Qadê cuyayîşî werte ra hawanenîy û kalekolêy ke dormarê nê bendawan de yenîy viraştiş zî hemwelatîyê ke heremî de cuyenî ra seyî cuyayîşê zîndanê akerde beno.
Polîtîkayê “bê merdimkerdiş”î ke serdema Osmanîyan ra heta nika yeno meşînayîş, Dêrsim de zî bi viraştişê bendaw û HESan qetlîyam û koçkerdişî xo rê armanç keno. 27 bendaw û HESîy ke mîyanê şaristanî de viraştişê înan yeno plankerdiş rojdemî de yo. Heta nika 7 bendaw û HESîy ke estîy, weşîya xozayî û ganîyêy ke heremî de cuyenîy qetil kenîy. Semeda ke qadê zîretî û cagirewtişî binê awî de maneno, merdimîy neçar manenîy ke koç bikîy.
Bendawa Kebanî ke 1970’î de viraştişê ci temam bî, beyntarê sindorê Dêrsim- Xarpêt temamî girewto mîyanê xo. Rayna bendawêy Pembelîk, Seyrantepe û Tatarî ke beyntarê Çewlig, Dêrsim û Xarpêtî de virazyenîy.
Wina kerdîy ke tay mendo nê şaristanîy yewnan ra biqerfîy. Bi heman away awbendêy Dînar, Çemîşgezek, Mercan û Uzunçayir zî Dêrsim, Çewlig û Erzînganî ardo duştê ke yewnan ra biqerfîy.
Bi polîtîkaya asayişî
Serekê Komeleya Pawitişê Cuyeya Xozayî Haydar Çetînkaya ard ziwan ke heme awbendê ke merhaleya proje de yî sero qerara dadgehî ya vindarnayîşî est o û wina dewa kerd: “Wexto ke merdim cor ra Dêrsimî ra biewnîyo veyneno ke Dêrsim senî hewa bendewan reyde dekewto abluqayî. Xirakerdişê ke şerî reyde virazyayîy, wexto ke şer bivindo do raşt bibo la xirakerdişê ke bi bendewan virazyayo ti wext raşt nêbeno. Nê bendawîy bi armancê asayîşî yenîy viarştiş. La bêxra Kurdistanî ti cayan de bendaw û HES nîno viraştiş û nêrî viraştiş zî.”