Nuştox Murat Kahram, vîrê Sarkîs Gregoryanî, biryarê ey ra girewt û peynî zî pirtûkê bi nameyê ‘ ‘Dêrsimlî Gregoryan Aîlesînîn Aniları-Gokyuzunu Kaybeden Kartal’ (Helîyêkê asmênê xo vîr kerdo, Vîrê Malbatê Gregoryan a Dêrsimijî’  weşanî ra hadre kerd. Sifteyin vîrê yew ermenîyê heqê Terteleyê Dêrsime wendoxan ra ame pêşkêşkerdiş. Çi heyfo ke di vîrê no ermenîyê de detayê zaf bi wehşetî estî. Di pirtûkê de qehreman dema Terteleyê Dêrsime di dewa Zimeka Xozata Dêrsime de cuyeno.

Di mîyanê serrê 1937 û 1938 de artêşê dewleta tirk Dêrsime operayonekê dijwar virazeno û peynîya no operasyonê zî bi hezaran kesî cuyayişê xo danî. Di pirtûkê heqê Terteleyê Dêrsime nê ristayen yena vatiş: “Xirsê dewleta neteweya kemalîst û hevesê dînê xo bi zorî dayişêqebulî, bi tewr wehşê rewşe erdvînaya Dêrsime ra hêriş kenî. Dewleta tirk seba çinkerdişê, Dêrsime zey polîgona guleveradayişê şuxulnena.”

Di vîrê Sarkis Gregoryanî heqê Terteleyê Dêrsime ona yena vatiş: “Dema Terteleyê Dêrsime, lejkeran ser koyê ma de kona xo ronaybî, ma her roj înan ra hak, rûn û nanê rotî. Ma înan ra înan zî ma ra musabî.  No ser zî ma qet bawer nêkerdî, ma ra hêriş bikerî. Hetta yew roje rayedarê ma dewe şîbî fermandarê lejkeran reyde pêvînayiş viraştbî û pîya nanê werdbî la eynî roje lejkeran dewe ma de merdiman kom kerdî û peynî zî serê înan guleyan veradayî.  Kam bi kule xelisya zî, lejkeran înan bi sungîyan qetil kerdî. Lejkeran bêmîyan ser cenî û domanan gule verdaynî. Demake lejkeran amey hetê min, min bikişî. Min taklîtê merg kerd. Peynî zî min warişt la min dîy ke lejkeran may û pîyê min qetil kerdî. Peynî zî ez û çend merdimê min, ma di koyê de xo sitar kerd.”


Malê xo bidê ma

Vatişê Sarkîs Gregoryanî di pirtûkê de ona dewam keno: “Peynîya 25 roje reyaderê dewleta amey dewe, kam di dewe de mendo se heme kom kerdî û peynî zî day koçkerdişî. Di rayîrî de rayedarê hukûmate merdimê min ra vatî; di kura de mal û milkê şima esto se ma ra bivajê, çimkî lejkeran hewna şima bikişî. Kam, mal û milkê xo da se rayedaran înan ra serbest verada. Peynîya koçê min xo resna Almanyaye.”

Di pirtûkê de tena vîrê Sarkîs Gregoryan nê vîrê dêrsimijan zî est o.  


 ALÎ OZŞERÎK/ ZURÎH