AKP iktidarı Kürt diline yönelik yasaklamalara her gün yeni uygulamalar eklerken Kürtçe yayıncılık yapan yayınevleri 2018 yılında geçtiğimiz yılları da aşan sayıda Kürtçe kitap çıkararak devletin Kürtçeye yönelik tahammülsüzlüğüne cevap verdi.
Kürtçeyi meclis tutanaklarına “X dil”, mahkemede Kürtçe yapılan savunmalara “bilinmeyen dil” olarak kayıtlara geçiren AKP iktidarına en anlamlı yanıt Kürtçe yayın yapan yayınevlerinden geldi. Kürtçe yayın yapan yayınevleri 2018 yılında şiir, öykü, roman, araştırma ve derlemelerden oluşan yaklaşık 250 kitap çıkardı.
Kuzey Kürdistan’da BDP’li belediyeler tarafından düzenlenen ve hem halk hem de yayınevlerinin yoğun olarak rağbet gösterdiği kitap fuarları belediyelerin kayyumlar tarafından gasp edilmesi ile ortadan kalksa bile 2018 yılında yayınevleri okuyucular ile buluşmak için yoğun olarak imza günleri ve söyleyişiler düzenledi. Türkiye metropollerinde iste Kürtçe kitap okumak veya bulundurmak ise AKP iktidarı tarafından suç unsuru olarak görülüyor. Tüm bu baskı ve engellemelere rağmen ise Kürtçe yayıncılık gelişerek devam ediyor.
Yılın Kürtçe Kitap Listesi
Evrensel Gazatesi’nin haberine göre 12 yıldır “diyarname.com” adlı internet sitesi tarafından hazırlanan ”Yılın Kürtçe Kitap Listesi” bu yıl tespit edilen 232 kürtçe kitap yayınlandı. 22 yayınevi tarafından yayınlanan bu kitaplar , Kürtçenin Kurmancî ile Kîrmanckî lehçeleri ile okuyucuya ulaştı. Aynı sitenin hazırladığı verilere göre 2017 yılında 171, 2016 yılında 190 kitap yayımlayan bu yayınevleri, 2018 yılında ise yüzde 5’lik hata payı ile 232 Kürtçe kitap yayımladılar.
En çok kitap J&J Yayınevi’nden
Tüm yayınevlerinin arasında en çok Kürtçe kitap yayımlayan yayınevi J&J Yayınevi oldu. Merkezi Diyarbakır’da olan yayınevi, toplamda 66 Kürtçe kitap yayımladı. Bu rakam, yayımlanan tüm Kürtçe kitapların yaklaşık yüzde 40’ına tekabül ediyor.
Ardından 20’li rakamlarla Avesta, Nûbihar, Lîs Yayınevi gibi yayınevleri geliyor.
15 Kîrmanckî kitap
Tüm Kürt yayınevleri genelde Kurmancî yayınlar çıkarırken nadiren Kîrmanckî (Zazaki) kitap çıkarıyor. Ancak Merkezi İstanbul’da olan Vate Yayınevi ile merkezi Amed’te olan Roşna Yayınevi, geçen seneler olduğu gibi bu sene de Kîrmanckî (Zazaki) kitaplarıyla listede yer aldılar. Vate tüm yıl boyunda 4 Kîrmanckî kitap yayımlarken Roşna Yayınevi 9 kitapla listede yer buldu.
Bunlar dışında, diğer yayınevlerinin yayınladıkları Kîrmanckî kitaplarla beraber listede Kırmancki kitap sayısı 15’e ulaştı.
67 şiir kitabı, 40 roman
Geçen yıllarda olduğu gibi bu yıl da en çok Kürtçe şiir yayımlandı. Liste içinde yer alan Kürtçe şiir kitabı sayısı 67 iken, bunu 40 adet ile roman takip etti. Bu yıl 25 de öykü kitabı yayımlandı. Bu sene 38 folklor derlemesi listede kendine yer buldu ki bunu son senelerdeki en büyük derleme olarak kayıt altına alındı.
Bu yıl ayrıca lisede 26 adet de araştırma kitabı yer aldı.
Hilmi Akyol 19 kitaba imza attı
Kürt yazarlar açısından çok ilginç bir sene oldu, birçok isim birçok kitapla listede yer aldı.
Kürt yazarlardan Hilmi Akyol, 30 yılı aşkın bir süredir Amed ve çevresinde derlemeler yapıyor. Geçen senelerde bu derlemelerin bir kısmını okurlara sunan Akyol, bu sene 18’i folklor, 1’i de şiir olmak üzere 19 kitaba imza attı. Bu rakam tüm listenin yaklaşık yüzde 10’una tekabül ediyor.
Listede Akyol’un ardından Kamran Sima Hedilî, 1’i roman, 6’sı şiir kitabı olmak üzere 7 kitapla yer aldı.
Celilê Celîl, 5 derleme kitabı, Ahmed Huseyîn 4 kitap, ayrıca Dilawer Zeraq, Xaylaza Reşîd, Fettah Tîmar, Firat Cewerî ile Mizgîn Ronak roman, çeviri, şiir ve araştırma kitaplarıyla her biri 3’er kitapla listede yer aldı.
38 folklor kitabı
Yok olma tehlikesiyle yüz yüze olan diller için folklor araştırmalarının önemli olduğu biliniyor. Büyük zorluklarla hayatını devam ettiren Kürtçede de bu çok önemli. Geçen senelere oranla bu önem bu sene daha çok benimsenmiş olacak ki derleme kitaplar, listenin önemli bir kısmını kapladı. Toplam 38 folklor kitabı listede yer aldı.
Yayımevlerinde Vate ve Roşna Yayınları, Kîrmanckî yayınla çizgisinden şaşmazken, Wardoz Yayınevi sadece folklor-derleme kitaplarını, Mori Kitap ise sadece çocuk kitaplarını okurlara ulaştırdı.
Aram’ın 100 kitabı yasaklı
Son iki yılda yüze yakın kitabı yasaklanan Aram Yayınevi ise zor şartlar altında okuyucuya ulaştı. Mustafa Borak Gevez, Abdullah Babat ’Her tişti di xwe de bibîne’, Selahattin Demirtaş Seher ile Menaf Osman’ın ‘Lênûska Leyla’ kitapları Aram Yayınevi imzasıyla çıktı.
KÜLTÜR SERVİSİ