Avrupa’dan Güney Kürdistan’a geri dönüşlerin 2005 yılında başlayıp 2013 ve 2014 ile birlikte hızlı bir oranda arttığını ifade eden Keleş, geri dönenlerin büyük bir çoğunluğunda ekonomik gerekçelerden ziyade Avrupa’da edindikleri bilgi ve becerilerini Kürdistan’ın yeniden inşasında kullanma amacı olduğunu söyledi. Ancak yine de geri dönenleri gerekçeleri ve altyapıları bakımından farklı kategorilere ayırmak mümkün. Geri dönenlerin veya dönmek isteyenlerin birbirlerinden farklı profilleri hakkında Keleş şunları söyledi:
‘Güney Kürdistan’daki yolsuzluklardan rahatsızlar’
„Aileleri 1980 ve 90’larda siyasi mücadeleler vermiş ailelerin çocuklarında ülkelerine yani Güney Kürdistan’a geri dönme isteği çok yüksek. Bu kişiler ailelerinin sahip olduğu bağlantıları kullanarak ve hükümet kurumlarında görev almayı düşünüyorlar. Bir kesim ise tıp veya mühendislik gibi daha teknik alanlarda eğitimlerini tamamlayıp mesleklerini Kürdistan’da sürdürmek isteyenler oluşturuyor. Bu kesim, göre sadece petrol ve doğal gaz odaklı bir ekonomi anlayışının yetersiz olduğunu bu yüzden de Kürdistan hükümetinin emlakçılık ve turizm gibi sektörleri hareketlendirmesi gerektiğine inanıyorlar. Yine bir kesim ise bağımsız ve demokratik Kürdistan ideasına inanıp ancak başta KDP olmak üzere Güney’deki Kürt partilerine eleştirel yaklaşanlardır. Bu kesimin Kürdistan’a daha kişisel ve yurtsever duygularla geri döndüğünü söyleyebiliriz. Kürt kurumlarının antidemokratik idare edilişinden ve bu kurumlarda yolsuzluk ve rüşvet gibi yozlaşmış anlayışın oluşmasından çok rahatsızlar.“
Geri dönüşlerin erkeklere oranlara kadınlar arasında çok düşük oluğunu belirtten Keleş, „Özgürlüklerin kısıtlanması, cinsiyetçi yaklaşımlar ve taciz gibi faktörler, kadın göçmenlerin geri dönmek istemelerinin önündeki engeller arasında yer alıyor. Kürdistan’da iş pazarının genişlemesi ve yurtsever düşüncelerin yanı sıra İngiltere’nin göçmen politikalarından ve ekonomisinden memnun olmadığı için geri dönmek isteyen genç bir Kürt kesim de bulunuyor. Ancak ötekileşen bu kişiler geri döndüklerinde Kürdistan’da büyümedikleri için ‘harici’ olarak da görülebiliyorlar. Yani hem İngiltere’de hem de Kürdistan’da bir yabancı olarak algılanmaları mümkün. Görüştüğüm bazı geri dönen genç Kürt, dışarıda büyüdükleri için Güney’de gerçek Kürt olarak görülmediklerinden yakındı“ dedi.
‘Hayal kırıklığı ve kızgınlık yarattı’
Kamu sektöründeki iş pazarına dahil olabilmek için belirli parti ve kişilerle ilişkilerin olması gerektiğini söyleyen Keleş, iş arama ve bulmada şeffaflığın olmamasının bazı geri dönenler arasında hayal kırıklığına ve kızgınlığa sebep verdiğini belirtti.
DAİŞ ile olan savaşın geri dönüşleri sekteye uğrattığını ifade eden Keleş, savaşın ekonomiyi de olumsuz etkilemesiyle iş olanaklarının da dikkate değer bir oranda düştüğünü ayrıca kaydetti. Öte yandan mevcut işlerin kendilerinden ziyade Avrupalı Kürtlere verilmesinden şikayetçi olan ve işsiz kalmaktan endişe duyan Kürtler de bulunuyor.
Avusturalya, Yeni Zelanda, Yunanistan ve Ermenistan gibi ülkeler geri dönen vatandaşları için yardımcı olabilecek belirli programlar geliştirdiklerini, benzerinin Güney Kürdistan için de uygulanması gerektiğini söyleyen Keleş sözlerini şöyle tamamladı: „Kürt Bölgesel Hükümet, Avrupalı Kürtlerin geri dönmesini istiyorsa hükümetin her kesimi desteklemede daha kapsayıcı olmalı. Bu farklı inanç ve düşünceden olan kesimlere daha şeffaf ve demokratik bir şekilde iş alanları ve yatırımları oluşturması gerekiyor. Kadın-erkek eşitliği, sağlık ve eğitim sektöründe de ciddi bir iyileştirmeye ihtiyaç var.“
ÖZLEM BELÇİM GALİP
LONDRA