Yaşamının önemli bir bölümünü Stockholm’de geçiren Bêkes için önceki gün dört parçadan Kürdistanlılar Kista semtindeki buluştu. Kürdistan Yurtseverler Birliği tarafından örgütlenen taziyede Bêkes’in fotoğrafları çiçeklerle donatıldı ve kendi okuduğu şiirleri dinletildi.
Halkının özgürlüğü için mücadele etti
Konu hakkında sorularımızı yanıtlayan Kürdistan Yurtseverler Birliği İsveç Temsilcisi Şoreş Qadiri, kendisinin ünlü şairi ilk kez Kürdistan’ın dışında yapılan ilk Kürt filminin çekimi sırasında 12 yaşında iken tanıdığını söyledi. Bêkes’in ünlü bir şair olduğunu daha sonraları öğrendikten sonra şiirlerini okumaya başladığını ve çok etkilendiğini ifade etti. Bêkes’le daha sonraları ailece görüştüklerini, son olarak da kendisini 1 ay önce kansere yakalandıktan sonra Stockholm’deki evinde ziyaret ettiğini belirttikten sonra şöyle devam etti: “Çok değerli bir şair ve YNK üyesi Bêkes’in ölümü tüm Kürdistan için büyük bir kayıp. Yerel Kürt Yönetimi'nin kurulmasının ardından Milletvekiliği ve Kültür Bakanlığı yaptı. Bêkes hem hükümetin hem de muhalefetin sesi oldu. Hem Kürdistan’da hem de İsveç’te Kürt halkının mücadelesine çok değerli katkıları oldu. Bêkes yalnızca çağımızın en büyük Kürt şairi değil, aynı zamanda Kürt halkının özgürlüğü için mücadele eden bir aydın ve bir militandı.”
Qadiri, Bêkes'in Süleymani'yedeki Özgürlük Parkı'na gömülmek istediğini ve mezarının yan tarafına bir kültür cafeteryası açılmasını vasiyet ettiğini belirterek, Bêkes'in istemlerini Güney Kürdistan Yönetimi'ne ileteceklerini söyledi.
Özgürlükler için istifa etti
Gazeteci-yazar Omar Sheymus ise Bêkes'i 1960'lı yıllardan beri tanıdığını, 1967 yılında şiirlerini kendisine yolladığını belirttikten sonra, Bêkes'in Kürt şiirini modernize eden ender aydınlardan biri olduğunu söyledi. Mehmed Uzun ile birlikte Bêkes'e PEN ödülü verilmesi için PEN yönetimine öneride bulunduklarını ve ödülünü almak amacıyla 1987 yılında İsveç'e geldiğini ve daha sonra İsveç'e yerleştiğini ifade etti.
Bêkes'in bazı şiirlerini kendisinin İsveçceye çevirdiğini belirten Sheymus, Bêkes'in bir dönem Güney Kürdistan'da Kültür Bakanlığı da yaptığına dikkat çekerek konuşmasını şöyle sürdürdü: “Ama özgürlüklerin kısıtlanmasını ve insan hakları ihlallerini protesto etmek için görevinden istifa etti. Bu tutumu hem aydınlar hem de Kürt halkı tarafından takdirle karşılandı. Kuzey Kürdistan'a her gittiğimde kendisiyle görüşürdüm. Son olarak bundan iki hafta önce kendisini evinde ziyaret ettim. Ne yazık ki hastalığından ötürü fazla konuşamadık.”
Sadece Kürtler değil İsveçliler ve diğer ülkelerden aydınların da Bêkes'i modern Kürt şiirinin en önde gelen temsilcisi olarak gördüklerini hatırlatan Sheymus, Bêkes'in yaşamını yitirmesiyle Kürt halkının en büyük şairini kaybettiğini dile getirdi.
Kadın-erkek eşitliğini savundu
Çevirmen Ahmed Eskandari, Bêkes’in şiir kitaplarıyla 1980’li yılların başlarında dağlarda peşmergelik yaparken tanıştığını, daha sonra da Bêkes’in kendisiyle tanışma imkanı bulduğunu söyledi. Bêkes’in sadece Kürdistan’ın özgürlüğü için mücadele etmekle kalmadığını, Kürdistan’da da demokrasi ve insan hakları için mücadele ettiğini söyledi. “Bêkes yalnızca Güney’deki Kürtlerin değil diğer parçalar ve dünyanın her tarafında yaşayan Kürtlerin mücadelesini destekledi” diyen Eskandari, Bêkes’in kadın haklarını savunan bir aydın olduğuna da dikkat çekti. Bu nedenle Kürdistan’da kadınlar ve eşitliği savunan aktivistler arasında tanınan bir kişilik olduğunu dile getirdi.
1992 yılında Güney Kürdistan Kültür Bakanlığı görevini yürütürken Bêkes’in açıkça namus ve töreden kaynaklı şiddet ve cinayetlere tutum aldığını, kadınlar üzerindeki baskıya karşı çıkarak kadınlara eşit haklar verilmesi için mücadele ettiğini ve bu amaçla yapılan eylemlere katıldığını söyledi.
Boşluğu doldurulamaz
Stockholm Kürt Halk Meclisi, Avrupa Demokratik Kadın Hareketi ve Demokratik Alevi Federasyonu temsilcileri de, taziyeye katılarak Bêkes’in yakınlarına başsağlığı diledi. Demokratik Alevi Federasyonu Sözcüsü Hasan İnce, Bêkes’in 20. yüzyılın en önemli Kürt şiairlerinden biri olduğunu, Kürt şiirinin ve dilinin uluslararası alanda tanınmasında önemli katkıları olduğunu, ölümünün Kürt halkı için büyük bir kayıp olduğunu ve bir boşluk yaratacağını söyledi.
Gazeteci-yazar Kurdo Baksi, “Tensta’da, aynı semtte oturuyor ve ailece görüşüyorduk. Büyük bir şair olmasına ve bir dönem Kültür Bakanlığı yapmasına rağmen her zaman alçak gönüllü oldu ve Kürtlerle ilişkilerini sürdürdü. Siyasi olarak çok farklı şeyler düşünmemize rağmen hiçbir zaman ilişkimiz bozulmadı. Tam tersine ilişkilerimiz ve dostluğumuz daha da ilerledi. Bêkes’i anlamak için Halepçe için yazdığı şiirleri okumak gerekir. Halepçe’yi şiirle en iyi anlatan şairdir. Bu şiirleri İsveççe şarkı olarak bestelendi” diye konuştu. Baksi, Bêkes’in Kürtlerin ulusal birlğinden yana olduğuna da vurgu yaptı.
MURAT KUSEYRİ/STOCKHOLM