Bipeşmire ey Dêrsim

Bê ke omîdê mi estbo mi hama lingan ser o lîsteyade qickeke yê kitabanê kirmanckî nusnaye daye destê embazî. Mi nameyê çend kitaban nusnabî. Sey kitabê Deniz Gunduzî Kalaşnîkof, kitabê Bedriye Topaç Bero Sûr û çendê bînî…

Da-des rojî badê cû tawo (wexto) ke o embaz verva mi ame, ez kî verva ey şîyêne. O Amed ra ameyêne. Vakurê welatê mi ra ameyêne. Beno ke boya Amedî, boya vakurê welatê mi, boya mekanê domanîya mi biardêne. O peşmerîyêne. Ma ey zanitêne ke ez seba a boye hende biheyecan a? Senî ke mi selam da ci, vateyo verên ke fek ra vecîya no bî:

- Mi to rê kitabî ardî. 

- Rast! Ti rast vana yan yarenîye kena? 

Ey reyna bi fekhuyayîş va:

- Eke bawer nêkena bê ma şîme zere ez bimusnî to. 

Ez bê sebir û bi heyecanode girs derbazê odeyê qickeke bîya. Gurp-gurpa zerrîya min a; sey waştîya ke bi serran waştîyê xo nêdîyo senî ke ey bivîno hende bi lez û heyecan dana piro. 

Dirbeta min a xorîne

Çi? Mîyanê kitaban de yew esto ke zaf qalind o. Ez xo rê vana “Ma no kitabo hende qalind kirmanckî yo? Kamî nusnayo?” Mi kitab mîyanê kitaban ra ant, mi qayîtê qapaxî kerd: Gulumse Ey Dersim. Nuştox: Munzur Çem. Hîrê cildî têlewe de. 

Wextode derg o ke mi kitabê tirkî nêwendê. Hem nêkewtê destê mi, hem kî xora ez nêwazena biwanî. Zîyadêrî ez wazena kitabanê kurdkî (kirmanckî û kurmanckî) biwanî. Ez wazena o ziwano ke mezgê mi talan kerdo, tar û mar kerdo ci ra tayê dûrî bimanî. Neke tu dişmenîya mi bi ziwanê şaran çîn a. Kitab Dêrsimî, dirbeta min a xorîne ser o yo. Cayo ke binhêşê mi pişto, ey ser o yo. 

Arêyê asîmîlasyonî 

Tawo ke mi mektebê yatilî de wendêne, derd û kulê ma ma rê bes nêbî, tarîtî û tenêtîya mektebê yatilî bes nêbî, ma xo bi xo, xo werdêne. Ma yê ke ma ra tayêne xo ra vatêne alewî û tayêne vatêne sunî. Ma pêro kurd bîme la kurdînîya ma ra çîyê nêmendbî. Derdê ma bîbî alewîtî û sunîtî. Ma nêzanitêne ke peyê ê perdeyê alewîtî û sunîtî de arêyê asîmîlasyonî senî gurîyeno. Dêrsimî o taw de xo binhêşê mi ra eştbî teber. Rasta ci mi qet nêzanitêne uca se bîyo, senî bîyo? Çira nameyê xo bîyo Tuncelî? Çi eleqeyê mi pê ra esto? Hîsanê mi mi ra vatêne uca Dêrsim o, Tuncelî nîyo. Herhal naye ra bi ke mi çi rey ci ra nêvat Tuncelî. 

Ez şîya kotî Dêrsim vecîya duştê mi! 

Mi mekteb qedênaybî. Mektebê yatilî. Seba ke arêyê asîmîlasyonî temam bibo ez şîbîya Îzmîr. Mi uca leyê xalika xo de lîse wendenê -ez hîna kî tam fam nêkena ma çira hende arêyê asîmîlasyonî dima vazdayêne- o taw embazêde sunî mi rê mektube nusnaybî. Mektuba xo de vatenê “Mi newe fam kerd, to çira hende vatêne Dêrsim.” Na wo Dêrsimî reyna xo binhêşê mi ra dayêne teber…

Reyna tawo ke maya mi fam kerdbî ke ez êdî meseleyanî sîyasî, meseleyanê welatî ra eleqedar a, tersaybî. Waştênê mi ci ra dûrî fîyo. O taw min û aye ma zaf reyan yewbîn de lej kerdêne. Rojêk reyna lejê min û aye bî. Çerexîye bi mi nîya va: “Tew Sey Riza pê na dewleta kutike nêşikîya, şima zav û zêçê nê demî pê bişîkîyê!” Bi kilmîye ez şîya kotî Dêrsim vecîya duştê mi! Ez kî kewta ey dima. Ez xeylê cigêraya. Mi çi kitabî derheqê ey de dîyêne wendêne. Pêye cû vateyê şahidanê terteleyî kewtî destê mi, mi ê wendî. Ez pê dejaya. Ez hêrs bîya, qarîyaya. Guneyê mi bi înan ame. La kitabê Munzur Çemî Gülümse Ey Dersim de ez mîyanê terteleyî de bîya. Mi fam kerd ke mi na dewleta kutike (haşa kutikan ra) qet nas nêkerda. 

Verê çimanê Sey Riza de lacê ey darde kerdbî

Sey Riza bi pêro kamilîya xo, bi nûrê rîyê xo verê çimanê mi de bî. Şîyayîşê xo yê dare, tandayîşê aşiqî (çingene), xo bi xo binê linganê xo ra kursî eştişê ey. A senî zalimîye bîye waştena peyêne ya însanêk nîyardêne ca. Sey Rizayî waştbî lacê xo ra ver darde bibo. La înan verê çimanê ey de lacê ey darde kerdbî peyê cû dore amaybî ey. Ma o ke temaşekerdişê dejê însanêk ra zewq bicêro însan o?

Alîşêr û Zarîfe! Her çî ra ver hevalîna înan. Welatperwer û zanayeyo girs. Ax Raybero qop destê mi kewtêne. Mi goştê ey tîke bi tîke bikerdêne û biwerdêne. Ma xayîntîya henêne kî bena? Ma tarîxî dîya? Ax cisnê Enkîduyî. Cisnê Harpagosî. Ma êyê ke to kutikîya şêmiga înan kerdêne înan to rê verda? Ma verdanê?

Ez nêreşta Munzurî

Ma Dêrsim şîkîyêne êdî bipeşmêrîyo. Alîyê xo yê şêrî dima, Îhsan Nurî, Zarîfeya delale… O senî peşmirîno?  Dêrsim bî şîn û şîwan. Bî talan û wêran. Bî warê luyan. Bî warê dewşîrmeya Ataturkî Sabîha Gokçeyan.

Eşqê Mem û Gulîzare şêmige de bî wele. 

Ez mîyanê terteleyî de bîya!

Ez bîya Fate. Didil menda domana xo ya qice bicêrî yan a pîle. Mi qice derguşe de caverdaye ez şîya. Ez remaya. Mi nêwaşt ê ruhê mi bicêrê. Mi nêwaşt merdena mi bi destê înan bo. Mi waşt awa Munzurî ruhê mi bicêro. Mi waşt wa merdena mi kî bi destê welatê mi bo. Bi destê Dêrsimê mi bo. Nêverda! Înan nêverda ez biresî Munzurî. Ez nêşkîyaya. Mi çiqas cad kerd ez nêreşta Munzurî. Ez bi qerşuna înan merda. Mi o zewq da înan.

Kilaman vaje Îvîs

Ax Îvîs! Ax Îvîs! Ma ti kî merdêne? Ma qerşune şîyêne canê to ra kî? Ma kilama to ya ke sedaya xo kilama Munzurî ra guretîbî vinetêne? Kilaman vaje Îvîs. Wurze ra kilaman vaje. Tawo ke kilama to bîye bêveng tilsimê Demenan rema. Çekdarê Demenan bîyî bedbîn. Tersayî. Ters bî hukimran û îqtîdarê dewleta romî çerexîya. Dewr bî dewrê dewleta romî. Munzur bî sûr. Dereyê Laçî bî serekê lawikan. 

Dayê ma berdîme Dereyê Laçî de qir kerdîme

Hîn kerd nade ma ra weşaweş merdîme.

Weşaweş merdîme. To kî ez weşaweş kîşta Îvîs. Lajê koyanê Dêrsimî. De wurze, kilama Munzurî vaje. Bide dişmenî dima, dişmenî biremne.

Ma hînî nîyo ti maye bîya. Aya kîşta to, aya ke sey to bi makînelîyê biamêne reşayane cîgera to bîye. Hîna qickeke bîye. Hîna zaf qickeke bîye. A do bimerdêne. A kî sey to bimerdêne. To zanitêne a kî bimro ya omîdê to estbî beno ke a memiro, seba ke o ters binhêşê aye de ca mebo to dest da verê çimanê cîgera xo. Yan to nêwaşt a bi ters bimiro. To nêwaşt ê tersê girsî bivîno hînî bimiro. To zanitêne o cinawirode senên o. Seba ke qica to ci ra meterso to çimê aye guretî. 

Ma kamcîn doman çim yakerde nêmireno ke?