• 25 Kasım, katledilen kadınları anmanın yanında bugün yaşayan kadınların yaşam hakkını ve özgürlüğünü savunma günüdür. Kadına yönelik şiddete karşı mücadele, insanın insana tahakküm kurmadığı bir yaşamın mücadelesidir.

SEHER YILDIRIM

Kadına yönelik şiddeti anlamak için öncelikle bu şiddeti ortaya çıkaran tarihsel ve toplumsal koşulları anlamamız gerekiyor. Kadına yönelik şiddet, yalnızca bireyler arasında yaşanan bir sorun değildir. Eril egemen zihniyetin, ekonomik bağımlılığın ve toplumsal eşitsizliğin bir sonucudur.

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü, kadınların özgürlük mücadelesinin tarihsel bir simgesidir. 1960 yılında Dominik Cumhuriyeti'nde diktatör Rafael Trujillo yönetimine karşı mücadele eden Mirabal kardeşlerin katledilmesi, bu tarihin belirlenmesinde etkili olmuştur. Patria, Minerva ve María Teresa Mirabal'ın anısı, kadınların baskıya ve şiddete karşı mücadelesinin sembollerinden biri hâline gelmiştir. 1981 yılında kadın hareketleri 25 Kasım'ı mücadele günü olarak benimsemiş, Birleşmiş Milletler de 1999 yılında bu günü uluslararası düzeyde ilan etmiştir.

Aradan geçen yıllara rağmen kadına yönelik şiddetin devam etmesi, kadınların yaşam hakkının hâlâ ciddi tehdit altında olduğunu gösteriyor. Mirabal kardeşlerin katledilmesinden günümüze uzanan tarihsel süreçte, Kürt kadınları da dâhil olmak üzere dünyanın farklı coğrafyalarında yüzlerce kadın kimlikleri, düşünceleri, mücadeleleri ve yaşam tercihleri nedeniyle şiddete maruz bırakıldı, katledildi.

Bu gerçeklik, kadın sorununun yalnızca yasal düzenlemelerle çözülemeyeceğini ortaya koyuyor. Elbette yasalar gereklidir ve kadınların yaşam hakkını koruyan mekanizmalar güçlendirilmelidir. Ancak şiddeti ortaya çıkaran zihniyet ve toplumsal ilişkiler değişmediği sürece kadınlar farklı biçimlerde şiddete maruz kalmaya devam edecektir.

Kadın üzerindeki tarihsel tahakküm

Kadın üzerindeki tahakkümün tarihsel kökenlerini anlamadan kadına yönelik şiddeti bütünüyle anlamak mümkün değildir. Eril egemen zihniyet, kadını kendi kararlarını verebilen özgür bir birey olarak görmek yerine, denetlenmesi ve sınırlandırılması gereken bir varlık olarak ele alır. Bu anlayış, aileden toplumsal yaşama, ekonomiden siyasete kadar birçok alanda kendisini gösterir.

Kadının emeğinin görünmez kılınması, ekonomik bağımsızlığının sınırlandırılması ve toplumsal karar alma mekanizmalarından uzak tutulması, bu tahakkümün farklı biçimleridir. Kadın, yaşamın bütün alanlarında üretmesine rağmen çoğu zaman emeğinin karşılığını alamaz. Ev içindeki emeği doğal bir görev olarak görülürken ekonomik ve toplumsal değeri göz ardı edilir.

Ekonominin eril egemen anlayışın etkisi altında şekillenmesi, kadınların ekonomik bağımlılığını derinleştirebiliyor. Ekonomik bağımsızlığı olmayan kadın, şiddet karşısında daha savunmasız kalıyor. Bu nedenle kadına yönelik şiddetle mücadeleyi yalnızca bireysel davranışlarla sınırlandırmak doğru değildir. Kadının ekonomik, toplumsal ve siyasal yaşamda özgürleşmesi de bu mücadelenin temel bir parçasıdır.

Demokratik toplumun kurulabilmesi için

Demokrasi yalnızca bir yönetim biçimi değildir. Aynı zamanda bir kültür, bir yaşam anlayışı ve toplumsal ilişkilerin nasıl kurulacağına ilişkin bir yaklaşımdır. Demokratik bir toplumda insanlar birbirlerinin haklarına, düşüncelerine ve farklılıklarına saygı duymalıdır. Hiç kimse bir başkası üzerinde tahakküm kurma hakkını kendisinde görmemelidir.

Kadın ve erkek arasındaki ilişki de bu demokratik anlayış temelinde ele alınmalıdır. Kadının özgür olmadığı, kendi yaşamı hakkında karar veremediği bir toplumda demokrasiden söz etmek eksik kalır. Çünkü demokrasi, insanların yalnızca kamusal alanda değil, gündelik yaşamlarında da eşit ve özgür olmasını gerektirir.

Demokratik kişilik, insanın yalnızca kendisini düşünmesi değil, başkalarının haklarını ve özgürlüğünü de gözetmesidir. Kendi düşüncesini başkasına dayatmamak, farklılıklara saygı göstermek ve haksızlık karşısında sessiz kalmamak demokratik yaşam kültürünün temel özellikleridir.

Bu açıdan erkeklerin de eril egemen zihniyetle yüzleşmesi gerekir. Kadın özgürlüğü yalnızca kadınların çözmesi gereken bir mesele değildir. Erkeklerin kadın üzerindeki üstünlük anlayışını sorgulaması ve eşitlik temelinde yeni toplumsal ilişkiler geliştirmesi gerekir. Çünkü özgürlük, bir başkasını denetim altında tutarak kurulamaz.

Kürt kadınlarının mücadelesi

Kürt kadınlarının mücadelesini de kadın özgürlüğü ve demokratik toplum arayışından ayrı düşünemeyiz. Kürt kadınları, kendi kimliklerini, dillerini, kültürlerini ve yaşam haklarını koruma mücadelesi verirken aynı zamanda toplumsal eşitsizliklere ve eril egemenliğe karşı da mücadele ediyor.

Kadınların kendi kimlikleriyle özgürce yaşayabilmesi, düşüncelerini ifade edebilmesi ve toplumsal yaşamda eşit biçimde yer alabilmesi demokratik bir toplumun temel koşullarındandır. Kadınların sesinin duyulmadığı, emeğinin görünmediği ve karar alma süreçlerine katılamadığı bir toplumsal yapıda ortak yaşamın gerçek anlamda kurulması mümkün değildir.

Farklı kimliklerin ve kültürlerin bir arada yaşayabilmesi, karşılıklı saygı ve eşitlik anlayışını gerektirir. Bu nedenle kadın özgürlüğü mücadelesi, yalnızca kadınlara yönelik şiddetin sona erdirilmesiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda özgür, eşit ve demokratik bir toplumun inşasıyla doğrudan bağlantılıdır.

Sadece anma değil mücadele

Kadına yönelik şiddetin sona ermesi için kadınların yaşam hakkının korunması, şiddet faillerinin hesap vermesi, kadınların ekonomik bağımsızlığının güçlendirilmesi ve eşitlikçi politikaların hayata geçirilmesi gerekiyor. Ancak bunların yanında toplumsal zihniyetin değişmesi de büyük önem taşıyor.

Kadını ikinci plana iten, emeğini değersizleştiren ve onun yaşamı üzerinde söz sahibi olmaya çalışan anlayış sorgulanmalıdır. Kadınların özgür bireyler olarak kabul edildiği, farklılıkların bir zenginlik olarak görüldüğü ve demokratik ilişkilerin geliştirildiği bir toplum için mücadele edilmelidir.

25 Kasım, katledilen kadınları anmanın yanında bugün yaşayan kadınların yaşam hakkını ve özgürlüğünü savunma günüdür. Kadına yönelik şiddete karşı mücadele, insanın insana tahakküm kurmadığı bir yaşamın mücadelesidir.

Eril egemen zihniyet değişmeden, kadın ve erkek arasında eşitlik sağlanmadan ve toplumsal ilişkiler demokratikleşmeden kadına yönelik şiddetin bütünüyle ortadan kaldırılması mümkün değildir.