Cizîra Botan, Sîlopî, Nisêbîn, Kerboran û Sûr de polîtîkayê dewleta tirkî yê ‘qedexe’ yê vejyayîşê teberî domyenê. Çarçoweyê nê polîtîkayan de, bi seyan sivîl ameyî qetilkerdiş. Dijî-dustê nê polîtîkayê dewlete de, her ke şino nêrazîbiyenî benê hera. Akademîsyenê Zangehê Yuzuncu Yil, yê beşê komelnasî Shore Îbrahîm Garîp’î derheqê babed de qisey kerd.
Hikûmet verpersiyar o
Akademîsyen Shore Îbrahîm Garîp aşkera kerd ke qewimyayîşê tewr peynî yenî cuyayîş de hukimat û partîyê muxalîf zî mesûlî yê wina vat: “Nê polîtîkayê dewlete, dê seba hometî-komelî rîskê girdî bîyarê. Çike bê îstîxrarî heme welatî ra tesîr kena. Nayî ra çiyê ke qewimenê, zaf talokeyî yê û seba ameyoxê welatî zî çik-teva wead nêkenê.
Karê siyaset çarekerdiş o
Şîdet qet probleman çareser nêkeno. Ma zey akademîsyenî vanî ke, wa didi hetî zî ageyrê maseyê muzakereyan. Çarekerdin, encax bi no rayîrî yena.”
Akademîsyen Garîp ciresna ke o Tirkîyaye ra 1,5 verê Îngîlistanî ra ameyo û no demî Tirkîya hîna weş bî û seba aştî ra hetkarîdayîşî ameyo û wina domna: “No demî her kes de yew coş û heycanî estbî. Ez zî seba na rewşe zaf bi kêfweş bîya labelê yew demî ra pey Tirkîya de cayê xuzirî, qerqîzyayîş girewt. No demî xora mîyanê şopnayîşê min de bî na rewş. No qerqîzyayîş verê û peynîya weçînayîşî dom kerd.
Her kes aştî pawitî la nika mîyanê şaran de problemê cidî xo nawitî. Karê sîyasetî çareserkerdiş o, ganî sîyasetmedaran masaya muzakeran de no problemê çareser bikerdînî labelê nika qiymetê no muzakerayan nêmendo. Welatê bîn problemê xo wina çareser nêkenî.”
Polîtîkayê dewletan
Garîp îzeh kerd ke eke yew welatî de şerê mîyanxo esto se rojek bêro no şer, welatê bîn de zî do xo nîşan bido, no şerî ra xo xelisnayîş do zehmet bibo. Garîp’î va: “Polîtîkayê xo ra dewletan zey şarî nêewnîyenî.
Verê weçînayîşê deklerasyonêk ameybî kerdiş seba her kesî pozîtîf ameynî vînayîş labelê peynîya weçînayişî qewimyayîşêkî bîyî qet nîno qebûlkerdiş.
Meseleyî mase de çare benê
5 serrî verê dewletê Balkanan de zî şero mîyanxo estbî û no ser zî Balkanbîyîş dest pê kerdbî. Nika merdim Rojhîlatê Mîyanî ra ewnîyeno. Sûrîye, Iraq û welatanê bîn de zî zey Balkanan şero mîyanxo esto. Tirkîye zî nika tam navendê nê herb-şeran de ya. Nayî ra ganî problemê kurdî bi maseyê muzakereyan de bêro çareserkerdiş.”
Herbê miyanxo
Akademîsyen Shore Îbrahîm Garîp’î ard ziwan ke: “Eke yew mesele hetê sîyasetî yena çareserkerdiş, ganî-gerek na mesele kûçeyan ra nîno terkerdiş. Ganî hikûmet û partîyê muxalefetî seba çareserîye heme kanalî bişuxilnê. Çi heyf ke tirkîye de sîyasetmedarê ke serva çarekerdin xebityenî zaf kêm î. Problem gird beno û peynî sîyasetmedarî vejîyenî meydanan, no demî merdim sîyasetmedaran ra vajo se. Na rewş seba CHP û MHP vîyarte ya, eke sîyasetmedarê rolê xo kay nêkerî no demî mîyanê şaran de xendekî dest pê bikerî û no nîşaneya şero mîyanxo yo.”
Gune çareserî bigeyrime
Garîp’î hayr ant wezîfeyê akademîsyenan û wina va: “Na mesele ra tenya sîyasetmedarî nê, herzewbîn akademîsyenî zî mesûlî yê. Ganî ma seba aştî û xizûrê civakî-komelî sereyê xo tikey bidejnî û çareserî bigêrî. Wa her kes seba çareserîye fikrê xo dîyar bikero. Çi heyf ke merdimê ilmî wezîfeyê xo nêanenî cayê. Akademîsyen demo ke qise kenî, no demî vatişê akademîsyen yeno têmîyankerdiş û yew hetî ra yeno antiş. Nayî ra akademîsyenî tersenî qise bikerî. Ganî zangeh û STK’yî zî seba na meseleye qise bikerî. Hikûmat û HDP Qesrê Dolmabahçe de muzakereyek kerdî û na muzakere tena ewja de nêqedîya. Eke na bêîstîxrarî dewam bikero, do ekonomîye ra zirarêko gird bido piro. Tena çareserî mase yo û dinya de finakî ci zafî yê.
ROJDA OGUZ / JINHA