Li Kurdistanê ku feraseta baviksalarî li ser jinê zêde bûye, xwe anîna ziman a jinan gelek zor bûye. Jinên Kurd hestên xwe bi motîfên kîlima ve neqş kirine û xemgînî, kêfxweşî û bêrîkirinê bi motîfan anîne ziman. Her wiha kîlim di nav jinên heremê de çand û kevneşopiyek e. Taybetî jinên Wanê û yê Colemêrgê hestên xwe bi motîfên kîlima ve neqş dikin. Dema berê hemwelatiyên heremê tenê ne goşt û şîrê heywanan bikaranin e. Ji hiriyê heywanan ve benik ava kirine û pêwîdiyên xwe yê rojê wekî gore, heybe bê bergirtinê. Lê dema ku feraseta babiksalarî li ser jinê û cîhanê zêde bûye, jinên Kurd jî di xwe anîna ziman de zordarî kişandin e. Jinên herêmê jî zordariyên ku pêre rû bi rû bûne bi neqş û motîfên li ser kîlîman kirine anîye zîman. Motîfên ku li ser kîliman ve tên neqş kirin ji bo jinan her motîfekî bi wate ye. Her wiha kîlim di nav jinên heremê de bûye çand û kevneşopî. Lê belê ev kevneşopî îro kêm maye ku bi dawî bibe.


Hem debar hem jî çand e
Li Zanîngeha Yüzüncü Yilê yê Wanê ji beşa Dîroka Çandê Yrd. Doç. Dr Ela Taş ji bo ev çand berdewam bike projeya bi navê “Bi benikan, hest tên ziman” kargeh avakir. Li vê kargehê jinên heremê tên û kevneşopiya kîlim ku ji dayikên xwe hilgirtine li wir kîlim çêdikin û dixwzin ku jinên malê ji mal derkevin. Taş, anî ziman ku jinên heremê hestê xwe baş nikarin îfade bikin û ji ber vê yekê jî hestê xwe bi motîfan neqşî kîliman dikin. Taş, qala wateyên motîfên kir û wiha pê de çu: “Kêyxweşî, bi motîfê ‘Destê Li Ser Navpiştê’ li ser kîlima Gülsarya tê neqşkirin. Ku jin dixwaze bizewice ‘Gohar’ li ser kîlima Wanê tê neqşkirin, ango ji porê xwe mû kî di nav kîlim de tê neqşkirin. Ku mirovekî tê bêrî kirin motîfên çûka tê neqşkirin.

Çanda kîlimê berdewam e
Taş, diyar kir ku kevneşopiya kîlima ne wek berê ye û ji ber vê sedemê ye ku “Bi benikan, hest tên ziman” destpêkiri ye. Taş, da xuya kirin ku jin ne ewe ku hima di mal de karê malê bike û wiha axivî: “Jin ne mecburin her tim li zarokan binêrin û hem ji bona vê tiştê hem jî me xwest em jinê ji mal derxin hem jî çanda kîlimê berdewam bikin. Her wiha jin li vê derê ji hêla aborî ve jî pêş dikevin. Mînak, her metrekarekî kîlimê 120 TL ye. Bi vê armancê em dixwazin jin xwe nas bikin û xwebaweriya wan zêde bibe. Ji bona vê projeyê jî alîkarî dixwazin. Divê jinên ku di mal de ne û dizanin kîliman neqş dikin divê derkevin holê ku ev kevneşopî berdewam bibe.”

Hêza jinan heye
Li kargehê Dayîka Xatun (54) wêneyê Behra Wanê li ser kîlimê ve neqş dikir û Nîhal Aslan jî motîfa “Şah-ı meran” ku bi Farsî tê “Şahê Maran” neqş dikir. Aslan, anî ziman ku atolye gelek xweş e û wiha axivî: “Gava ku ez vê karê dikim ez gelek kêyfxweş dibim. Em bi hevalê xwe re li vir kom dibin. Wekî din dema ku ez ji hêla aborî ve pere qezenc dikim, ez fêhm dikim ku ez tenê jî dikarim li ser piyê xwe biseknim. Ev jî qewet dide min.”

DÎHA/WAN