• Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin kabulünden bu yana 37 yıl geçti. Ancak milyonlarca çocuk savaş, yoksulluk, sömürü ve devlet güçlerinin ihlalleri altında yaşam, eğitim ve güvenlik haklarından mahrum bırakılıyor.

 

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989'da kabul edilen Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çocukların temel haklarını güvence altına aldı. 196 tarafı bulunan sözleşme, devletlere çocukların yaşamını, gelişimini ve güvenliğini koruma yükümlülüğü getirdi.

Jinnews’in haberine göre, aradan geçen 37 yılda çocuk ölümlerinin azaltılması ve eğitime erişimin artırılması gibi alanlarda ilerleme kaydedildi. Ancak savaşlar, yoksulluk, ayrımcılık ve sömürü milyonlarca çocuğun temel haklarına ulaşmasını engelliyor. Gazze, Sudan, Afganistan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Suriye'deki gelişmeler, bu sorunların boyutunu ortaya koyuyor.

İlerleme yavaşladı

Sözleşme'nin 6'ncı maddesi her çocuğun yaşama hakkını güvence altına alıyor. UNICEF'in 18 Mart 2026 tarihli verilerine göre, 2024’de dünya genelinde beş yaşın altında 4,9 milyon çocuk yaşamını yitirdi. Bu çocukların 2,3 milyonu yenidoğanlardan oluştu.

Çocuk ölümleri 2000’den bu yana yarıdan fazla azalsa da 2015 sonrasında ilerleme yavaşladı. UNICEF, ölümlerin büyük bölümünün temel sağlık hizmetleri, aşılama, yeterli beslenme ve zamanında tedaviyle önlenebileceğine dikkat çekti.

Ağır ihlallerde devlet devlet başat

BM Genel Sekreteri'nin Haziran 2026'da yayımlanan Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar Raporu'na göre, 2025’de çocuklara yönelik 38 bin 558 ağır hak ihlali kaydedildi. Bu ihlallerden 24 bin 174 çocuk etkilendi. 6 bin 266 çocuk katledilirken 7 bin 958 çocuk yaralandı veya uzuvlarından birini kaybetti.

BM izleme mekanizmasının kuruluşundan bu yana ilk kez devletlere bağlı kolluk birimleri, doğrulanan ağır ihlallerin çoğundan sorumlu tutuldu. Bu birimler özellikle çocukların öldürülmesi, okullara ve hastanelere saldırılar ile insani yardımların engellenmesinde öne çıktı. Filistin, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijerya, Myanmar ve Somali, ağır ihlallerin en fazla belgelendiği yerler arasında yer aldı.

Ateşkese rağmen güvende değiller

İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları binlerce çocuğun ölümüne, yaralanmasına ve yerinden edilmesine neden oldu. Okulların, hastanelerin ve konutların yıkılması, çocukların eğitim, sağlık ve barınma haklarını da ortadan kaldırdı.

UNICEF'in 7 Ekim 2026 tarihli açıklamasına göre, ateşkesin başlamasından sonraki bir yılda 340'tan fazla çocuk katledildi, 600'den fazla çocuk yaralandı.

Barınma koşullarının yetersizliği ve yaklaşan kış mevsimi yeni tehlikeler doğuruyor. Gazze'de yaklaşık 950 bin yerinden edilmiş kişi sel riski bulunan bölgelerde yaşıyor. Bunların 400 bini çok yüksek riskli alanlarda bulunuyor. Bu gruptakilerin yaklaşık yarısını çocuklar oluşturuyor.

Milyonlarca çocuk yardıma muhtaç

Sudan Silahlı Kuvvetleri ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında Nisan 2023'te başlayan savaş, çocukların yaşam koşullarını ağırlaştırdı. UNICEF'in 2026 yılı ortasına ilişkin verilerine göre, ülkede 17,3 milyon çocuk insani yardıma ihtiyaç duyuyor. Savaş nedeniyle yerinden edilenlerin sayısı yaklaşık 15 milyona ulaşırken bunların 5 milyonunu çocuklar oluşturuyor. 

Sağlık kuruluşlarının yaklaşık yüzde 70'i hizmet veremiyor. Gıda ve temiz suya erişimdeki sorunlar salgın hastalıklarla birlikte çocukların yaşamını tehdit ediyor. 

Eğitim hakkı engelleniyor

Taliban yönetiminin 2021'de iktidara gelmesinden bu yana kız çocuklarının eğitimine yönelik yasaklar devam ediyor. Altıncı sınıftan sonra kız çocuklarının örgün eğitime devam etmesi engellenirken kadınların üniversite eğitimi de yasaklandı.

UNESCO ve UNICEF'in 4 Kasım 2026'da yayımladığı ortak rapora göre, 2021'den bu yana 2,6 milyondan fazla çocuğun ortaöğretime erişimi engellendi. İlkokul çağındaki çocukların yüzde 53'ü de örgün genel eğitim sisteminin dışında bulunuyor.

Çocuklar silahlı grupların hedefinde

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki çatışmalarda çocuklar öldürülüyor, kaçırılıyor ve silahlı gruplara katılmaya zorlanıyor.

BM'nin 2026 raporuna göre, 2025 yılında ülkede 3 bin 263 çocuğa yönelik 4 bin 114 ağır hak ihlali doğrulandı. Bin 397 çocuk silahlı gruplar tarafından alıkonuldu. 519 çocuk öldürüldü, 399 çocuk yaralandı ve bin 67 çocuk kaçırıldı. Ayrıca 592 cinsel şiddet vakası ile okullara ve hastanelere yönelik saldırılar kayda geçti.

BM, AFC/M23'ün Ruanda Savunma Kuvvetlerinin desteğiyle yürüttüğü saldırıların yanı sıra Kongo hükümet güçlerinin operasyonlarında da çocuk haklarının ihlal edildiğini bildirdi.

Suriye'de savaşın etkileri sürüyor

Suriye'de 14 yılı aşkın süren savaş, çocukların temel hizmetlere erişimini olumsuz etkilemeye devam ediyor. UNICEF'in 2026 verilerine göre, ülkede 7,2 milyon çocuk insani yardıma ihtiyaç duyuyor, 2,7 milyon çocuk ise eğitim dışında bulunuyor.

Yaklaşık 8 bin okul kullanılamaz durumda. Mayınlar ve patlayıcı kalıntıları da çocukların yaşamını tehdit ediyor. UNICEF, yaklaşık 5 milyon çocuğun patlayıcı kalıntılarıyla kirlenmiş bölgelerde yaşadığını belirtiyor.

273 milyon çocuk eğitim dışında

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 28'inci maddesi eğitim hakkını güvence altına alıyor. Ancak UNESCO'nun 2026 Küresel Eğitim İzleme Raporu'nda yer alan 2024 verilerine göre, dünya genelinde 273 milyon çocuk ve genç eğitim alamıyor.

Bu grubun 79 milyonu ilkokul, 64 milyonu alt ortaöğretim, 130 milyonu ise üst ortaöğretim çağında. Düşük gelirli ülkelerde eğitim dışında kalan çocuk ve gençlerin sayısı 2015'ten bu yana yüzde 29 arttı.

138 milyon çocuk çalıştırılıyor

Çocuk işçiliği de temel hak ihlallerinin önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. ILO ve UNICEF'in Haziran 2025'te yayımladığı ortak rapora göre, 2024 yılında dünya genelinde yaklaşık 138 milyon çocuk çalıştırıldı. Bunların 54 milyonu sağlıklarını, güvenliklerini veya gelişimlerini tehlikeye atan işlerde yer aldı.

Kağıt üzerinde kalmamalı

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, taraf devletlere çocukları hak ihlallerinden koruma ve gerekli önlemleri alma sorumluluğu yüklüyor. Silahlı çatışmalarda uluslararası insancıl hukuk da çocukların korunmasını güvence altına alıyor.

BM raporları öldürme, yaralama, kaçırma, cinsel şiddet ve çocukların silahlı gruplarda kullanılması gibi ağır ihlalleri belgeliyor. Ancak ihlallerin kayıt altına alınması, sorumluların yargılandığı anlamına gelmiyor. Etkili soruşturma, hesap verebilirlik ve faillerin cezalandırılması temel sorunlar olarak öne çıkıyor.

HABER MERKEZİ