• Başûrlu güçlerin, küresel güçlere ve bölge devletlerine bel bağlayarak birbirine üstünlük kurmaya çalışmaları, kendi çıkarlarına da Kürtlerin çıkarına da olmaz.
  • İki idari sistemin ortaya çıkması, her açıdan sakıncalıdır. Ekonomiden siyasi-diplomatik ilişkilerine kadar bir dizi ek sorun üretecek, uzun vadede Kürtlere kaybettirecektir.
  • YNK ve KDP'den beklenen, zihniyet değişimidir. Karşılıklı diyalog ve müzakeredir. Federe statüyü mutlaka korumaktır. Irak ile sorunlarını çözmektir. Ortak savunma gücüdür.

HÜSEYİN GEDİK

Başûrê Kurdistan’da yaşanan hükümet krizi, YNK ve KDP arasında süregelen çelişkinin dışa vurmasıdır. Başûrê Kurdistan’ın şimdiki sorunu, iki parti arasında iktidar mücadelesinin bir sonucu olarak görünse de özünde geçmişe kadar uzanan, sınıf çelişkilerine dayanan bir zihniyet sorunudur.

IKDP içinde Molla Mustafa Barzanî ile İbrahim Ahmet arasında süren güç mücadelesine kadar uzanan anlaşmazlık, 1 Haziran 1975’de YNK’nin kurulmasıyla parçalanmaya gitmiştir. Parçalanmaya götüren sebepler günümüzde de varlığını sürdürüyor. Ortak bir hükümette buluşmuş olsalar bile bu ayrılık nedenlerini ortadan kaldıramadılar.

Başûrê Kurdistan’da var olan mevcut federe yönetimin statüsü, tıpkı Rojava'da özerk yönetimin ortaya çıkmasına benzer koşulların ürünüdür. Dış kaynaklı gelişen siyasal konjonktürün yarattığı elverişli ortamlardan vücut bulmuş bir statüdür.

Irak ve Suriye’deki BAAS rejimlerinin tarih sahnesini terk etmeleri, dış müdahalelerin sonucunda gerçekleşmiş olsa da Başûr'da ve Rojava’da elde edilen kazanımlarda Kürtlerin direnişi belirleyicidir.    

Başûr'un ve Rojava’nın elde ettiği statüyü tümüyle dış desteğe bağlamak elbette haksızlıktır. Rojava’nın harcında, halkın kahramanca direnişi, mücadele azmi ve verdiği ağır bedeller vardır. Başûrê Kurdistan halkının Raperîni ve pêşmergenin mücadelesi de tarihin akışını değiştiren bir etken olmuştur.

Uzun süre İran’da mülteci konumunda olan KDP ve YNK güçleri, 1990’daki Körfez Savaşı'yla birlikte Başûrê Kurdistan’a dönüp yönetimlerini inşa ettiler. Türk devletinin yardım ve teşvikleriyle 1992’de PKK’ye karşı savaştılar. 1994’te de kendi aralarında başlayan ve üç yıl devam eden iç savaş, ABD’nin arabuluculuğuyla son buldu ama Başûrê Kurdistan iki parçaya bölünmekten kurtulamadı.

Başûrê Kurdistanlı güçlerin PKK’ye karşı savaş yılları, Kürtler arası ulusal birlik ilişkilerini alabildiğince zedeledi. İç çatışmaları da iç bölünmeyi derinleştirdi. Irak, İran ve Türkiye ilişkilerinde yaşadıkları derin görüş farklılıkları, YNK ve KDP çelişkilerini uzlaşmaz çelişkiler haline getirdi.

Başûrê Kurdistan’da geçmişte yaşanan çelişki ve çatışmaların, Kürt halkına ve örgütlerine zarardan başka hiçbir getirisi olmadı. Gelinen aşamada yaşanan krizin, mevcut statüsünün zarar göreceği bir noktaya taşınması, elbette yurtseverim diyen hiçbir Kürt tarafından tasvip edilemez.

Ortadoğu’nun savaş hali, kurulan yeni siyasi dengelerin Kürtlere olumsuz etkilerinin yanı sıra Başûrlu partilerin kendi aralarında da sorunları mevcuttur.

Hewlêr'de 12-13 Ekim’de düzenlenen MERI forumunda Nêçîrvan Barzanî’nin verdiği görüntünün, Barzanî Ofisi tarafından sert tepkiyle karşılanması, KDP içi bir çatlağı da dile getiriyor.

YNK ve KDP'nin gerek iç sorunları ve gerekse kendi aralarındaki kriz durumu olsun daha fazla derinleşmeden giderilmesine çalışılmalıdır. Bu krizi farklı yönlere çekecek, taraflar arası sorunu derinleştirecek yaklaşımlardan uzak durmak gerekir.

Kürt sorununun çözümü, sadece devletlerle olan sorunların çözümü değildir. Kürdistan parçaları, örgütleri/partileri arasında var olan iç sorunlarını da çözmeleri gerekir. Türkiye’de başlayan çözüm sürecinin ortaya koyduğu modeli, Suriye’de olduğu gibi İran ve Irak’ta da uygulanma zemini vardır. Parçaların genel bir Kürt çözümünde buluşmaları, en makul yöntem olacaktır.

Başûrlu güçlerin, küresel güçlere ve bölge devletlerine bel bağlayarak birbirine üstünlük kurmaya çalışmaları, kendi çıkarlarına olmaz. Kürtlerin bölgesel barışı gündemdeyken, Rojava’da ve Şengal'de sonuç alıcı gelişmeler yakalanmışken, Türkiye ile 50 yıllık çatışma sona ermiş ve kalıcı barışa yaklaşmışken Başûr'da bölünmenin eşiğine gelen restleşmeler ve meydan okumalar, barış sürecine zarar verecektir.

Hewlêr ve Silêmanî merkezli iki idari sistemin ortaya çıkması, her açıdan sakıncalıdır. Bölgelerin bölünmüşlüğü, Başûr'un ekonomik durumundan siyasi-diplomatik ilişkilerine kadar bir dizi ek sorun üretecektir ve uzun vadede Kürtlere kaybettirecektir.

YNK ve KDP arasındaki gerilimi daha da gerecek, tarafgirlik yaparak çekiştirmek isteyenlerin varlığına dikkat edilmesi gerekir. Bazı aklı evvellerin art niyetli yaklaşımları bu krizde de ortaya çıkıyor. Kürdistan Özgürlük Hareketi'ni mevcut krize dahil etmeye çalışmaları, çözüm çabalarını küçümsemelerini esefle izlemekteyiz.

Bazı kesimler, sanki kendilerinin bir çözümü varmışçasına Barış ve Demokratik Toplum çözümünü, devletlerle öngörülen entegrasyon süreçlerini boşa çıkaracak kadar pervasızlaşıp sahte Kürtçülük yapıyor.

Demokratik çözüm seçeneği, bir yenilgi değil, tam tersine imhadan kurtulma ve varlıklarını güvence altına alacak entegrasyonlarla mücadelenin devam etmesidir. Başûr’un iç çelişkileri ve Irak sorunu da bu yöntemle çözülmesine ihtiyaç vardır.

PKK’nin fesih ve paradigma değişimi stratejik bir ihtiyaçtan kaynaklandı. Bu değişim ve dönüşüm Başûrlu partiler için de geçerlidir. 40’lı yılların KDP’si ve 70’lerin YNK’si ile bu dönemin ihtiyaçları karşılanamaz ve sorunları da çözülemez. Yapılması gereken tek şey, demokrasiye alan açmaları ve demokratik değişime ayak uydurmalarıdır.

YNK ve KDP’nin geçmiş düşünce kalıpları, karşılıklı güç gösterileri ve bölünme senaryolarıyla bir yere varmaları mümkün değildir. Ortadoğu’da savaşan bütün aktörlerin içine düştüğü durumdan anlamaları gerekir ve bir an önce krizin aşılması beklenir.

Her iki partinin halktaki karşılığı neredeyse yüzde 20’nin altına indi. Azınlığa düşmüş temsil gücüyle Başûr yönetimine ipotek koymuş olmaları, zaten antidemokratiktir. Geçmişi eleştirmekten ziyade geleceğe odaklanmak öncelik olmalıdır. 

Çözüm yolu: Her iki partiden beklenen en önemli husus, zihniyet değişimidir. Karşılıklı diyalog ve müzakeredir. Başûrê Kurdistan’ın federe statüsünü mutlaka korumaktır. Örgütler arasındaki birliği sağlamaktır. Irak ile olan sorunlarını demokratik entegrasyonla kalıcı çözüme kavuşturmaktır. Partilerin denetiminden çıkmış ve tek bir çatı altında toplanmış savunma gücü olarak pêşmergeyi yeniden yapılandırmaktır.

YNK ve KDP, dış tehlikelere karşı halkı savunmanın önemi ortadayken, Kürtlerin ulusal birliği acil bir ihtiyaç haline gelmişken daha fazla ihtiyatlı ve sorumlu davranmalıdır.