Dewlete çend ke dest ra amebi Çewlîg de faşîstî organîze kerdbî û duştê çepgir û welatperweran de şuxulnabîy. Bi no şekl nê faşîstan Çewlîg de serra 1978 de şoreşgerê sey Îdrîs Ekîncî û Cîhat Elçî kiştî. Bê nînan zî sewbîna qetlîam û hêrişî bi destê nînan bi destekê dewlete ameyî kerdiş. Labelê tetîkkeşî zî çewlîgijî bîy.
Darbeyê 12’ê Êlule ra 1984 de PKK dest bi têkoşînê gerîllayî kerd. Mîyanê demeko kilm de Têgêrayîşê PKK mîyanê şarî de vila bi û hetgerê ê zêde bîyî. Û dewlete nê hemleyî ra pey seba PKK reyde têkoşîn kerdişî Kurdistan de na reye Hîzbullah vet warê. Serranê 90’î de Kurdistan de bi hezaran cînayet û hêrişî bi destê Hîzbul-Kontra ameyî kerdiş. La çi acêb o ke zafaneyê nê Hîzbul-Kontrayan çewlîgijî bîy. Ramazan Elaltuntaş, Muhîttîn Elaltunkara, Giyasettîn Elaltuntaş, Haci Bayancuk, Şevket Boru, Şaban Elaltunterî Hîzbullahgerî namedar ê û heme çewlîgij ê. Serranê 1990 ra hetanî 2000 bi hezaran cînayet û hêriş de gişta nînan esta.
Nînan ra Haci Bayancuk o ke serekê beşa îlîmî yê Hîzbulahî yo çend serrî verêcû hepîs ra semedêko 10 serrî ra zêde bê hukim tepişte mendo ame veradayîş û mîyanê çend rojan de orte ra vîndî bi! Labelê Hîzbullah operasyonanê 2000’î ra pey reyna nêşîya qewetê xo yê verênî reso. Verêcû bi dernekanê sey Mustazaf-Derî waşt xebata sîyasî biramî dim a ra zî HUDA-PAR akerde. Labelê weçînayîşan de nêşîyayî serkewtişêko muhîm xo dest bifînî.
1999 ra pey bi komployêk reyde tepişyayîşê Rayverê Şarê Kurd Abdulah Ocalanî pey dewlete goreyê xo PKK qedenabîy û hînî îhtîyacê aye rexistinanê sey Hîzbulahî nêmendbi. No semed ra dest bi operasyonan kerd û Hizbulah kismekî tasfye kerd. Labelê seba çewlîgîjan çîyêk nêbedilya. Serranê 2000’î ra pey na reyî nameyê El-Kaîde heme dinya de ame eşnawitiş. 11’ê Elule 2001 de Amerîka de bi teyarayan reyde yew ra zêde cayan de hêrişî ameyî kerdiş. Nê hêrişan de nêzdîya 3000 hezar kes merd.
Hêrişê 11’ê Êlule ra pey El-Kaîde Tirkîya zî darûlharp îlan kerdbi. 15’ê Kanûne 2003 de Stenbol de Sînagogê Beth Îsraîl û Sînagogê Neve Şalomî de 4-5 deqayan mîyan de di hebî qamyonê bombabarkerdeyî ameyî teqnayîş. Û yew qamyone de Gokhan Elaltuntas, yew qamyone de zî Mesut Çabûk bi. Çi tesaduf her di zî çewlîgijî bîyî. Nê hêrişan ra pey vejîya orte ke nê her di merdimî zî bi destê Azad Ekîncî û Metîn Ekîncî ameyî rexistinkerdiş.
Nê her di zî lajê şoreşger, çepgir û welatperwer Îdrîs Ekîncî bîyê! Azad Ekîncî dim a ra şino Iraq û 2004 de hêrişê yew qarokolî de sey bomabaya ganî xo teqneno û mireno. Birayê ey Metîn zî Surîye de destpêkerdişê şerî ra dima şino Sûrîye û 2012 de o zî Heleb de kişîyeno. Hînî Hîzbulah qedîyabi labelê Çewlîg de na reye dora selefîyan dest pêkerdbi. Dima ra vejîya orte ke bi desan kesî çewlîg ra semedê “Cîhadî” şibî Surîye û Iraq.
Çîyêko balkeş zî hêrişêko 2006 de Daniştaya Tirkîya ser o ameyo kerdiş de tetîkkeş Alparslan Aslan zî çewlîgij bîyo. Û ewro goreyê agahîyan operasyonê DAIŞî yo ke Amed de ameyo kerdiş de 5 kesî zî çewlîgij ê.
Wina aseno ke nê 40 serranê peyanan de hem dewlete hem zî nê rexistinan dûştê kurdan Çewlîg seke kerdo welatê tetikkeşan. Şarê Çewlîgî hinî ganî nînan ra vajo bes o. Hinî ganî wayîrê qijanê xo vejîyo û verenîya nê rexistinan bigêro. Eke wina dewam bikero Çewlîg do bibo taşeronê rexistinanê terorîst yê selefîyanê Rojhilato Mîyanênî.
M.XEYLANIJ