Yerel seçim öncesinde doğalgazda indirim vaat eden hükümet, son bir ayda ikinci zammı yaptı. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), doğalgaz fiyatlarına yüzde 14.90 zam yapıldığını açıkladı. Yeni tarife, dünden itibaren geçerli oldu. Doğalgaza geçen ay da yüzde 14.97 oranında zam yapılmıştı. Böylece, 2020 için memura yüzde 4+4, kamu işçisine yüzde 8+4 maaş zammı yapan hükümet, kış ayları yaklaşırken doğalgaza bir ayda toplam yüzde 32 oranında zam yapmış oldu.
Son artışla birlikte Aralık 2017-Eylül 2019 döneminde doğalgaza yapılan toplam zam, konutlarda ve küçük sanayi kuruluşlarında yüzde 63.9, büyük sanayi tesislerinde yüzde 120, elektrik santrallarında yüzde 109.5 oldu. BOTAŞ, KDV, ÖTV ve Sistem Kullanım Bedeli’ni (SKB) de içeren “Nihai Kullanıcı Ortalama Doğalgaz Satış Fiyatı” üzerinden ortalama olarak yüzde 14.9 zam geldiğini açıkladı. Ancak vergiler ve SKB hariç tutulduğunda konutlar ve küçük sanayi tesisleri için çıplak fiyat, ortalama yüzde 18 oranında artırıldı. Çıplak fiyat geçen ay da yüzde 19.14 oranında artırılmıştı. BOTAŞ, doğalgazla elektrik üreten çevrim santrallarına sattığı gazda ise yüzde 3 oranında indirim yaptı.
Asgari ücretin 4’te 1’i
Son zammın ardından, aylık ortalama tüketimi 125 metreküp olan dört kişilik bir ailenin doğalgaz faturası 206.6 TL’den 243.75 TL’ye yükseldi. Cumhuriyet’ten Emre Deveci’nin haberine göre; böylece ortalama doğalgaz faturasının asgari ücret içindeki payı, son zamla birlikte yüzde 12.06’ya yükseldi. Bu oran 1 Ağustos öncesinde yüzde 9.07 idi. Aynı ailenin aylık 230 kilovat saat tüketim üzerinden ortalama elektrik faturasının 142.17 TL, aylık 10 metreküp tüketim üzerinden su faturasının da 94.80 TL olduğu düşünüldüğünde, gaz, elektrik ve su faturalarının toplamı 480.72 TL’ye ulaştı. Bu da asgari ücretin yüzde 23.8’ine denk geliyor.
Avrupa’da azaldı
Ekim 2018’de 290 dolar olan Avrupa’da bin metreküplük gazın fiyatı, Ağustos 2019’da yaklaşık 120 dolara gerilerken, Türkiye’nin ithal ettiği gazın fiyatı aynı dönemde 270 dolardan 288 dolara yükseldi. Türkiye, Rusya ile iyi ilişkilerine rağmen doğalgaz ve LNG’yi yüksek fiyattan ithal ediyor.
Yeni artışlar yolda
11. Kalkınma Planı’nda yazıldığı gibi doğalgazda maliyet bazlı fiyatlamaya geçilirse yeni zamlar gelecek. TMMOB Makina Mühendisleri Odası Enerji Çalışma Grubu Başkanı Oğuz Türkyılmaz, işletme kârı ve işletme giderleri eklendiğinde metreküpü 2.03 TL olan gazın, konutlara 1.25 TL’den satıldığını, yüzde 38.4’lük sübvansiyon olduğunu ve kademeli olarak maliyet bazlı fiyatlamaya geçilerek doğalgazın zamlanacağını söyledi. Diğer sektör kaynakları da, BOTAŞ’ın geçen yıl 2.5 milyar TL zarar ettiğini, maaşların bile kredi çekilerek borçla ödendiğini, önümüzdeki aylarda doğalgazdaki sübvansiyonun kaldırılmasıyla zamların yapılmasının planlandığını aktardı.
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, “Bu zamlar üretim ekonomisine zarar verebileceği gibi destek olduğumuz enflasyonla mücadele programı ile de bağdaşmıyor” dedi.
ANKARA
Maaş zammı ezildi
İşçiden sonra memur ve emekliye verilen zam da tek hanede kalırken milyonlarca dar gelirlinin gıda enflasyonu bir ayda yüzde 1.5, yılbaşından bu yana yüzde 30.1, son bir yılda ise yüzde 64.2 arttı. Maaş zammı enflasyon karşısında ezildi.
Sözcü’den Erdoğan Süzer’in haberine göre; halkın karşı karşıya kaldığı çift haneli gerçek enflasyon işçi, memur ve memur emeklilerine verilen zamla karşılaştırıldığında, maaş zammının 6-7 kat üzerine çıkıyor. Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu Ankara’daki pazar ve marketlerden fiyatlarını her ay düzenli olarak derlediği ve 77 zorunlu gıda maddesinden oluşan bir sepeti esas alarak yaptığı “halkın enflasyonu” araştırmasının ağustos ayı sonuçlarını açıkladı.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Hane halkı Tüketim Harcaması araştırmasına göre, 2018’de en yoksul yüzde 20’lik kesim harcamalarının yüzde 28.7’sini gıda için yaparken, en zengin yüzde 20’lik kesim ise gıdaya en fazla yüzde 15.4 oranında pay ayırdı. Gıdanın harcamalar içerisindeki payı genelde ise yüzde 20.3 olarak ölçüldü. Dolayısıyla gıda fiyatlarında yaşanan artış ve azalışlar, harcamalarının büyük bölümünü gıdaya ayırmak zorunda bulunan yoksulların enflasyonunu zenginlere göre çok daha fazla etkiliyor.
Ailelerin gıdaya harcadıkları her 100 liranın 17.9 lirası pirinç, ekmek, bulgur, buğday unu, makarna ve şehriyeye gidiyor. Et ve balık için yapılan harcamalar ise gıda harcamalarının yüzde 22.4’ünü oluşturuyor. Süt, peynir, tereyağı ve diğer süt ürünleri ile yumurtanın gıda harcamaları içerisindeki payı yüzde 13.4’ü, tereyağı dışındaki yağların payı yüzde 5.5’i meyvenin payı yüzde 10.8’i buluyor. Her 100 liralık harcamanın 15.1 lirası sebzeye, 6.1 lirası şeker, reçel, bal gibi gıda ürünlerine, 3.1 lirası çay ve kahveye, 3.6 lirası alkolsüz içeceklere, 2.2 lirası ise diğer gıda maddelerine ayrılıyor.