Kurdistan û Rojhelato Mîyanên de qewimîyayîşê muhîmî benî. Bitaybetî polîtîkayê cîhanî Kurdistan ser ro dîyar benî. Heme hêzê emperyalî yê cîhanî polîtîkayanê xo tarîx ra nata Kurdistan û Rojhelato Mîyanên ser ro plan kenî. Parçeyanê Kurdistanî ra zî yê Rojawanî nika nê mîsyonî vîneno. Nika cîhan de hêzanê serdestan ra Amerîka û Rûsya herême de seba ke bişînbî estoranê xo bidî vazdayîş, heme polîtîkayanê xo nêyî ser o kenî. 

Yeno zanayîş çend rojan verê sersefîrê Anqara yê Rûsya Anqara de yew sergîyêk de raştê suîkastî ame û merd. Keso ke sersefîr kişt, Mudurîya Asayîşî ya Tirkîya de wezîfedar, yew polis bî. Dima ra El-Nusraye nê sûîkastî girewt ser xo. Labelê wina aseno ke nê sûîkastî de tena El- Nûsra nê, engîşta dewletanê bînan zî esta.


Tirkîya qebûl kerde

 Sûîkastî ra tena rojêk di rojî ra pey, paytextê Rûsya Moskova de kombîyayîşêk virazîya. Rûsya, Îran û Tirkîya beşdarê nê kombîyayîşî bîyî. Kombîyayîşî ra dima deklarasyonêk ame weşênayîş. Her çiqas ke sûîkastî ra dima Rûsya zaf bi hawayo nerm nizdîyê hedîseyî bena zî ma zanî ke Rûsya hetê cewabdayîşî de zaf polîtîk hereket kena. Çimkî wexto ke Tirkîyaye teyaraya Rûsya zî da waro, o wext zî Rûsya bi hawayêko zaf rehet hereket kerde, la bi polîtîkayanê xo yê sîyasî û ekonomîk wina kerde ke Tirkîya mecbûr mende bêro xeta Rûsya ser. Heta tewr peynî de Erdogan Pûtînî rê mektubêk erşawitbî û ti ra efûya xo waştbî. Tirkîya gama yewine de bi no hawa mecbûr mende ke Sûrîye de polîtîkayanê Rûsya qebul bikera. 

Nika sûîkastê sersefîrî ra dima Tirkîya do reya dîyine zî mecbûr bimano ke Sûrîye de polîtîkayanê Rûsya û Îranî bido meşnayîş. Wexto ke 2011 de Sûrîye de krîz dest pêkerd, Tirkîya o wext ser şîyayîşê Esadî polîtîkayê xo meşnaye. Seba nêyî piştî da çeteyanê DAIŞ, El-Nusra û sewbîna hêzan. La kewtişê teyaraya Rûsya ra dima Tirkîya mecbûr mende ke polîtîkayanê Rûsya û Îranî ke Esadî reyde têkilîya înan esta, qebul bikera. Xora Tirkîyaya ke 2011 ra nata Esadî ra vana Esedo Zalim û hewl dayêne ke Esadî îqtîdarî ra bierzo, nika demê peynî de vana ‘Hedefê ma yew welat an zî dewlete nîyo, hedefê ma de hêzê terorîstî estî’. Tirkîya bi no hawa hawayo fîîlî îqtîdarê Esadî zî qebul kena.


Pîya hereket kenî

Seba ke Amerîka de çend hewte verê weçînayîş virazîya û serekê ci bedilîya, nika wextê mabênî ciwîyena. Nê semedî ra Amerîka nika herême de zaf bitesîr nîya û do heta wextêk zî wina bibo. Cok ra Rûsya û Îran nika herême de hîna bi hawayo aktîf hereket kenî û sewbîna hêzê bînî zî wazenî na vengîye ra feyde bivînî û polîtîkayanê xo bimeşnî. Sey ke roşnvîrêk zî vatêne, beno ke Rûsya seba ke Tirkîya bi temamî bigiro destê xo, kiştişê sersefîrî de engişta ci bibo. Çimkî kiştişê sersefîrî ra dima do Tirkîya bi temamî goreyê Rûsya û Îranî hereket bikero. Xora nîşaneyê nêyî Heleb de bi hawayo zelal ame dîyayîş.

Ganî merdim biperso, çira Tirkîya winasî hereket kena, ma senî ameye rewşêka winasî? Sedemê bingeyîn yê Tirkîya, qezencê kurdan orte ra wedarno û polîtîkayanê xo yê neo osmanîye bimeşno bî, seba nînan vera xo dabî Sûrîye. Tirkîya na çarçewa de operasyonê Firat Kalkani dabî destpêkerdiş, la goreyê peymanêko mabênê Tirkîya, Îran, Rûsya û Sûrîye de virazîya, Tirkîya heme hêzê ke girêdayeyê xo Heleb ra antî û Heleb teslîmê hêzê rejîmî kerd. Tirkîya hêzê ke Heleb ra antî hemînan neqlê Babî kerde. Yanî Tirkîya seba Babî, Helebî çime xo ra vete. Hêzê Sûrîye, Tirkîya, Îran û Rûsya ke sey dişmenê yewbînan asenî, wexto ke babete bena qezencê kurdan sey dostê yewbînan hereket kenî. Reyna ma dîy ke Tirkîya seba wedarnayîşê qezencê kurdan, hêzê çeteyan ke heta nika piştî dayêne înan, hemînan Heleb de rote. Çend rojî verê çeteyan hêrişê leşkeranê tirk kerd û 16 leşkerî kiştî. Reyna 2 leşkerê tirkî zî hetê çeteyan ra bi hawayo ganî ameyî veşnayîş. Wina aseno ke no hêriş roşîyayîşê înan yê hetê Tirkîya ra, cewabêk bî.  

Netîceyê peymanî

Merdim wexto ke xerîtaya Rojawanî ano çimanê xo ver, fam keno ke Tirkîya çira peymanêko winasî kerda. Çimkî Bab mabênê Kantonê Efrîn û Kobanê de ca gêno û Tirkîya bi no hawa wazena vernîya pêresayîşê Kantonanê Efrîn û Kobanî bigira. Xora dima ra Tirkîya Bab de bi teyarayan hêriş kerde û nizdîyê 100 merdimê sîvîlî ke zafaneyê înan domanî bî, merdî. Tirkîya bi no hawa wazena operasyonê Xezebê Firatî ke hetê Hêzê Demokratîke yê Sûrîye (HSD) ra yeno meşnayîş, bêtesîr bikero.

Sîstemo alternatîf aver şono

Her çiqas ke heta nika ma qala polîtîka û peymananê hêzanê emperyalîstan kerd zî şarê kurd û herême zî seba dîyarkerdişê ameyoxa xo hereket keno. Bitaybetî kurdî hêzê emperyalîst û îqtîdarê herême ra cîya, hewl danî sîstemêko alternatif yê rayîrê 3. awan bikerî. Seba nêyî zî panc serrî yo ke şer kenî û heta nika xeylê bedelî zî dayî. Nika pêresayîşê kantonê Efrîn û Kobanê rojeva kurdan de esto. Eke no bibo, o wext merdim eşkeno vajo sînorê Sûrîye û Tirkîya keweno destê kurdan. Eke çîyêko winasî bibo, hetê hêz û îdarekerdişî de kurdî benî hêz û wayîrê statuyêk. 
Tewr peynî kurdan çarçewaya pakkerdişê çeteyanê DAIŞî yê erdê xo ra, bi nameyê Xezebê Firatî de yew hemle daybî destpêkerdiş. Merhaleyo dîyine yê na hemle nika Reqa de bi hawayêko aktîf dewam keno. Hêzê HSDyî her ke şono hîna zêde aver şonî û heta nika bi desan dewe, qeza û bajarokî çeteyan ra pak kerdî. Averşîyayîş û girdbîyayîşê hêzê kurdan ver Tirkîya hîna zêde tavîzan dana dewletanê herême û yê emperyalîstan. 
Kiştişê sersefîrê rûsî, kombîyayîşê ke Rûsya de virazîya û hêrişo ke hetê Tirkîya ra welatîyanê Babî ser de virazîya nê heme nîşanê ma danî ke Îran, Rûsya, Sûrîye û Tirkîya mîyanê şîrikîyêka lêmin de yî û vera nînan de Kongreya Neteweyî ferz bîyo.

Çareserîya krîzî zî kongre ya

No demêko derge yo ke rojeva kurd û Kurdistanî de yewîya neteweyî esto. Tevgerê Azadî û Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan nizdîyê 30 serrî yo ke seba Kongreya Neteweyî bivirazîyo, hewl danî. Tewr peynî nê davîst rojî yo ke Tevgerê Azadî seba yewîya neteweyî û viraştişê Kongreya Neteweyî veng dayî. Xeylê hetan ra no vengdayîş, bi hawayo muhîm ame vînayîş. Labelê vengdayîş hetê hukmatê Başûrê Kurdistanî baş nêame dîyayîş. Di rojî verê no hetê Neçîrvan Barzanîyî ra bi hawayo ‘Wa PKK Şengalî ra hêzanê xo bianco, eke nêanco ma do bi zorî bivejî.’ Verê cû zî xeylê reyan PDK û keyeyê Barzanîyan vera yewîya neteweyî û Kongreya Neteweyî de reaksîyon nîşan dabî. Seba ke îqtîdar destê înan de bimano, AKPyî ra bigirî heta Katar, Mûsil, DAIŞ û sewbîna xeylê hêz û welatan reyde peymanan daxî virazena. Wexto ke DAIŞî vera xo dabî Şengal, PDKyî Şengalî pêşkêşê çeteyan kerdbî.  
Başûrê Kurdistanî de zî demêko derg o ke krîzêk yeno ciwîyayîş. No krîz sey ke yeno vatiş tena hetê ekonomîye de nîyo. Hetê ci yê ekonomîk zî est o labelê hetê ci yê sîyasî hîna bitesîr o. Krîz tena sey ke Hukmatê Başûrî vano, rotişê petrolî ser o nîyo, hukmat bi xo krîzî gird keno. Nê 2 serrî yo ke wextê îdareyê Barzanîyî vîyarto, labelê fek îqtîdarî veranêdano. Nika demokrat, cinî, ciwan û zafane kesî îdareyê nêmeşrû ra eciz î. Eke ewro Kongreya Neteweyî bêro viraştiş û yewîya neteweyî biba, o wext hem krîzê Başûr û hem zî yê her çar parçeyanê Kurdistanî çareser beno.” 

EMRAH KELEKÇÎER