Qirkerdişê ermenîyan sero se serr bivîyaro zî qefilnayîşê serê heme ci çîyê ke aye wext amey cuyayîş eyro zî dom keno. Cigêrayîşo ke ma qirkerdişî ra dim dabi dest pê kerdiş de cenîyêy bi nameyê Xanê û Fatikê zî yêsîr kewnê û bi zorî benî misilman û seyî cenîya 3 û 4’in yanî benî koleya seksî. 

Wina bifikiryênê ke şima herra xo sero yew ray de benî xerîb. Fatikê ke wexto ke koma ermenîyan Newala Pîvaza ke dewa Pîran ya girêdayeyê şaristano Mêrdîn de raştê qirkerdişî ameynê ameya dinya û kam zano bi hetê kamder misilman ke xeyalê ci de kiştişê 7 ermenî reyde şêro cenetî esto ra ameya kiştiş.


‘Serebirnayîş esto’

Wexto ke lejkeran daynê bêrî ro û vatênê ke ‘serebirnayîş esto’ heman dewî de misilmanî şûrê xo, xo ra bestênê û semeda ermenîyan zî merg nêzd bînê. Wertema ke wina de ermenî kewtî rayîr. Papuleyên aîdê xo de sey yew rêz kewtênê rayîr verba mergî ra şînê, kesêy ke înan ra pey mendê zî kam zano semeda ke mal û milkê înan sero hîsê senî hawa cuyaynê. Mîyanê nê komî de yew zî Fatikê bî. Aye wext hîna Fatikê rê yew name daxî nêamebi ronayîş. Wexto ke virara daya xo de mîyanê komî de şona aye wext bi fikrê ‘wa biwano’ maya ya, ya dana cîranê xo Eyno. Labelê ger ke maya ya bizanaynê do nêy çîy bêrî serê ya gelo do bidaynê Eyno?

Fatikê ke nameyê ya yê raştikên nîno zanayîş, dima nameyê keyna Muhammedî gêna û no hawa zî hîkayeya ci dest pê kena. Wexto ke Fatikê yena 5 serreyîya xo semeda ke çend sereyan ra pey bêro zewecnayîş lacan ra Xeto rey yena kertîkerdiş. Xeto û Fatikê ke domanîya xo sey way û bira vîyarnenî, yew wextî ra dima na ray semeda ke bibîy cenî-mêrde yenî hedrekerdiş. 


Nêşkena bîyera ziwan

Fatikê ke heta 7 serreyîya xo bêveng vîyarnena, 7 serreyîya xo de rojanê xo yê tewr bi êş cuyena. Fatikê hetê Pîyê Xetoyî Şehmusî ra her tim yena tacizkerdiş û nînan zî nêşkena bîyara ziwan. Wexto ke 12 serreyîya xo de wazenîy ke Xeto rey bizewecnîy, la Şehmus hemverê nê bireyî vecyeno. 

3 serreyî ra pey Fatikê hetê Xetoyî ra yena remnayîş. Dima Şehmus zî şono tacizkerdişî Eyno ra vano û Eyno zî şona Fatikêyî ana bi Şehmusî rey de zewecnena. Eyno bi zorî zewecnayîşê keynaya ke bi destê xo pîl kerda vero nêşkêna xo bigîra û heme çîyê xo ca verdana û xo erzêna bextê Qesra Hesenê Qenco ke nêzdîyê Mêrdînî yo. Çend serre yî ra dima Eyno tîya de zaf hêgayan herînena û aye wext xelaya ke yena cuyayîş sey fersend veynena û Fatikê Şehmusî ra gêna hetê xo û êdî pîya dest pê cuyayîşî kenîy.


Koleya der zorî, Xanê

Koma ermenîyan ke Anatolya ra verbi çolê Der Zor a Sûrîye kewnî rayîr û weyra de yenîy qirkerdiş mîyan de cenîyêy ke yenî rotiş ra yew zî Xanê ya keyna Bedoyî ya. Xanê hetê Hesen ke sîmsarê cenîyan o ra yeno herînayîş û Xanê zî bi şertê birayê xo yê 10 serre yî zî bigîro hetê xo, bi Hesenî ra şîyîşî qebul kena. Xanê dewa Pîran de kesêy bi nameyê ci Şehmusê Hecî ra yena rotiş û nameyê birayê ya zî seyî Muhammed yeno bedilnayîş. Xanê yew hetî ra ziwanê kurdî ke qet nêzana bander bena, yew hetî ra bin vînayîşê xerîb ya cenîyê bînan ra xover dana û yew hetî ra zî her şewe bin nameyê ‘mêrde’yî de raştê tecawizî yena. Xanê ya ke dewijî eyro zî qala weşîya vengê ya kenîy, êşo ke ancena bi ezgîyê ermenîyan ana ziwan.


Zehra DOGAN/JINHA / MÊRDÎN