Cenevre Kürt İnsan Hakları Merkezi Temsilcisi Mehmet İlkhan, "Birleşmiş Milletler ablukaya alınan Kürt kentlerinde inceleme yapılmasına izin vermeyen Türk devletine yaptırım uygulayabilir" görüşünde.
Birleşmiş Milletler 33. İnsan Hakları Konseyi Oturumları İsviçre'nin Cenevre kentinde devam ediyor. 13 Eylül'de başlayan oturumlarda Türkiye'deki insan hakları ihlalleri de mercek altına alınıyor.
Oturumların ilk gününde Türk hükümetini sert bir dille eleştiren BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Zeid Al Hussein, "Türkiye uluslararası hukuku ve insan haklarını ihlal ediyor. Sivil ölümler, yargısız infazlar ve çok büyük rakamlarda yerinden ettirmeler söz konusu. Şehirler ve köylerin yakılıp yıkıldığına dair raporlar geliyor. Yerlerinden edilen binlerce insanın ihtiyaçları karşılanmıyor" demişti.
BM inceleme izni istiyor
BM yetkilisi, Türkiye'deki durumu takip için Cenevre'de özel bir birim kurulduğu bilgisini de paylaşarak, "Hükümet etkili bir inceleme için ekibimize izin vermeli" çağrısını yapmıştı.
Cizre’ye için de çağrı
Birleşmiş Milletler, Cizre’de 100’den fazla insanın diri diri yakıldığı, keskin nişancıların sivilleri kasten vurduğuna dair ellerinde endişe verici raporların olduğunu vurgulayarak, denetçilerin yerinde inceleme yapması talebini daha önce de dile getirmişti. Al Hussein, "Elimizde, Türk güvenlik güçlerinin Cizre’de bir binanın etrafını sarıp, içindeki 100’den fazla insanı canlı canlı yaktığına dair tanık raporları var" demiş, Türkiye’yi bağımsız soruşturma yürütecek ekibin Cizre’de engellenmeden gezebilmesine izin vermeye çağırmıştı.
İnsan hakları savunucuları oturumlara katılıyor
Türkiye’nin masaya yatırıldığı ve ciddi eleştirilere maruz kaldığı son BM oturumlarını Cizre’de vahşet bodrumu başta olmak üzere ilçede yaşanan sivil katliamının kamuoyuna duyurulmasında önemli bir role sahip olan insan hakları kurumlarının temsilcilerinin aralarında bulunduğu bir heyet de izliyor.
Türkiye mercek altına alındı
30 Eylül'e kadar sürecek olan oturumları takip edenler arasında Cenevre Kürt İnsan Hakları Merkezi Temsilcisi Mehmet İlkhan da var. Oturumlar sırasında telefonla görüştüğümüz Mehmet İlkhan, BM insan hakları uzmanlarının bir yıllık araştırma sonucunda hazırladığı raporlarda Türkiye'ye de önemli bir bölüm ayrıldığına dikkat çekti.
AKP delilleri karartma peşinde
Raporda Türk devletine oldukça sert eleştiriler yöneltildiğini belirten İlkhan, "BM, ağır insan hakları ihlalleri yaşandığını tespit ettiği Kürt kentlerince inceleme yapmak istiyor. Ancak Türk devleti incelemeye izin vermiyor çünkü gerçeklerin ortaya çıkmasından korkuyor. Türkiye'nin amacı zaman kazanarak delilleri yok etmek" dedi.
BM daha fazla baskı kurmalı
BM Yüksek Komiserliği'nin Türkiye'deki durumu takip için uzmanlardan oluşan özel bir ekip kurduğunu hatırlatan Mehmet İlkhan, "BM şimdiye kadar Türkiye'ye karşı çok ciddi bir şey yapmadı. 90’lardan bu yana çok ciddi insan hakları ihlalleri yaşandı. Köyler yakıldı, insanlar yerlerinden edildi, yargısız infazlar yapıldı. Bugüne kadar bu oturumlarda bunları gündeme getirmediler. O yüzden bu özel ekibin geç de olsa kurulmasını önemsiyoruz. Ancak bu ekip ile inceleme talebinin tek başına bir anlamı yok. Sivil toplum örgütleri BM'den daha aktif bir çalışma yapmasını istiyor" şeklinde konuştu.
Çıkarlar yüzünden Türkiye'ye dokunulmuyor
Ancak bu konuda asıl olarak BM üyesi devletlerin politikasının belirleyici olduğunun altını çizen Kürt insan hakları savunucusu, oturumlara dair izlenimlerini aktardı: "Devletler çıkarlarından dolayı Türkiye'ye çok fazla dokunmuyor. Bunu bu oturumlarda da gördük. Yunanistan'ın tavrı ilginçti. AB ile Türkiye arasındaki mülteci anlaşmasını desteklediklerini söylediler. ABD ise darbe girişimi sırasında yaşanan hak ihlalleri ile ölümlerin bağımsız ve tarafsız bir şekilde soruşturulmasını talep ederken Kürtlere ilişkin hiç bir değerlendirmede bulunmadı."
BM Türkiye'ye yaptırım uygulayabilir
Ancak tüm bunlara rağmen Cenevre Kürt İnsan Hakları Merkezi Temsilcisi, Türkiye'ye yönelik baskının önümüzde dönemde daha da artacağını öngördüğünü söyledi.
Türkiye'nin BM heyetlerini engellemeye devam etmekte ısrar ederse yaptırım ile karşı karşıya kalabileceğini belirten İlkhan şunları söyledi: "Türkiye'ye sert eleştiriler içeren raporlar konusunda ilkeli davranırlarsa tutumda da bir takım değişiklikler olabilir. Bu konuyu uzun vadeli düşünmek lazım. BM yetkilileri ile yaptığımız görüşmelerde bize söylenenler şuydu; 'Biz bu raporları BM Güvenlik Konseyi'ne göndereceğiz. Zira asıl karar mekanizması New York'taki Konsey.
Devletlere yönelik yaptırımlar ya da kararlar BM Güvenlik Konseyi'nden çıkmakta. Ancak Cenevre'den insan haklarına ihlallerine yönelik yapılan değerlendirmeler ve raporlar da sonuçta orayı etkiliyor. Eğer Türkiye tutumunda ısrar ederse belki Türkiye'ye yönelik farklı alanlarda yaptırımlar dahi olabilir. İnsan Hakları Komiserliği'nin Türkiye'nin üzerinde daha fazla baskı oluşturma çabası içerisine gireceğini düşünmekteyim. Birebir görüşmelerden zaten bunu açıkça dile getiriyorlar."
AMARA GÜNEŞ / HABER MERKEZİ