigeyrayeyê ra na game ya tewr kan û paya vinderte ya Hîlar a. Cigeyrayoxî anê ziwan ke Hîlar (Çayonu) şaristanêkî tewr kan a ke sifte merdimîye tira vila bîyê dinyaye û raya sifteyin merdimîy xo bica kerdê banan viraştê û çandinî ra xile û zadê bînan romitê yo… Dinyaye de goreyê coxrafyaya ke eynî, çem, robar, deşt û newalê ke avzemî yê û zafêreya deştan de merdiman cuyayişê xo dewam kerdê û bi no cuyayişê xo şaristanan awan kerdê û hewna zî zey verî nêbo se zî awankerdiş verdewam o. No tewr cayî merdiman weye kerdo û merdiman zî berhemê şaristanî viraştê û resnayê roja ma... Lazim o heme kes û netewî pawitişê tarîx û cayê şaristanê xo bikerê û semedo ke şaristanê newe û emrê înan zaf derg bimano awan bikerê ra xebat bikero…
Şaristanî çilaya netewî yê
Çimkî kes an zî netewa ke tarîx û şaristanê xo nêşinasno nêşkeno vernîya xo roşnî bikero. Yanê ma şikyenê bivajê şaristanê neteweke çilaya netewî yê. Her çila goreyê xo vernîya netewa xo roşnî kena û înan aver bena. Netewa ke çila xo nêzana û nêcifînaya vernîya xo nêşkena roşnî bikero û nêşkena bi paradîgmayê netewa xo Xoserîya Cuyokraştîya xo aver bero…
Lazimo her nefer pawitişê sûka netewa xo bikero
Ma weş zanê ke kapîtalîzm û kapîtalîstî bê xo keseke an zî neteweke nêşinasnenê. Wazenê heme kes û netewî zey înan bivajê, bifikiryê û îteatê înan bikerê… No semedî ra wazenê heme estbîyayişê netewan xirabe, talan, wêran, qirkerdişan ra ravêrnê ke netewa ke vernîya waşteyê înan de bivinderê nêmano. Kapîtalîst zaf muhîmî dano teberê eysayişê xo û dişmenê xo. Vanê ya; “Dost ewnîyeno sereyî, dişmen ewnîyeno lingan…’ yanê dost her tim weşeya to wazeno ke ti paya bivinderê û tûj qise keno. La dişmen zî wazeno ke ti lingan ser de nêvinderê heme çîyê xo vinî bikerê û muxtacê loqê nanî bibê ke wa bi dilê xo bişikyo estorê xo aşt û naşt bikero û çewtî, kemanîyê to zî bivîno, nîyano ziwan…
Kapîtalîstî tewr peynî nimûneya şaristanê Sûra Amedî bi bombeyan xirabe kenê. Wazenê ke dewlemendî yanê xizneyê ke bin banan de bi raya TOKÎ viraştişî bivejê. Semedo ke kapîtalîzm Sûrî xirabe nêkero zî ciwanê kurdan bi xendeqan merdiman û şaristanî wazenî bipawî, verba top, helîkopter û teyareyê lejî yê Tirkîya, bi çekê şenikan xo û sûkê xo pawenê… Kapîtalîzm bi her hawayî şaristanê ke Sûrî de yê xira kenê ke meşaleyê ke roşnî dayê netewa kurdan û dinyaye bêtefînê… Çîyê ke vîra kerdê esto; Şaristanê Sûrî ser o heta ney game zaf herîşê winayine yê hov ameyo viraştiş, la şarî newe ra awan kerdo û do rayeke bîn zî bi destê şarî bêro awankerdiş… Modernîteya kapîtalîzm weş zana şaristan ziwan, çim, goş û sereyê neteweke yo. No semedî ra zî wazenê ke hemeyî qir bikerê ke netewî bê ziwan, bê goş, bê sere veradê…Nê semedan ra lazim o ke esasê Xoserîya Cuyokraştî de her nefero ke netewî de cuyeno goreyê ci yê esasî ra yew zî pawitişê ziwan, çim û goşê netewî yo, yanê lazim o her nefer pawitişê şaristanê netewa xo bikero…
Xo bi xo îdarekerdiş
Ma heme zanê ke her vaş kokê xo ser de kuwe beno û goreyê tewrê xo enerjî erdî ra gêno. Enerjîya xo girot ra pey ey enerjîye goreyê xozaya vaşê xo rengneno, derg keno û barî an zî hîra keno. Ti vaş an zî nebateke bîn nêbeno vaş an zî nebateke bîn… Her çiqas aşîkerdiş verî ra estbo zî, randimaneke zey orjînal ya zey enerjîya kokî kes nêşkeno bigero. Çimkî enerjîya dara aşîkerde zey koka esil gilê darî û vilikî ti rayan aydê jûbînan nîyê. Her çiqas dewletî biwazê neteweke xo mîyan de aşî bikerê zî eke kokê netewe zexm bibo se ti rayan dewlet nêşkena ziwanê netewî têk bibero…
Însan sifte însan o
Ma verî zî ardbi ziwan, heme çî ke fezaye de estê goreyê enerjîya Xoserîya Cuyokraştîya xo teşe kenê ke qirnê xo bidomnê. Heme çî fezaye de tewr bi tewr çî estê û xoser xeta înan a sûr zî bi sînor û ramyayişê înan esto û xo mîyan de beşê înan yê cîya cîya estê. Yanê ez bivajî xoza de heme çîyê wişk yê dinyaye ser de esto ra bi gilokine ma vanê kera an zî sî. Kerayî zî xo mîyan de kerayê sipê, siya û rengo rengin û her cûre kera zî reng û xozaya xo warê enerjîyeke cîya yo. No hawa enerjî tewrê ey de cîyayî dana ey. Sewalan û merdiman de zî no tewr cîyabîyayiş esto. Merdimî sifte merdim êy. Pey ra goreyê rengê raşteya cuyokraştîya xo; ziwan, reng, cuyayiş, kilm an zî dergbîyayiş û tewrê bînan de jûbînan ra cîya bene. No cîyabîyayiş bi her hawayî goreyê xozaya ke êy tede cuyenê demeke dergine mîyan de beno. Yanê senî ke kerayeke xozaya xo de demî de germbîyayiş, serdbîyayiş, nekme, roj û enerjîyê bînan ra senî bandor gênê û raştê bedilyayişan yenê se, merdimî zî xozaya xo ra bandor genê û bi her hawayî raştê bedilyayişî ameyê û yenê…
Ziwanê kurdî avera bişêro
Lazim o heme lehçeyê kurdî bin baneke de xebatan bikerê. Eke lehçeyî de qiseyeke nêzanê bibo se gereke lehçeyeke nezdî xo ra bigêro, xerc bikero. Lazim o ke ma û pîlê kurdan verba helînayiş û otohelînayişî de bi domanê xo de bi zarawaya xo an zî zarawayeke bîn qise bikerî… Kurdo ke zarawaya xo zano lazim o ke zarawayê bînan ra zî bander bibo. Verba polîtîkayê kapîtalistan ziwanparêstê kurdan polîtîka xo awan bikerê û bi piratîka xebatê xo, xo bi hemeyê kurdan gereke bidê qebûlkerdiş. TV, radyo, medya kurdan, pirtûk û kovarê kurdan tewr tayn bi di zarawayî bêro xerckerdiş ke verba standartbîyişê kurdîyeke heme kurdî ti ra fam bikê, bivejyê meydan. Her kurd bi zarawaya xo qise bikero ke her çiqas qisekerdiş nêbo se zî jûbînan ra famkerdiş ra gereke bibo xizmet û ferz o.
Ehmedê BIRA