• Sıdıka, yalnızca 1990'larda televizyonda izlediğimiz komik bir karakter değildi. O, ailesinin, mahallesinin ve toplumun sınırları arasında sıkışmış ama düşünmekten, öğrenmekten, hayal kurmaktan vazgeçmemiş genç kadınların temsilcisiydi.

 

Sıdıka dizisi, Atilla Atalay'ın mizah dergilerinde yayımlanan hikayelerinden uyarlanmıştır. Dizinin senaryosu da Atilla Atalay'a aittir. Yönetmenliğini Mahinur Ergun ve Fatmanur Sevinç üstlenmiştir.

Dizi, Sıdıka'nın penceresinden dünyaya bakmasıyla başlar. Jenerik müziği eşliğinde penceresiyle birlikte gezegenlerin, yıldızların, Mısır piramitlerinin, Uzakdoğu tapınaklarının ve kutuplardaki penguenlerin arasında dolaşır. Sonunda bütün bu hayal dünyasından çıkarak bir kenar mahalledeki evine döner.

Bu pencere aslında Sıdıka'nın dünyasıdır. Dışarı çıkması, gezmesi, özgürce yaşaması engellenen genç kız, hayal gücüyle dünyanın dört bir yanına ulaşır.

Sıdıka'nın ailesi

Sıdıka, geleneksel ve baskıcı bir ailede yetişen, oldukça bilgili, meraklı ve kendisini geliştirmeye çalışan bir genç kızdır. Haberleri takip eder, gazete ve kitap okur. Yaşadığı çevrenin kadınlara biçtiği rolleri sorgular.

Ailesindeki karakterler de dönemin toplumsal yapısının birer temsilidir:

* Baba Zekeriya: Sert, otoriter, geleneksel ve baskıcıdır. Ailede son sözü söyleyen kişidir.
* Anne Safiye: Kocasından çekinen, geleneksel kurallara bağlı, evin düzenini korumaya çalışan bir kadındır.
* Abi Samim: İşsiz, tembel ve beceriksiz olmasına rağmen sırf erkek olduğu için ailede Sıdıka'dan daha fazla söz sahibidir. Kız kardeşini koruduğunu düşünürken ona şiddet uygular.
Dizi yalnızca bir aile hikâyesi anlatmaz. Aynı zamanda 1990'ların toplumsal ve siyasal yapısını mizahla eleştirir.

Anne-kız ilişkisi ve kadın dayanışması

Sıdıka ile annesi Safiye arasındaki ilişki oldukça tanıdıktır.

Safiye, kızını toplumun kurallarına uygun yetiştirmek ister. Sıdıka'nın davranışlarından rahatsız olduğunda onu babasına şikayet etmekle tehdit eder. Kızına susmasını, dikkatli olmasını ve toplumun kurallarına uymasını öğütler. Hatta Sıdıka'nın yaşadığı ruhsal sıkıntıları bile anlamak yerine küçümseyebilir.

Ancak Safiye yalnızca baskıcı bir anne değildir.

Kendisi de kocasından korkan, baskılanan ve özgürce davranamayan bir kadındır. Bazen Sıdıka'nın çılgınlıklarına ortak olur. Evde bir sorun yaşandığında kızından yardım ister. Kimi zaman onun hatalarını örtmeye çalışır. Böylece anne ve kız arasında bir kadın dayanışması oluşur. Fakat Safiye, bir yandan kızına destek olurken diğer yandan aynı ataerkil düzenin devam etmesine de katkıda bulunur. Bu yönüyle Safiye, 1990'larda pek çok kadının yaşadığı çelişkinin temsilidir.

Erkeklik ve Samim karakteri

Samim, Sıdıka'dan daha az bilgili ve daha beceriksiz olmasına rağmen erkek olduğu için evde daha fazla söz hakkına sahiptir.

Dönemin dövüş filmlerinin etkisiyle mahallelerde yaygınlaşan tekvando kurslarına gitmesi de karakterin bir parçasıdır. Dövüş becerilerini kız kardeşi üzerinde kullanmaya çalışır.

İşsiz, güçsüz ve yetişkin olmasına rağmen çocukça davranan Samim, erkekliğini şiddet ve otorite üzerinden kurmaya çalışır.

Sıdıka ise zaman zaman ağabeyinin saçmalıklarına dayanamayarak ona karşılık verir.

Aralarındaki konuşmalar dizinin mizahi yönünü güçlendirir.

Bu mizahın altında önemli bir eleştiri vardır: Toplumda erkek olmak, her zaman daha akıllı, daha yetenekli veya daha haklı olmak anlamına gelmez.

Sıdıka dizisi neden sevildi?

Sıdıka'nın sevilmesinin nedeni yalnızca komik olması değildir. Asıl neden, pek çok genç kadının kendi hayatından bir parça bulabilmesidir. Örneğin kar yağdığında mutlu olan Sıdıka, annesine heyecanla kardan adam yapmak istediğini söyler. Ancak annesi, bu isteği bile toplumun ahlak kuralları üzerinden yorumlayarak kızının hevesini kırar. Bu küçük sahne aslında dönemin kadınlara yönelik toplumsal baskısını çok iyi anlatır.

1990'larda genç bir kızın biraz fazla dışarıda durması, pencereye çıkması, arkadaşlarıyla konuşması, özellikle erkeklerle iletişim kurması bile çevresi tarafından sorgulanabilirdi.

Sürekli şu tür uyarılarla karşılaşırdı:

* Elâlem ne der?
* Kız kendini mi gösteriyorsun?
* Biraz ağır ol.
* Baban duyarsa ne olacak?

Kitaplar, hayaller ve özgürlük

Sıdıka'nın en önemli özelliklerinden biri hayal gücüdür.

Dünyayı gezmesine izin verilmeyen, dışarı çıkması bile sorun edilen bir genç kız, kitapları sayesinde zihninde dünyaları keşfeder. Özellikle ansiklopedilerden, kitaplardan ve gazetelerden edindiği bilgiler onun en büyük gücüdür.

Meydan Larousse ansiklopedileri gibi kaynaklardan öğrendiği bilgilerle çevresindeki erkeklere karşı çıkabilir, onların yanlışlarını düzeltebilir.

İnternetin ve cep telefonlarının olmadığı 1990'larda insanların dünyası çoğunlukla aileleri, mahalleleri ve akrabalarıyla sınırlıydı. Sıdıka ise televizyon haberlerini, tartışma programlarını ve belgeselleri takip ederek yaşadığı dünyanın ötesini anlamaya çalışır. Penceresi onun dış dünyayla bağlantısıdır. Bütün baskılara, hakaretlere, dayaklara ve susturulma çabalarına rağmen kendi varlığını kabul ettirmeye çalışır.

Günlükler ve kadınların iç dünyası

Akşam herkes odasına çekildiğinde Sıdıka günlüğüne yazmaya başlar. Hayallerini, düşüncelerini, yaşadığı çatışmaları, komik olayları ve kendi iç dünyasını günlüğüne aktarır. Bu da 1990'larda büyüyen pek çok genç kızın tanıdığı bir alışkanlıktır.

Dışarıda özgürce konuşamayan, ailesine her düşüncesini anlatamayan genç kızlar, günlüklerinde kendilerine ait bir dünya yaratırlardı. Sıradan ve monoton hayatlarını hayal güçleriyle zenginleştirirlerdi. Üstelik o dönemin toplumsal anlayışında bir kız çocuğunun kadın olarak kabul edilmesi bile çoğu zaman evlenmesine bağlanırdı. Sıdıka, işte bu anlayışın karşısında duran bir karakterdi.

Yazının temel düşüncesi

Sıdıka, yalnızca 1990'larda televizyonda izlediğimiz komik bir karakter değildi. O, ailesinin, mahallesinin ve toplumun sınırları arasında sıkışmış ama düşünmekten, öğrenmekten, hayal kurmaktan vazgeçmemiş genç kadınların temsilcisiydi.

Belki dünyayı gerçekten gezemiyordu. Belki istediği gibi dışarı çıkamıyordu. Belki de çevresindeki insanlara kendisini anlatamıyordu. Ama zihninde özgürdü.

Ve belki de Sıdıka'yı bu kadar özel yapan şey buydu: 1990'larda büyüyen birçok genç kızın sessiz direnişini temsil ediyordu.

* Sosyolog Meltem Özkan’ın bir kadın edebiyat kolektifi olan ‘Çünkü Kadınız’ dijital yayın platformudan yayımlanan makalesinden alınmıştır.