Özgürlük Kuşağı Rojava 9. BÖLÜM
Kadınların evlerden çıkarak devrimin öncülüğünü yaptığı Rojava’da, toplumsal değişim-dönüşümün de asli unsuru yine kadınlar oldu. Devrimden sonra da kadınlar, yaptıkları çalışmalarla “Rojava Devrimi kadın devrimidir” sözünü slogan olmaktan çıkararak yaşamın tüm alanlarına sirayet ettirdi. Devrim sürecine ilişkin konuşan Yekîtiya Star Koordinasyonu Üyesi Rûken Ehmed, “Bizler, devrim sonrası kadınların tekrar eve gönderilmesi tehlikesini her zaman göz önünde bulundurarak hareket ettik” derken, YPJ Kobanê komutanlarından Aryen Erfîn ise YPJ’nin sadece askeri bir güç olmadığına, toplumun yeniden inşa gücü olduğuna dikkat çekti.
Rojava Devrimi başladığı gün bu devrim için yapılan en yaygın tanımlama, “Rojava Devrimi’nin kadın devrimi olduğu” yönündeydi. Daha Rojava’daki “Cuma öfkeleri” eylemlerinden itibaren Rojava kadınları, hep en öndeydi. Yekîtiya Star çatısı altında örgütlenen kadınlar, kadın meclisleri, kadın komünleri, kadın sığınma evleri ve kadın özgür düşünce akademilerini açarak devrimlerini kurumsallaştırmaya doğru götürdü. Özellikle tüm kurumlarda uygulanan “eşbaşkanlık sistemi” Rojava Devrimi için yapılan “kadın devrimi” tanımlamasını haklı çıkarıyordu.
Dünya YPJ’yi özellikle Kobanê Direnişi’nde merak etmeye başlamıştı. Kobanê Direnişi’nde YPJ’nin bu kadar sembolleşmesinin nedenlerini ve direngenliklerinde yatan gerçeği oldukça merak ediyorlardı. YPJ savaşçıları, genel olarak yaptıkları açıklamalarda, “özgürlüğün tadını bir kez aldıklarını ve bunun peşini bırakmayacaklarını” dile getiriyorlardı. DAİŞ’in kadın düşmanı olduğunu söyleyen YPJ’liler, “DAİŞ’e karşı iki defa savaştıklarını ve birinci savaşın kadın özgürlüğü, ikinci savaşın ise ülke özgürlüğü için olduğunu” dile getiriyorlardı. YPJ’yi bu kadar motive eden gücü ise YPJ Kobanê Karargah Komutanlığı üyelerinden Şîlan Kobanê, Jin Haber Ajansı’na verdiği bir röportajında şu sözlerle dile getiriyordu: “YPJ’nin şahsında Önderliğin felsefesidir yankı uyandıran. Daha da ses getirecektir. Henüz yeterince ses getirdiğini de düşünmüyoruz. Belki şu anda Kürt kadınlarının Kürdistan dağlarında yazılmamış binlerce hikayesi vardır. Ama YPJ, halkın içindeydi. Dünya, daha çok izleme fırsatı buldu. Sistem ve erkek egemen zihniyet kendisinden daha fazla korkmaya başladı. Erkek egemen sistemin artık söz etmeme, görmezden gelme gibi bir durumu yok. Yapamazlar. Ama bunun yanında yüz yıllardır ördüğü duvarın altına dinamitin girdiğinin farkında. Bu direniş ve mücadele, beraberinde tüm dünya kadınlarının özgürlüğünü getirecektir.”
Yekîtiya Star: Rolümüzü oynamak istedik
Rojava kadınlarının devrimin ilk gününde ve hatta öncesinde de ayakta olduğunu söyleyen Yekîtiya Star Koordinasyonu Üyesi Rûken Ehmed, BAAS rejimi zamanında Suriye’de tüm toplumsal çalışmalar yasak olduğu gibi kadın çalışmalarının da yasak olduğunu belirterek, “Yapılan çalışmalar da BAAS Partisi’nin çatısı altında yapılıyordu. Kadın çalışmaları, İttihat Nisa diye bir isim altında yapılıyordu, o da BAAS’a bağlıydı. Suriye’de kadının belirgin bir rolü yoktu. Bizim çalışmalarımız Yekîtiya Star adı altında yürüyordu. Ama birçok üyemiz yakalanıyordu, işkencelere maruz kalıyordu. Fakat 2011’de Suriye iç savaşı başladığında bizler de rolümüzü oynamak istedik” dedi.
‘Devrimden sonra eve gönderilme’ tehlikesi
“Devrime katılırken toplumun sorunlarını bir bütün olarak ele aldık ancak kadının sorununu ayrı ele aldık” diyen Ehmed, dünyanın değişik yerlerinde olan devrimlerde olduğu gibi “devrimden sonra kadınların eve gönderilmesi” tehlikesini her zaman göz önünde bulundurduklarını vurgulayarak şunları söylüyor: “İlk başta eğitim çalışmalarıyla başladık. Kadının toplumdaki rolü, tarih ve toplumsallık gibi konularda eğitimler başlattık. Bunu da kadınların tekrar kaybetmemesi için yaptık. Mesela Fransız Devrimi’nde, Rusya devriminde, Vietnam devriminde de kadınlar vardı ama devrimden sonra eve gönderildiler. Bunun tekerrür etmemesi için ağırlığı eğitime verdik.”
‘Toplum içinde adaletsizlik var’
Rojava’da kadının zihniyet devrimine ağırlık verdiklerini dile getiren Ehmed, “Bazı şeyler vardır ki, ne sadece siyasetle ne de sadece askeri yöntemle çözülür. Bunlar daha kapsamlı bir çalışma ister” diyor ve toplumun kendi içerisindeki adaletsizliğin çözümü için çalışma yürüttüklerini belirtiyor. Ehmed, “Esasına baktığınızda toplumun kendi içerisinde de bir adaletsizlik var. Kadını dışarıda tutan bir adaletsizlik var. Siyasetten, ekonomiden, örgütten, askeriyeden uzak tutulmuş. Bunun değişmesine ağırlık verdik ve eğitim çalışmalarını hızlandırdık” diyerek çalışmalarının başlangıç noktasına işaret ediyor.
Jineoloji akademilerinde eğitim çalışmaları
Rojava’da kadının eğitim çalışmaları kapsamında ilk olarak eğitim devreleri düzenlendi. Kadın eğitimi alanında aktif rol oynayan Yekîtiya Star, kurduğu Jineoloji Akademileri’nde Rojava kantonlarında her şart altında yılda en az 12 eğitim devresi düzenlediklerini dile getiriyor. Eğitim devrelerinin konularının ihtiyaca göre belirlendiğini belirten Yekîtiya Star üyeleri, bunların belediye çalışmaları, komünlerin ihtiyaçları, bölgelerin ihtiyaçları temelinde olduğunu dile getiriyor. Öte yandan kadın sağlığı alanında devreler düzenlenirken; bölgenin Arap, Süryani ve Êzidî halklarından birçok kadın da Yekîtiya Star’a başvurarak öz savunmalarını geliştirmek için destek istiyor.
‘Tilili’leriyle savaştılar
Rojava’da önce, SZK bünyesinde Kürt Kadın Öğretmenler Birliği kuruldu. Askeri olarak YPG’nin içerisinde olan kadınlar, 2013 yılında Kadın Savunma Birlikleri’ni (Yekîneyên Parastina Jin-YPJ) kurdu. YPJ kurulduktan sonra çok sayıda şehit vererek Rojava Devrimi’ni en vahşi ve amansız saldırılara karşı korumayı başardı. Özellikle Kobanê Direnişi’nde “Tililerimizle savaşıyoruz” diyen YPJ’liler, bütün dünyada hayranlık uyandırdı. Rojava’nın ilk kadın şehidi Silava’dan başlanarak Jiyan, Destîna, Arîn Mîrkan, Hebûn Dêrik ve yüzlerce şehidiyle YPJ, Ortadoğu’yu kadının ilk kaybettiği yer olarak tanımlayarak, “Kaybettiklerimizi, kaybettiğimiz yerde arayacağız” şiarıyla hakikat arayışına ivme kazandırdı.
Ekonomiye kadın eli...
Rojava kantonlarında kadınların aktif olarak el attığı alanların başında ekonomi geliyor. Geleneksel devletçi toplumda erkeklerin tekellerine aldığı ekonomiyi, Yekîtiya Star bünyesinde örgütlenen Rojava kadınları toplumsallaştırarak alternatif bir ekonomi modeli oluşturuyor. Özellikle tarım komünleri ve imalat komünleri, ekonomik alanda yapılan çalışmaların başında geliyor. Başta Efrîn ve Cizîrê kantonlarında kadınlar, ortak tarım komünleri, imalathaneler, zeytincilik, tekstil ve toplumsal ihtiyaçlara göre kurdukları komünlerle ekonomik üretimde aktif rol alıyor. Kadınlar ayrıca komünleriyle devletin ekonomik yapısına da müdahalede bulunuyor. Bölgenin en yaygın tarım ürünü olan buğdayın fiyatının ucuz olduğunu ve bunun yerine temel bir ihtiyaç olmayan “kizbara” (bir baharat çeşidi) üretiminin daha önceleri devlet eliyle teşvik edildiğini belirten Rojava kadınları, devletin bu yöntemle temel besin kaynağı olan buğdayın üretimini aksattığını ve toplumu kendisine muhtaç hale getirdiğini dile getiriyor. Kadın komünlerinin buna müdahalesi ise buğday üretimini öne çıkararak bu politikayı değiştirmeye dönük olmuş.
Göç yükünü omuzladılar
Rojava’da “kendi kendine yeten” bir ekonomi modeli hedeflenirken birçok mahalle ve köyde kadınlar, kuracakları komün projesini Yekîtiya Star’a ulaştırıp onlardan destek alıyor. Rojava’nın Efrîn ve Cizîrê kantonları, rejim, DAİŞ ve diğer bazı grupların saldırılarından dolayı yoğun bir göçe maruz kaldı. Göç eden yurttaşların ihtiyaçlarının karşılanması ve onların ekonomik üretime dahil edilmesinde de komünler, aktif bir rol üstlenmiş durumda. Örneğin Şengal’e yapılan saldırılardan sonra binlerce kişinin göç ettiği Cizîrê Kantonu’nda bu yükün büyük bir bölümü kadın komünleri tarafından kaldırıldı.
Sorunların çözüm yeri: Mala Jinê
Rojava kadınlarının el attığı bir diğer alan ise hukuk. Kadının toplumsal yaşamda karşılaştığı birçok sorunun soruşturma aşaması, Rojava Kadın Asayişi tarafından yapıldıktan sonra hukuki süreç Mala Jinê denilen kurumlarda çözüme kavuşturuluyor. İki yıl önce kurulmaya başlanan Mala Jinê (Kadın Evi) kurumlarının, kuruldukları günden bu yana binlerce davayı sonuçlandırdığı belirtiliyor. Yekîtiya Star Koordinasyonu üyesi Rûken Ehmed, kısa sürede önemli gelişmelerin yaşandığını belirtiyor ve ekliyor: “Mala Jinê’de çözüme kavuşturulan sorunların büyük bir bölümü bizi tanımayan kadınların sorunlarıydı. Ama bizi bir çözüm yeri olarak görüyorlardı. Bu çok önemliydi.”
Yine kadına yönelik şiddetle mücadele etmek için Sara Kadın Kurumu açıldı.
Çocuklar için Mala Zarokan
Rojava’da yaşanan ağır savaştan dolayı birçok çocuk öksüz kalmakta ve Rojava’nın dışındaki Suriye’nin diğer bölgelerindeki yoğun göç sirkülasyonundan dolayı birçok çocuk da aileleri tarafından terk edilmekte. Buna çözüm üretmek de Yekîtiya Star’a kalmış. Sahipsiz kalan çocuklar, Rojava ve Efrîn kantonlarında kurulan yetimhanelerde koruma altına alınıyor. Kobanê’de ise gerçekleştirilen son katliamdan sonra böyle bir oluşuma gidileceği belirtiliyor. Öte yandan Rojava bölgesinde kreş ve anaokulu gibi kurumlara rastlanmıyor. Bunun yerine ise birçok mahallede Mala Zarokan kurulmuş. Çocukların buralarda zaman geçirmeleri ve bazı eğitimleri almaları için kurulan bu kurumlarda da birçok kadın gönüllü olarak dönüşümlü görev alıyor.
Tüm kadınların devrimi...
“Bizler devrimimizi tüm kadınların devrimi yapmak istedik” vurgusunda bulunan Yekîtiya Star Koordinasyonu üyesi Rûken Ehmed, son olarak da şunları söylüyor: “Kadınları dahil ederek yapmayı hedefledik. Bunun için de çalışmalarımız oldu. Kadınların kimi çıkarlar için kullanılabileceğini her zaman göz önünde bulundurduk. Bir süre sonra eve gönderilmemek için çabaladık. Bu kapsamda Suriyeli Kadınlar İnisiyatifi’ni kurduk. Yekîtiya Star olarak değişik partilere mensup kadınları, birçok çevreden kadınları bir araya getirdik. Şam’dan Dêrik’e kadar bir örgütlenme ağı kuruldu.”
‘YPJ, devrimin teminatıdır’
Yaşamın tüm alanlarında kadın öncülüğü yukarıdaki gibi şekillenirken Rojava Devrimi’nin savunuculuğu yapan YPJ, saldırılar karşısında dünyada benzeri görülmemiş bir direniş sergiledi. YPJ’nin Kobanê komutanlarından Aryen Efrîn, Rojava Devrimi’nin esas rolünü kadınların ve YPJ’nin yüklendiğini belirterek YPJ’nin de Rojava halklarının öz savunma ihtiyacı doğrultusunda örgütlendirildiğini söyledi. Efrîn, YPJ’nin Rojava Devrimi’nin de teminatı olduğunu ve bunun başarıya ulaşması için YPG gibi YPJ’nin de bu temel üzerine kurulduğunu söyleyerek YPJ’nin kuruluşundan bugüne kadar elde edilen başarıların dünya üzerinde örnek olduğuna işaret etti. Efrîn, bunun dünya kadınları için örnek olduğuna dikkat çekerek, “YPJ saldırılar karşısında göstermiş olduğu duruşla, halklara dönük saldırılar karşısında almış olduğu tavırla, rolünü yerine getirmiştir” dedi.
‘YPJ, dünya kadınları için özgürlüğün teminatıdır’
Efrîn, YPJ’nin başta Kobanê olmak üzere Şengal’de Rojava’nın tamamında önemli başarılar elde ettiğini anımsatarak bu başarıların YPJ’nin kahramanlık noktasındaki duruşuyla gerçekleştiğine işaret etti. YPJ’nin askeri bir yapılanma olduğuna ancak bununla sınırlı olmadığına dikkat çeken Efrîn, “YPJ esas olarak bütün dünya kadınları için özgürlüğün teminatıdır. Bunu da ispatladı. YPJ’nin kurulmasından önce ‘Kadın silah alamaz, düşmanın karşısında duramaz’ deniliyordu. Bu, öncesinde de vardı. Ama YPJ ile kadın zirveye ulaştı. Tarihe bakıldığında Kürt kadınları zaten öncülük yapmıştır. YPJ’nin tarihi zemini de buradan geliyordu. Kürt tarihine bakıldığında birçok direnişçi kadını görmek mümkündür. Uçurumlardan atlayanlar, idama gidenler... Tarih boyunca verilen bu emek, YPJ ile zirveye ulaştı. YPJ, sadece Kürt kadınlarına değil bütün dünya kadınlarına da büyük bir inanç verdi. ‘Gücümüz yok’ diyerek şiddet karşısında savunmasız kalan kadınlara da bu anlamda bir inanç verdi” diye konuştu.
‘YPJ, yeniden inşa gücüdür’
Efrîn, YPJ’ye sadece askeri güç olarak bakılmasını eleştirerek, “YPJ esas olarak yeniden özgür yaşamı da örüyor. Yaşamın nasıl olması gerektiğine cevaptır da aynı zamanda. 5 bin yıldır topluma empoze edilen, toplumsal gerçekliği ortadan kaldıran sisteme karşı bu bir tepkidir. YPJ, buna karşı toplumun yeniden inşasının teminatıdır. YPJ’nin omuzladığı görevlerden biri de budur. Bu kapsamda çalışmasını yapıyor. Bugün savaş koşullarındayız ama unutulmamalıdır ki bu toplumun yeniden inşası bizim de görevimizdir. Buna öncülük edecek olan güç de YPJ’dir” ifadelerini kullandı.
YARIN: Rojava, insanlık devrimidir
HAYRİ DEMİR/ERSİN ÇAKSU/DİHA/KOBANÊ